חומר רקע

مـعــالجــــة الشـرطـــــة لجـرائــــم قتــــل النساء الـــفـلســـطــيـنــــيـــــات المواطنات في إسرائيل بحث مقارن أُجري من قبل كل من جمعية نساء ضد العنف، مركز الطفولة، ولوبي النساء الباحثة والكاتبة: شريين بطشون نســاء ضد العنف Women Against Violence 2 شريين بطشون، حاصلة عىل اللقب األول يف القانون من جامعة تل أبيب، ولقب ثاني مزدوج يف * القانونني الدويل والعام من كل من جامعة تل أبيب وجامعة نورث وسرتن يف شيكاغو. وهي حاصلة عىل American University Washington College منحة همفري (فولربايت) وخريجة كلية القانون . وقد عملت عىل مدار أكثر من عقد كمحامية يف إرسائيل، وركزت عىلof Law, Washington, D.C تعزيز حقوق اإلنسان وحقوق املرأة. كما عملت يف السنوات األخرية كباحثة يف البنك الدويل ويف وكالة .األمم املتحدة للمرأة، خصوصا يف مجال جمع املؤرشات العاملية يف املجاالت املتعلقة بالقانون والجندر نقدم شكرنا الخاص لعضوات اللجنة التوجيهية للبحث، وكذلك ملن قرأن املسودّة وملن أفادونا بمالحظاتهن: املحامية غدير نقوال، د. داليا زاكش، ياعيل سيناي، املحامية ماريا زهران، املحامية ناهدة شحادة، املحامية حنان مرجية، نائلة عواد: مديرة جمعية نساء ضد العنف، نبيلة اسبنيويل: مديرة مركز سليمان، ود. روت بريرس-الطفولة، د. سونيا بولس، عضوة الكنيست عايدة توما .شكر خاص للسيد مهند أبو غوش عىل تربعه بخدمات الرتجمة والتعريب معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل بحث مقارن أُجري من قبل كل من جمعية نساء ضد العنف، مركز الطفولة، ولوبي النساء الباحثة والكاتبة: املحامية شريين بطشون ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל מחקר השוואתי שנערך ע"י עמותת נשים נגד אלימות, מרכז אלטופולה ושדולת הנשים חוקרת וכותבת: עו"ד שירין בטשון מוהנד אבו ג'וש :תרגום לערבית مهند أبو غوش :ترجمة وتعريب מנפואר פתרונות שפה :עריכה לשונית manpower Language Solution :تحرير وتدقيق لغوي بالعربية وائل واكيم :تصميم غرايف ואיל ואכים :עיצוב גרפי eu disclaimer This research was published with the support of the European Union.The contents of this research is the responsibility of Women Against Violence organization and does not necessarily reflect the attitudes of the EU 3 6 مدخل أ. 10 هدف البحث ب. 12 املنهجية وجمع البيانات ج. 16 نتائج املعطيات الكمية لحاالت القتل التي نفذت عىل مدار عقد من الزمن، واملقارنة بينها د. 20 التحليل النوعي للمعلومات، واألدبيات هـ. 20 نقص البيانات واملصاعب يف تلقي معلومات بشأن قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل .1 21 طلبات حرية املعلومات: الجولة األوىل 23 التماس بموجب قانون حرية املعلومات، جمعية نساء ضد العنف ضد دولة إرسائيل 25 طلبات حرية معلومات بعد مسح االلتماس: الجولة الثانية 30 تنفيذ الرشطة لواجبها بحماية النساء الفلسطينيات . 2 39 )Naming( تسمية قتل النساء الفلسطينيات يف إرسائيل . 3 46 "رشف العائلة" يف املحاكم اإلرسائيلية . 4‏ 52 العالقة بني قتل النساء وبني تصاعد العنف يف املجتمع الفلسطيني . 5 59 امللخّص واالستنتاجات ز. 63 توصيات لتغيري السياسات ح. محتـويـات 4 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل منذ اكثر من عرشين عاما مضت، سلطت جمعية نساء ضد العنف الضوء حول تقصري الرشطة والنيابة العامة يف الكشف عن مرتكبي جرائم قتل النساء، وحول تهاون الجهاز القضائي يف .الحاالت التي تم فيها تقديم لوائح اتهام ضد املجرمني، وإنزال أقىص العقوبات عليهم قلنا يف حينه، وما زلنا نقول بأن هذه السياسة ممنهجة وعنرصية موجهة ضدنا كوننا جزء ال يتجزأ !من األقلية الفلسطينية يف البالد، ولكوننا نساء !هذه السياسة املستهرتة واملتساهلة مع موضوع قتل النساء تمهّد الطريق أمام الجريمة القادمة   :للوقوف عن كثب عىل فضح هذه السياسة قررنا يف جمعية نساء ضد العنف، بالتعاون مع مركز الطفولة ولوبي النساء، إجراء بحث شامل ، من2018 – 2008 حول مصري ملفات قضايا قتل النساء يف الفرتة التي ترتاوح بني األعوام ملف جريمة قتل لنساء يف الفرتة105 خالل الباحثة املحامية شريين بطشون، والذي يبحث مصري .املذكورة، وكشف الحقائق حول تسرت الرشطة وأجهزتها عىل املجرمني ومن يتعاون معهم سليمان-لقد توجهنا من خالل رسائل رسمية واستجوابات تقدّمنا بها من خالل النائبة عايدة توما للحصول عىل بيانات حول ملفات التحقيق. وقد قدّمنا كذلك طلبات للحصول عىل معلومات مستندة إىل قانون حرية املعلومات، وكذلك طالبنا بتلقي معلومات حول ملفات التحقيق املتعلقة جرائم تم ارتكابها ما بني105 جريمة قتل ارتكبت بحق نساء وفتيات عربيات من أصل62 بـ .2018 – 2008 األعوام ومن الجدير بالذكر إن جمعية نساء ضد العنف كانت قد طالبت بمعرفة إذا ما كانت ملفات التحقيق ال تزال مفتوحة، أو إذا تم إغالقها، وذريعة إغالقها، كما طالبت بمعرفة إذا ما تم تقديم .لوائح اتهام ضد مرتكبي هذه الجرائم رفضت الرشطة، كعادتها، االستجابة لطلباتنا مستندة إىل الذريعتني التاليتني: أوال، أن قانون حرية املعلومات يستثني أجهزة التحقيق واالستخبارات يف الرشطة، والرشطة بالتايل ليست ملزمة .بالكشف عن هذه املعلومات ثانيا: أن كشف معطيات بموضوع الجريمة بعد تصنيف الضحايا وفقا لالنتماء القومي/الديني وما شابه من انتماءات، يمكن أن يؤدي إىل "وصم" فئات معينة وربطها بالجريمة مما قد يخدش مشاعر هذه الفئات او املجموعات ويدفعها للقيام بترصفات أو ردود فعل من شأنها تهديد األمن .العام وسالمة الجمهور 5 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل لهذا تقدّمنا إىل املحكمة العليا باستئناف ضد هذا الرفض، من خالل جمعية حقوق املواطن ممثلة ،باملحامية غدير نقوال، خاصة ان حوايل نصف النساء املقتوالت يف إرسائيل هن من النساء العربيات أي أنهن يشكّلن أكثر من ضعفيّ نسبتهن السكانية. ويأتي هذا نتيجة لعدّة عوامل بعضها مجتمعي، ولكنّ بعضها أيضا متعلق بتقصري سلطات الدولة يف تقديم الخدمات وامليزانيات املالئمة .للحد من هذه الظاهرة املأساوية عىل رأس هذه السلطات تقف الرشطة التي فشلت حتى اللحظة عن القيام بواجبها وأداء مهامها يف ،إجراء تحقيقات جنائية ناجعة. إن التستّ عىل معلومات كالتي طالبنا باالطالع عليها يف التماسنا وإخفائها عن أعني الجمهور، يُضعف من قدرة الجمهور والجمعيات الفاعلة يف مجال حقوق املرأة وحقوق اإلنسان عىل تتبّع ومراقبة عمل الرشطة وتحديد إخفاقاتها، وطرح حلول وبدائل، والدفع .باتجاه تشكيل ضغط جماهريي من أجل تنجيع عملها لقد تطلب إنجاز هذا البحث وإصداره عىل هذا املستوى من املهنية واملوضوعية والعمق تكاتف العديد من الجهود الداعمة، ومن هنا نتقدم بالشكر والتقدير للباحثة املحامية شريين بطشون .للجهد الجبار الذي بذلته، واملهنية العالية والعمل الجاد اللذان أبدتهما إلنجاز هذا البحث نعتزّ كذلك بتكاتف الجهود والتعاون ما بني الجمعيات الثالث: نساء ضد العنف، ومركز الطفولة مؤسسة حضانات النارصة، ولوبي النساء، هذه الجمعيات التي راكمت رصيدا من اإلنجازات النسوية عىل مدار ثالثني عاما ، والتي ساهمت اداراتها وطواقمها املهنية ورؤاها النسوية الشاملة ،بتطوير االسرتاتيجيات والتحليل العميق من اجل العمل عىل كشف اإلخفاقات، وتقاعس السلطات ،وسياسات التهميش والعنرصية التي تمارسها املؤسسات الحكومية، وتواطؤها مع املجرمني وتكريس الذكورية والعنرصية، وبالتايل: عدم إحقاق العدالة أو ضمان العيش الكريم للنساء .وخاصة النساء الفلسطينيات يف البالد بكفي تقولوا هم ... الزم توخذوا مسؤوليه بكفي نقول هي... الزم نوخذ مسؤولية نـائـلـة عــواد مديرة جمعية نساء ضد العنف 6 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل أ .أ مدخل ّتتعـرض الع شرات مـن النسـاء يف كل عـام يف إرسائيـل للقتـل. إن هويـات القتي لات وقاتليهن عابـرة للهويـات والفئـات املجتمعية: أشـكناز، رشقيّـون ورشقيـات، مهاجريـن ومهاجرات من .االتحـاد السـوفياتي السـابق أو إثيوبيـا، مهاجـرون ومهاجرات، وفلسـطينيون وفلسـطينيات تختلـف أدوات القتـل ودوافعـه مـن مجموعـة إىل أخرى أحيانـا، لكـن النتيجة واحـدة: إذ تفقد النسـاء حياتهـنّ يف إرسائيل بسـبب نوعهـنّ االجتماعـي. إن دور األطفال والقارصيـن من حاالت القتـل التـي تنفـذ يف كل عـام، هـو دور خط ير ويبعث ع لى القشـعريرة، ابتداء مـن القارصين الذيـن يكونـون شـهودا ع لى حاالت القتـل التـي تحصل أمـام عيونهـم، ووصوال إىل مـن فقدوا حياتهـم سـويا مع القتيلـة يف حادثـة خطرية. ويف الحـاالت “الجيـدة” ال يكون األطفال شـهودا :ع لى حـاالت القتل، لكنهـم يكونون مجربيـن بعدها ع لى التعامل مع الخسـارة وثمـن الجريمة اليتـم من أحـد الوالدين، ويف بعـض األحيان اعتقـال الوالد اآلخـر. فيتغيّ واقع حياتهـم اليوميّة .إىل األبد ال يب شرّ الوضـع املتعلـق بقتـل النسـاء يف إرسائيل بالخ ير. تحاول األجهـزة املختلفـة عىل مدار الظاهـرة”) وذلك“ :سـنوات القضـاء ع لى ظاهـرة قتل النسـاء (نطلـق عليـه فيما يلي اسـم بواسـطة “الربامـج الوطنية” واللجان املش تركة بني الـوزارات، فضال عن االسـتعانة بتصنيفات مختلفـة تحـاول تصنيـف هوية القاتـل ودوافعـه، وبالتـايل العثور عىل حلـول مختلفـة. إال أن هـذه الربامـج، غالبـا، ال تخرج إىل حيـز التنفيذ بسـبب عدم تخصيـص امليزانيـات املطلوبة، إىل .جانـب سياسـات إهمال خدمـات الرعايـة االجتماعيـة يف إرسائيل واحـد مـن أبـرز األمـور التـي يمكـن اسـتنباطها مـن القـراءة عن مئـات حـاالت قتل النسـاء اليهوديـات والنسـاء الفلسـطينيات يف إرسائيـل، يتمثل يف غياب السياسـات ملناهضـة العنف. إن التقاريـر السـنوية التـي يصدرها مركز األبحـاث واملعلومات التابع للكنيسـت (نطلـق عليه فيما مركز األبحـاث واملعلومـات”) تش ير إىل أن نصف النسـاء الالئي تعرضـن للقتل“ :يلي اسـم 7 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل ع لى يـد أحد أفـراد العائلة، كـنّ معروفـات لخدمات الرفـاه، وبأن نحـو الثلث منهنّ قـد تقدّمن يف املـايض بشـكاوى للرشطة بسـبب تعرضهـنّ للعنف مـن جانب الـزوج. وأيضا، يش ير مركز األبحـاث واملعلومـات إىل غيـاب جهة رسـمية واحـدة تفحص بشـكل منهجي جميع حـاالت قتل 1.النسـاء، وغياب جهـة تدمج اسـتجابة الدولـة للظاهرة ،يش ير مراقـب الدولة، بدوره أيضا، إىل اسـتجابة السـلطات الجزئيـة لظاهرة العنـف ضد املرأة وعـدم وجـود سياسـة منظمة مـن قبـل وزارة الرفـاه للوصـول إىل العائ لات الواقعـة يف دائرة العنـف، هـذه الـوزارة التي تعمـل كخلية رئيسـية يف تقيص هذه الحـاالت. ويف تقريـره الصادر مـن امليزانيـة التي43% ، أشـار مراقـب الدولـة إىل وجـود ميزانيـة جزئيـة (تبلغ2021 سـنة أقرتهـا الحكومـة) مخصصـة “للربنامـج الوطنـي ملعالجـة ظاهـرة العنـف يف العائلـة”، وهي ، وال يتـم تخصيص ميزانيات لها بشـكل2017 كنايـة عـن خطة خمسـية أقرتها الحكومة سـنة .كامل حتـى اليوم :تسـلط هذه الدراسـة الضوء عىل النسـاء الفلسـطينيات املواطنات يف إرسائيل (مـن اآلن فصاعدا “النسـاء الفلسـطينيات”)، بسـبب نسـبتهن املرتفعـة يف إحصائيـات جرائم القتل التـي تنفذ يف .إرسائيـل، واألع لى بكث ير مقارنة بنسـبتهن الفعلية من السـكان، ع لى جميع املسـتويات تقريبا وبحسـب التقاريـر األخرية الصـادرة عن مركـز األبحاث واملعلومـات الربملاني، يف حني أن نسـبة ، عامـا فما فوق18 مـن مجمل النسـاء الالئي تبلـغ أعمارهن19% النسـاء الفلسـطينيات تبلـغ ، ونسـبتهن مـن ب ين مجمل58% فـإن نسـبتهن مـن ضمـن املقتـوالت يف إرسائيـل تصـل إىل . وإىل ذلـك، فإن نسـبة73% الحـاالت التـي تـم فيهـا تقديـم شـكاوى سـابقة للرشطـة تبلـغ يش ير مراقب الدولـة، أيضا، إىل2.84% حـاالت قتـل النسـاء العربيـات التي لم يتـم حلها تبلـغ )، كمـا يتحدث عن40%( التمثيـل املرتفـع للنسـاء الفلسـطينيات يف مالجـئ النسـاء املعنّفـات ،عِ ـدو أفغـر وأوريل أملاغور لوطـان "تجميع معطيات تحض يرا ليوم مكافحة العنف تجاه النسـاء: قتل النسـاء 1 مركـز البحـث واملعلومات ،" العنـف تجاه النسـاء مـن قبـل أزواجهن، العنـف األرسي أينـاء أزمـة كورونا )بالعربية( .رابـط ،‏)2020 (ترشيـن ثاني / نوفم بر التابـع للكنيسـت )‏. (بالعربية1 ، هامش2020 مركز األبحاث واملعلومات 2 8 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل هذه معطيـات مثرية3.أن الحلـول املقدمـة مـن جانـب الدولـة ال تعدو عن كونهـا حلوال جزئيـة للقلـق وتسـتوجب مقاربتهـا بصـورة معمقة مـن جانب سـلطات إنفـاذ القانـون ودوائر صنع .القـرار يف إرسائيـل، وبنـاء عىل هـذا، تأتـي أهمية هذه الدراسـة : النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل1 الجدول 2020-2021 صورة عامة للسنوات 40% من ضمن املاكثات يف املالجئ 58% من جميع النساء الالتي سلبن حقهن بالحياة 73% من ضمن من قدّمن شكاوى سابقة 84% من ضمن حاالت القتل التي لم يتم حلها ع لى معطيات مـن كل مـن مراقب الدولـة ومركز1 ترتكـز املعطيـات الـواردة يف الجـدول رقم )2 -ו 1 األبحـاث واملعلومـات التابع للكنيسـت (راجعـوا الهامش رقـم باإلضافـة إىل نسـبتهن املرتفعـة مـن مجمـل ضحايـا العنـف والجريمـة، ال تـزال النسـاء الفلسـطينيات تعانـي مـن التمييـز يف الكثري من املجـاالت، ويشـمل األمر تمثيلهـن املنخفض يف 6، التمييـز يف مجال قوان ين األرسة5 والتمييز يف مجـاالت العمـل واألجور4،مواقـع صنـع القـرار .وغريها تشـكّل النسـاء الفلسـطينيات جـزءا من األقليـة القوميـة الفلسـطينية، والتـي تشـكّل بدورها من سـكان إرسائيـل، وهي أقلية عانـت من التمييـز والقمع املسـتمر والبنيوي منذ20% حـوايل ). (بالعربية2 ، هامش2021 مراقب الدولة 3 مالحظـات تلخيصيـة يف التقريـر الـدوري السـادس إلرسائيـل، لجنـة معاهـدة القضـاء ع لى جميع أشـكال 4 ). (بالعربيـة رابـط ،3 ، صفحـة2017 )، ترشيـن ثانـي / نوفم برCEDAW( التمييـز ضـد املـرأة )بالعربية( . رابط ،2007 ،نساء ضد العنف ،"عىل هامش الهامش: النساء والعمل" ،سوسن توما شقحة 5 ،" املحكمـة العليـا للتحكيـم واملراجعـة القضائيـة للمحاكم الدينيـة: نظرة مسـتقبلية " ،“ ،ش يرين بطشـون 6 . رابط ،)2016-2017( ח، العائلـة يف القضـاء، مقدم مـن مركز شـعاري مشـباط األكاديمـي املجلـد )(بالعربية 9 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل وحتى اليوم، وذلك بشـكل أسـايس بواسـطة الترشيعـات يف الكنيسـت. وهكذا، عىل1948 سـنة ،سـبيل املثـال، ينـص قانـون القومية بأن دولـة إرسائيل هـي الدولـة القومية للشـعب اليهودي ،يرسـخ مبـدأ تطوير االسـتيطان اليهـودي بوصفه قيمـة وطنية. يعد هـذا القانون، كما أسـلفنا مثـاال ع لى تعزيز االسـتعالء اليهودي، وخلق س يرورات ومسـارات منفصلة مخصصـة لكل من وتواجه النسـاء الفلسـطينيات العواقب األشـد لهـذا التمييز7.الفلسـطينيني واليهـود يف الدولـة املسـتمر واالسـتعالء العن صري، بسـبب انتمائهـن إىل مجموعة األقلية، ولكونهنّ نسـاء، بسـبب ّاملفاهيـم االجتماعيـة املطبّقـة عليهـن. ليسـت النسـاء الفلسـطينيات مجموعة متجانسـة، فهن ،يحي ين يف مـدن وبلـدات وقـرى متنوّعـة يف أرجـاء الب لاد، وبضمنها القـرى غري املع ترف بها .واملـدن املختلطة، والقرى الفلسـطينية، ويعشـن أيضـا يف مجتمعات علمانيـة أو متدينة متنوعة مثـل هـذا التنـوع الثقـايف والديني يسـتوجب توجهـا يعتمد دراسـة تقاطـع الهويـات من أجل .العمل ع لى إيقـاف التمييز املمـارس ضدّهن عدالة، املركـز القانوني ، الدولـة القومية للشـعب اليهـودي، ورقة موقـف-مق ترح قانـون أسـاس: إرسائيل 7 ). (بالعربية رابـط ،2018 لحقـوق األقليـة العربيـة يف إرسائيـل، تمـوز/ يوليـو 10 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل ب. هدف البحث هـل تعمـل سـلطات إنفـاذ القانون يف :األسـئلة التـي سـيتمحور حولهـا هـذا البحـث هـي إرسائيـل، وعلى رأسـها الرشطة، مـن أجل فرض سـلطة القانـون يف حاالت قتل النسـاء الفلسـطينيات بـذات الصـورة التـي يتـم فيهـا فـرض القانـون يف حـاالت قتل النسـاء اليهوديات؟ وأيضـا: هـل تقـوم الرشطة بواجبهـا يف حماية النسـاء الفلسـطينيات بصورة مسـاوية ملا تقـوم به تجـاه النسـاء اليهوديات؟ حالة233 لكـي نتمكـن من اإلجابـة عىل السـؤال األول، قمنا بجمـع معطيات كمّية مـن قتـل لنسـاء فلسـطينيات ويهوديات حصلـت يف إرسائيل عىل مـدار عقد مـن الزمن، بني إىل جانـب ذلـك، يرتكـز البحـث عىل .، وتـم إجـراء مقارنـة بينهـا2018 -2008 السـنوات تحليـل نوعـي لألدبيّات، السـوابق القضائية، والشـهادات، وتقاريـر مختلفة تـم كتابتها ونرشها .بشـأن قتل النسـاء الفلسـطينيات يف إرسائيل أشـارت الدراسـات السـابقة ومنذ ف ترة طويلـة إىل وجود تمييـز ضد املـرأة الفلسـطينية حينما ،يتعلـق األمـر بإنفاذ القانـون يف قضايا عنف وقتـل ونقص الحمايـة الكافية من جانـب الرشطة ويف مقـال كتبتـه منـار حسـن منذ أكثـر من عرشيـن عاما، تش ير الباحثة إىل سياسـة التسـامح .تجـاه القتلـة، وتنصـل الدولة مـن مسـؤوليتها حينما يتعلـق األمر بقتل النسـاء الفلسـطينيات “ وتصـف الباحثـة كيف مكّنـت الدولة وسـلطاتها تجذيـر مفهوم “ال شرف” من خ لال تمكني الوجهـاء” وإجـراء تسـويات مع العائ لات ومنح الحفو لقتلة النسـاء الفلسـطينيات ع لى خلفية .“ ال شرف” عىل عكـس القتلـة اآلخرين / ن شرت عضـوة الكنيسـت عايـدة تومـا سـليمان (بوصفها مديـرة جمعية نسـاء2005 سـنة ،ضـد العنـف آنذاك) بحثـا إضافيا تناولـت فيه فشـل األنظمة يف إرسائيـل، وعىل رأسـها الرشطة يف حمايـة النسـاء الفلسـطينيات الواقعـات تحـت التهديـد، وتصـف حـاالت قامت بهـا الرشطة 11 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل 8.بالتعـاون مـع جهات ذكوريـة يف املجتمع، أدت يف نهايـة املطاف إىل جرائم قتل نسـاء وقارصات قـام باحثـون آخرون بتحليـل خطاب “الرشف” الـذي تتبناه الدولـة والنظام، والـذي يمنع فعليا أيـة إمكانيـة لتوف ير الحماية للمـرأة الفلسـطينية، بل إنه يسـتخدم كعـذر لسياسـة اإلهمال من كيفوركيان وسـهاد-جانـب السـلطات. وعىل سـبيل املثـال، تناولـت الباحثتان نـادرة شـلهوب ناشـف بـأن خطاب “ال شرف” الذي تسـتخدمه الدولة يخلق اسـتثناء ويحـوّل املجتمع- ظاهـر ) وهـو يعـدّ يف الواقـع إعـادة بنـاء لنهج اسـتعماري يقسـمOTHER( ”الفلسـطيني إىل “آخـر الثقافـات إىل ثقافـات مسـتنرية وأخرى أقل اسـتنارة: حيث يُعـزى نقص االسـتنارة إىل الثقافات الرشقيـة واملجموعـات املسـتضعفة والواقعـة تحت السـيطرة، عىل غـرار املجتمع الفلسـطيني يف إرسائيـل. وتقـول الباحثتـان أنـه مـن أجـل فهـم ظاهرة قتـل النسـاء الفلسـطينيات، فـإن عىل ،الدولـة اسـتبدال سياسـة الهويـات التبسـيطية بفحـص معمـق لهيـاكل السـلطة، والسياسـة ‏9.واالقتصـاد، وتأثريهـا عىل قتـل النسـاء يف املياديـن الواقعة تحت االسـتعمار ،تنضـم الدراسـة الحالية إىل سلسـلة الدراسـات هذه، وهـي توضح، من خ لال البيانـات الكمّية كيـف يتـم الحفاظ عىل سياسـة التمييز ب ين النسـاء الفلسـطينيات واليهوديـات يف كل ما يتعلق بواجـب الدولـة بتوف ير الحمايـة ويف التحقيق يف حـاالت القتل. ويش ير تحليـل البيانـات الكمية ومقارنتهـا إىل وجود فجوات كبرية بني جرائم قتل النسـاء الفلسـطينيات واليهوديـات فيما يتعلق ،بتطبيـق القانـون يف إرسائيـل، ويتضمن ذلـك الفجـوات الكامنة يف نسـبة لوائح االتهـام املقدمة ومعـدالت اإلدانـة فيهـا، والفجـوات يف الحـد األدنـى للعقوبـات املفروضـة يف املحاكـم. وتوضح البيانـات الواردة يف هذه الدراسـة وجود مسـارين منفصل ين، أحدهما للنسـاء اليهوديات، واآلخر للفلسـطينيات: ففـي حني يتم إنفـاذ القانـون بطريقة تردع القتلـة يف حال كانـت الضحية امرأة .يهوديـة، فـإن حكم القانـون غري مجـدٍ وال يطبّق يف حالة النسـاء الفلسـطينيات Crime the against Working :State the and Minority National ،Culture‘‘ ،Sliman-Touma Aida 8 ،Paradigms ،Crimes ’Honor‘ ”Israel in Community Palestinian the within Honour Family of .)2005( 181-198 .pp ،).ed( Hossain Sara ،Welchman Lynn ،Women against Violence and :Colonization and Femicide" ،Nashif-Daher Suhad and Kervorkian-Shalhoub Nadera 9 Women Against Violence "control of culture the and exclusion of politics the between .)2013( 295-315 .pp ،)3(19 12 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل ج . املنهجية وجمع البيانات ،تسـتند الدراسـة الحالية إىل بيانـات كمية حول جرائـم قتل النسـاء الفلسـطينيات واليهوديات باإلضافـة إىل التحليـل النوعي لألدبيات، والسـوابق القضائيـة، والتقارير السـنوية الصادرة عن مركـز األبحـاث واملعلومات التابع للكنيسـت، والقرارات واملناقشـات يف لجان الكنيسـت املختلفة (لجنـة رفـع مكانـة املـرأة، ولجنة شـؤون رقابة الدولـة، ولجنـة الداخليـة)، التي تتعلـق بقتل .النساء الفلسـطينيات يف إرسائيل ملف قتل لنسـاء فلسـطينيات (عددها233 يعتمـد التحليـل الكمي على جمع وتحليـل -2008 )، حدثـت على مـدى عقد ب ين السـنوات129 ) ونسـاء يهوديـات (عددهـا104 :وقد تـم ترتيب البيانـات يف قائمتني رئيسـيتني .، واملقارنـة بينهمـا2018 1 1 . والتـي تضمنت2018 -2008 شـملت قائمـة النسـاء اليهوديـات املقتوالت ب ين السـنوات اسـما لنسـاء غالبيتهـن مـن أصـول أشـكنازية، رشقية، مهاجـرة مـن دول االتحاد129 السـوفياتي سـابقا وإثيوبيـا، ومهاجـرات مـن إريرتيـا والسـودان. وقـد تم إدراج النسـاء املهاجـرات مـن كل مـن إريرتيا والسـودان (وعددهـن قليل) يف هـذا البحث يف إطار النسـاء اليهوديـات بسـبب الحاجـة إىل الفصـل ب ين قائمـة النسـاء الفلسـطينيات وب ين جميـع .األخريـات، لغـرض إجـراء املقارنة 2 2 . -2008 تضمنـت قائمـة النسـاء الفلسـطينيات من املواطنـات اللواتـي قتلن بني السـنوات ). أما جرائـم القتل1948 حالـة قتـل وقعـت داخـل الخط األخضر (حـدود104 2018 .التـي نفـذت يف كل من القـدس الرشقيـة والجوالن فلـم تـدرج يف القائمة :تضمّنت الفئات التي تم إنشاؤها يف كل قائمة ما ييل • فئة (سـواء كان الـزوج، أو أحـد أفـراد األرسة، أو غري ذلـك). وقد شـملت هويـة القاتـل رشيـك الحيـاة، الزوج املتـزوج بعقد رسـمي، أو الزوج السـابق. يف ح ين تضمنتجالـزو ،أحـد أفـراد األرسة كل مـن األب، االبـن، األخ، ابـن األخ أو األخـت، الحفيد، النسـيب فئـة 13 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل العـم أو الخـال، وأي قريـب عائلي آخـر، وخصوصـا أبنـاء العائلة املوسـعة وأبنـاء عائلة فقد شـملت حـاالت القتل التـي تم تنفيـذ جريمة القتـل فيها عىل”“آخر الـزوج. أمـا فئـة يـد إنسـان ال تُعـرف صلـة قرابته باملغـدورة، وخصوصـا الحـاالت التي جرى فيهـا تنفيذ .جريمـة القتـل ع لى خلفيـة جنائية، مـن قبل جـار أو شـخص غريب • )(نعم / ال تقديم الئحة اتهام • .)(بالقتل، التسبب بالقتل غري املتعمّد، غري ذلك اإلدانة • .)(عدد سنوات الحكم بالسجن الفعيل الحكم :شملت عملية جمع املعطيات الكمية الخطوات التالية 1 1 . باالعتماد2018 - 2008 جمع قائمة بأسـماء النسـاء اللواتـي تعرضن للقتل ب ين األعـوام ع لى مصادر معلومـات منظمـات املجتمع املدنـي: التوثيق املنهجي ألسـماء الفلسـطينيات :املقتـوالت مـن قبـل جمعية نسـاء ضـد العنـف يف النـارصة (نطلـق عليـه فيما ييل اسـم 10”جمعية نسـاء ضـد العنـف”) وموقـع “يف ذكراها“ 2 2 . البحـث الحـرّ يف اإلنرتنـت عـن اسـم املرأة وظـروف القتـل (مكان القتـل، السـن، وطريقة القتـل) مـن أجل تحديـد املقاطع الصحفيـة والتغطية اإلعالمية للقضية. وقد شـمل املسـح .،اإلعالمـي الصحافة القطريـة واملحليـة باللغتني العربيـة والعربية 3 3 . تق صي اسـم املعتقل، املشـتبه به، أو املتّهـم، يف جميع الحـاالت والبحث عن هذه األسـماء يف .)https://www.nevo.co.il/ قواعد البيانات القضائية (وبشـكل أسـايس موقع 4 4 . تحديـد مـكان القـرارات واألحـكام يف كل حالـة مـن القضايـا التـي حصلـت، وحفظهـا بهـدف التوثيـق والتحليل. وتجدر اإلشـارة إىل أن البيانات لم تشـمل مراجعة االسـتئنافات .والطعـون القضائيـة يف حـال تـم تقديمها 5 5 . إحـاالت مرجعيـة للمعلومـات من قاعـدة البيانات التـي أنشـأتها صحيفة هآرتـس، والتي موقع ويب ، قائمـة املقتـوالت ع لى خلفيـة جندرية يف إرسائيـل خالل العقـد املايض، موزّع بحسـب السـنوات 10 )(بالعربية . رابـط ،""يف ذكراهـا 14 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل ، بمـا يف ذلك أسـماء النسـاء2011 تتضمـن جرائـم قتـل النسـاء يف إرسائيـل منـذ العـام : (نطلـق عليه فيما ييل اسـم11 اللواتـي تعرضـن للقتـل وجهـود إنفـاذ القانون يف امللفـات .)“ قاعـدة بيانـات هآرتس“ 6 6 . إدخـال وإحالـة مرجعيـة إىل املعلومـات الفرديـة الـواردة مـن كل مـن الرشطـة والنيابـة (نطلـق عليه1998 العامـة يف الطلبـات املقدّمـة بموجـب قانـون حريـة املعلومات للعـام طلبـات حريـة املعلومـات”) إىل جانـب املعطيـات التي تـم الحصول“ :فيمـا يلي اسـم 12.عليهـا بعـد التقـدم بالتمـاس إداري مـن جمعيـة نسـاء ضـد العنف ضـد رشطـة إرسائيل هـذا، وتجـدر اإلشـارة إىل أنـه أثناء جمـع البيانـات الكمية، تـم العثور ع لى معلومـات متوفرة حـول جرائـم قتـل النسـاء اليهوديات ع لى اإلنرتنـت، ويف وسـائل اإلع لام، ويف قواعـد البيانات ،القضائيـة، وتشـمل ع لى وجـه الخصـوص معلومـات بشـأن تقديـم لوائـح اتهـام، واالدانات واألحـكام. باسـتثناء بعـض الحـاالت التي تم إرسـال القاتل فيهـا لفحص نفسي، والتي صارت منـذ تلـك اللحظـة رسيـة، ولـم تكـن هنالـك حاجـة إىل تقديم طلبـات حريـة معلومات بشـأن .حـاالت قتـل النسـاء اليهوديات يف املقابـل، ويف حـال كان األمـر يتعلق بقتل النسـاء الفلسـطينيات، واجه البحث عوائق شـديدة تشـمل فـرض أوامر منـع ن شر، ومعلومـات مخفيـة، ومنسـوبا عاليا نسـبيا من جرائـم القتل التـي لـم تكشـف حيثياتها ولم تقـدم فيها لوائـح إتهـام.. وعىل ضوء مـا تقدم، فقد تم بشـكل مكثـف التوجـه إىل كل مـن الرشطة والنيابـة العامة للحصول ع لى معلومـات، ويف أعقاب رفض الرشطـة تقديـم املعلومـات، اضطـرّت جمعية نسـاء ضد العنـف إىل تقديـم التمـاس إداري إىل املحكمـة اللوائيـة يف القـدس كمـا أسـلفنا. وبعـد نضال قضائي اسـتمر نحو السـنة، تـم تلقي معلومـات جزئيـة فحسـب مـن الرشطـة، وقـد تـم بـذل جهـود إضافيـة السـتكمال املعطيات وجمعهـا بواسـطة العـودة للبحـث عرب اإلنرتنـت، وع لى املواقـع اإلعالميـة ويف قواعـد البيانات .)1 القضائيـة (راجعوا الفصـل هـ ). (بالعربية رابط ،موقع ويب هآرتس ،""قتل مع سبق إرصار وترصد 11 جمعيـة مسـاعدة النسـاء والفتيـات ضـد املفتـش العـام للرشطـة43903-8-20 التمـاس قضائـي رقـم 12 )(بالعربيـة . رابـط ،)2020( جمعيـة حقـوق املواطـن ،اإلرسائيليـة 15 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل يسـعى القسـم النوعـي من هـذا البحـث إىل الربط ب ين املعطيـات الكميـة باملواضيع الخمسـة :)الرئيسـية املذكـورة أدنـاه (راجعـوا الفصل هـ 1 1 . النقص يف املعطيات واملصاعب يف الحصول عىل معلومات بشـأن قتل النسـاء الفلسـطينيات .املواطنات يف إرسائيل 2 2 . .تنفيذ الرشطة لواجبها يف حماية النساء الفلسطينيات 3 3 . .)Naming( تسمية قتل النساء الفلسطينيات يف إرسائيل 4 . .“رشف العائلة” يف املحاكم اإلرسائيلية 5 5 . .العالقة بني قتل النساء وبني تفاقم اإلجرام يف املجتمع الفلسطيني 16 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل د . نتائـج املعطيـات الكمية لحـاالت القتل التـي نفذت عىل مـدار عقد من الزمـن، واملقارنة بينها يش ير تحليـل البيانـات الكمية واملقارنـة بينها إىل وجـود تباينات كبرية يف نسـبة لوائـح االتهام )34% مقابل75%( )، إىل جانـب فوارق يف مناسـيب اإلدانـات56% مقابـل94.3%( املقدمـة ناهيـك عـن فـوارق يف الحـد األدنـى مـن العقوبـات املفروضـة ع لى املتهم ين بجرائـم القتـل والتسـبب بالقتـل، وجميعهـا يف غ ير صالـح النسـاء الفلسـطينيات. وهكـذا، ويف الوقـت الـذي أشـارت فيـه املعطيـات الكمية إىل نسـب عالية مـن اإلدانات وتقديـم لوائح اتهـام يف قضايا قتل النسـاء اليهوديـات، فـإن صورة الوضـع يف كل ما يتعلق بالنسـاء الفلسـطينيات ال تـزال بعيدة .كل البعـد عـن أن تكون مشـابهة للحـال يف الوسـط اليهودي الذي3 والذي يعـرض بيانات عن النسـاء اليهوديـات، والجدول رقـم2 فيمـا يلي الجدول رقـم الفـوارق البارزة4 يعـرض البيانـات املتعلقة بالنسـاء الفلسـطينيات. كما يلخص الجـدول رقم ب ين الفئت ين، وت برز الفـوارق يف تطبيـق الرشطـة لواجبهـا يف التحقيـق يف الجرائـم ويف حماية .النسـاء الفلسطينيات 17 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل 2008-2018 : بيانات حول قتل النساء اليهوديات2 الجدول هوية القاتل • من حالة100( رشكاؤهنّ يف الحياة من جرائم قتل النساء اليهوديات نفّذها 77.5% ). جزء كبري من حاالت القتل التي نفذها األزواج حصلت عىل خلفية رغبة املرأة129 أصل .باالبتعاد، االنفصال، أو الطالق • ،)129 من أصل25( أحد أفراد األرسة من جرائم قتل النساء اليهوديات نفذها 19.3% .ونصف هذه الحاالت نفذها ابن املغدورة • .) حاالت فقط4( آخر من الجرائم نفذت عىل يد غريب أو فقط3% تقديم لوائح اتهام • حالة) غالبية الحاالت28( بانتحار القاتل بعد تنفيذ القتل الجرائم انتهت من 21.7% .التي انتحر فيها القاتل، كان القاتل فيها زوج املغدورة • من الجرائم صدر قرار بإحالة املتهم للفحص النفيس و/ أو اإلحالة إىل9.3% مستشفى األمراض النفسية، وقد حصل هذا يف بعض األحيان فور االعتقال، ويف بعض ملفا). ومن الصعب تتبع تطور القضية يف هذه12( األحيان بعد تقديم الئحة االتهام .امللفات ألنها يف غالبيتها رسية وصدر بشأنها أمر منع نرش • يف امللفات املتبقية بعد استثناء امللفات التي تم فيها إحالة نسبة تقديم لوائح االتهام 84( 94.3% املشتبه به/ املتهم للفحص النفيس، وامللفات التي انتحر فيها القاتل تصل إىل .)89 من أصل اإلدانات واألحكام • من أصل58( من الجرائم املتبقية، قامت املحكمة بإدانة املتهم، بجريمة القتل 65% يف .)89 • .)89 من أصل9( من الجرائم املتبقية، أدانت املحكمة املتهم بجناية التسبب بالقتل10% يف • من75% مجموع أو التسبب يف القتل إىل نسبة اإلدانات بجرائم القتل للتلخيص، تصل .امللفات املتبقية • املفروض عىل جريمة القتل أو التسبب يف القتل يرتاوح ما الحد األدنى للعقوبة حبس، فيما كان الحد األقىص حكما بالسجن املؤبد، أو السجن املؤبد سنة14-18 بني .املضاعف 18 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل 2008-2018 : بيانات قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل3 الجدول هوية القاتل • من أصل29( رشيك حياة نفذت من قبل من جرائم قتل النساء الفلسطينيات27.8% .)104 • األرسة، وعىل أحد أفراد نفذت من قبل من جرائم قتل النساء الفلسطينيات 40.3% .)104 من أصل42( وجه الخصوص أفراد العائلة املوسعة وأبناء عائلة الزوج • وتشمل الحاالت الجنائية، القاتل مجهول آخر من الجرائم تم تنفيذها عىل يد 31.7% .)104 من أصل33( الهوية، أو قاتل مأجور تقديم لوائح اتهام • 21% القاتل بعد تنفيذ القتل (وذلك مقابل ) بانتحار2% -انتهت حالتان اثنتان (نحو ) تم تحويل املتهم1% ويف حالة واحدة فقط (نحو)من جرائم قتل النساء اليهوديات من9.3% (وذلك مقابل للفحص النفيس و/ أو إىل مستشفى األمراض النفسية .)جرائم قتل النساء اليهوديات • نسبة تقديم لوائح االتهام فيما تبقى من ملفات (بعد استثناء امللفات التي تم تحويل املشبوه / املتهم فيها إىل الفحص النفيس وامللفات التي انتحر فيها القاتل وامللفات التي تم )98 من أصل55( 56% يصل إىل )إغالقها نتيجة سبب مجهول اإلدانات واألحكام • تمت اإلدانة يف املحكمة بجريمة القتل أو التسبب بقتل مما تبقى من جرائم 34% يف .)98 من أصل34( • ، سنة5.5 العقوبة املفروضة نتيجة جريمة القتل أو التسبب بالقتل بلغ الحد األدنى من .فيما كانت العقوبة القصوى السجن املؤبد • ،كانت هنالك الكثري من الجرائم التي خلص فيها امللف إىل إدانة بجريمة املساعدة يف القتل املساعدة بعد جريمة، أو التآمر لتنفيذ جريمة وقد حُكم املدانون بها بعقوبات مخففة وذلك بسبب وجود مصاعب يف إثبات األدلة واإلدانة بعملية القتل / التسبب بالقتل، وبسبب التوصل إىل تسويات قضائية مع املتهمني. وقد كانت العقوبات املحددة يف هذه الحاالت . سنوات سجن فعيل10 شهرا إىل18 خفيفة جدا وترتاوح ما بني تتعلق بالشـخص الـذي تمت إدانتـه بالجريمة األخطر3 *تجـدر اإلشـارة إىل أن املعطيـات الـواردة يف الجدول رقم .)يف تنفيـذ القتـل (يف حـال كان هنالك عدد مـن املتهمني واملتورط ين يف الجريمة 19 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل : تلخيص املقارنة بني جرائم قتل النساء اليهوديات والفلسطينيات4 الجدول رقم لوائح االتهام )(نسبة مئوية اإلدانات )(نسبة مئوية الحد األدنى من العقوبات نتيجة تنفيذ جرائم خطرية تتمثل يف القتل أو التسبب يف القتل نساء يهوديات94.3% 75% سنة14-18 نساء فلسطينيات56% 34% سنة5.5 ملفا233 ع لى تلخيـص نتائج البحـث الكمي الـذي يتنـاول مجموعـه4 يرتكـز الجـدول رقـم .تـم النظـر فيها تجـدر اإلشـارة إىل أنـه قد بـرزت القضايـا الكثرية التـي صدرت فيهـا أحكام مخففـة يف جرائم قتـل النسـاء الفلسـطينيات، وذلـك كجـزء مـن صفقـات اإلقـرار بالذنـب (االع تراف) يف ضوء ،صعوبـات وفشـل اإلثبات، وقـد انتهت العديـد من القضايـا، بالتـايل، بإدانات إمـا بالتحريض أو باملسـاعدة، أو بالتآمـر: وقـد تـم الحكم ع لى املدان ين يف هذه القضايـا بأحـكام مخففة فوق سـنوات سـجن فعيل فقـط (راجعوا الجـدول رقم10 شـهرا وحتى18 العـادة تراوحـت ما بني .)3 فيمـا يتعلـق بالفئتني (الفلسـطينيات واليهوديـات) ويف الحاالت التـي كانت املغـدورة قد تركت خلفهـا أطفـاال، حكمـت املحكمـة بتعويضـات ألطفـال املقتولـة بوصفهـم ضحايا جنايـة، إىل .جانـب الحكـم بالسـجن الفعيل 20 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل هـ . التحليل النوعي للمعلومات، واألدبيات 1 1 . نقـص البيانـات واملصاعـب يف تلقـي معلومـات بشـأن قتـل النسـاء الفلسـطينيات املواطنـات يف إرسائيـل كمـا أرشنـا أع لاه، ويف حني لم يواجـه جمع البيانـات الكميـة املتعلقة بقتـل النسـاء اليهوديات عوائـق، وكانـت املعلومـات بشـأنه متاحـة ع لى اإلنرتنـت واملواقـع اإلعالميـة وقواعـد البيانات القانونيـة، فقـد واجهـت الدراسـة يف حـاالت قتـل الفلسـطينيات عوائـق أمـام أوامـر تقييدية .ومعلومـات مفقـودة وجزئيـة ونسـبة عاليـة نسـبيا مـن القضايا غ ير املحلولة يف املراحـل األوليـة للبحـث، كان مـن الصعب العثـور عىل بيانـات متعلقـة بجرائم قتل النسـاء الفلسـطينيات، وقـد ظهـرت هـذه االصعوبـات أحيانـا يف تقاريـر إعالميـة أولية حـول جرائم القتـل أو العثـور عىل مشـبوهني، من دون أن يتبـع هذه التقاريـر األولية معلومـات الحقة تفيد بتقديـم لوائـح اتهـام وإدانـات (وذلـك عىل عكـس ما يحـدث يف الجرائـم التي تكـون ضحيتها نسـاء يهوديـات). وقـد شـملت التغطيـة اإلعالميـة لهـذه الجرائـم معلومـات تتعلـق بالعديد مـن القضايـا التـي لم يتـم حلهـا والقضايا التـي تنطوي ع لى مصاعـب يف العثور ع لى أدلة يف .امللفـات، وخصوصـا يف جرائـم القتـل يف مناطق مثـل الرملة، اللـد، ويافا نظـرا لذلـك، ويف ظـل ارتفـاع عـدد الحـاالت التـي لم يتـم العثـور فيها ع لى معلومات بشـكل :مسـتقل، فقد تـم تنظيـم املعطيـات املتعلقـة بالنسـاء الفلسـطينيات يف قائمتني 1 1 . الجرائم التي تـم العثور ع لى معلومات عىل اإلنرتنـت ويف قواعد القائمـة األوىل التـي تشـمل البيانـات القضائيـة بشـأنها وتـم حفظ األحـكام القضائيـة بخصوصها (نطلـق عليه فيما .)”القائمـة األوىل و / أو قائمة امللفـات املحلولة“ :يلي اسـم 2 2 . ملفا لـم يكـن باإلمكان فيهـا العثـور عىل معلومات بشـأن62 قائمـة ثانيـة تحتـوي ع لى القائمـة الثانيـة و / أو :تقديـم لوائـح اتهـام أو إدانـات (نطلـق عليـه فيمـا يلي اسـم .)”62 قائمـة امللفات الــ 21 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل وع لى ضـوء مـا تقـدّم، ويف ظل املصاعـب املرتتبـة ع لى العثور ع لى معلومـات بشـأن الحاالت املتعلقـة بالقائمـة الثانيـة، فقد قررنا التوجـه إىل كل من الرشطـة والنيابة العامة بطلب مسـتند إىل قانـون حريـة املعلومات السـتيضاح حالة تلـك امللفات. وبالتـوازي تم إرسـال القائمة الثانية سـليمان التـي أرسـلت مـن مكتبهـا طلبـا للحصـول عىل-إىل عضـوة الكنيسـت عايـدة تومـا .”معلومـات مـن الرشطة ووزيـر “األمـن الداخيل طلبات حرية املعلومات: الجولة األوىل توجهت جمعية نسـاء ضـد العنف بطلب2020 حزيران/ يونيـو6 يف رسـالة مؤرخـة بتاريـخ (القائمة الثانيـة) وقد تم62 بشـأن ملفات قتل النسـاء الفلسـطينيات الــ ”“حريـة معلومـات إرفـاق طلـب آخـر يشـمل معلومات حـول كل ملـف كما هـو معروض يف وسـائل اإلع لام. وقد طالبـت الجمعيـة يف رسـالتها معلومـات مخصصـة بشـأن وضـع كل ملـف بما يشـمل اإلجابة :عىل األسـئلة التالية • هل امللف املعني مفتوح / مغلق؟ • يف حال تم إغالق امللف، فمتى تم إغالقه وما هو سبب اإلغالق؟ • إن كان امللـف ال يـزال مفتوحـا، فما هـي حالة امللف إىل جانـب طلب إحاطة بشـأن الجهود .املبذولة يف التحقيق • يف حـال تـم تحويـل امللـف إىل أي مـن النيابـة أو املحكمـة، فقد تم طلـب رقـم امللف لدى .هـذه الجهـات لكـي يصـار إىل العثور عليـه هناك • هل تم تقديم شكاوى سابقة من جانب الضحية لدى الرشطة بشأن العنف؟ كمـا طالبـت الجمعية يف رسـالتها توضيحا بشـأن سياسـة فرض أوامـر منع النرش ع لى قضايا ويف .قارصين مشـتبه بهـم أو متهم ين قتـل النسـاء الفلسـطينيات، ال سـيما يف حالة عدم تورط ردّت الرشطـة طلـب الجمعيـة بالحصول ع لى حالة2020 تمـوز /يوليـو6 رسـالتها بتاريـخ امللفـات بادعـاء أن الحديـث يـدور حول مـواد تحقيـق ينطبق عليها االسـتثناء املنصـوص عليه 22 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل ) مـن قانـون حريـة املعلومـات (واملقصود اسـتثناء ال يلزم السـلطات9( ) و8( ) (أ4يف املـادة ذ .)بتسـليم املعلومات بشأنه وقـد ادعـت الرشطـة يف ردهـا بـأن تمريـر البيانـات وفقا لألصـل / الديـن / العـرق/ منطقة السـكن للمشـتبهني، واملدان ين والضحايا، قـد يـؤدي إىل وصم مجموعـات بالجريمـة، ما يؤدي إىل املسـاس بعواطـف فئـات سـكانية مختلفـة، األمر الـذي من شـأنه أن يؤدي إىل إيذاء س لامة .الجمهـور وأمنـه، نتيجة لـردّ السـكان عىل هـذا التصنيف تحيص عدد2018 -2013 وبـدال من ذلـك، قامت الرشطـة بتمرير قائمـة إحصائيـة للسـنوات امللفـات التـي تم تقديـم لوائح اتهـام فيها، وال يمكـن من خاللهـا اسـتقاء أي يشء (نطلق عليه ، حيـث ال يتطـرق الجدول إىل)”2013-2018 “قائمة إحصائيـة للسـنوات :فيمـا يلي اسـم .موعـد تنفيـذ عمليـة القتـل وبناء عليـه لن يكـون ممكنا ربـط لوائح االتهـام بأي مـن امللفات سـليمان من قبـل الرشطة أيضا ألسـباب- كمـا تـم رفض طلـب عضوة الكنيسـت عايـدة توما رفضـت الرشطـة طلـب عضوة2020 حزيـران / يونيـو16 مشـابهة. ويف رد مـؤرخ بتاريـخ سـليمان بتمريـر بيـان حول حالـة ملفـات محـددة وقامت الرشطـة بدال من- الكنيسـت تومـا . ويف ردّ الرشطـة ع لى توما سـليمان2018 – 2013 ذلـك بتمريـر قائمـة إحصائيـة للسـنوات ادعـت بأنهـا ال تفـرض أوامر حظر نرش شـاملة، بل إنها تفحـص مدى رضورة األمـر لكل ملف .ع لى حدة، وبـأن القرار، كمـا ذكر سـابقا، تجـري املصادقة عليه مـن رئيس قسـم التحقيقات ”سـليمان مجـددًا برسـالة إىل وزيـر “األمـن الداخيل- توجهـت عضـوة الكنيسـت عايـدة توما ، مطالبـة إياه بتلقي معلومات بشـأن2020 حزيران / يونيـو29 آنـذاك، أم ير أوحانا بتاريـخ (القائمـة الثانية)، وقـد طالبت بتلقي توضيحات بشـأن سياسـة فرض62 قائمـة امللفـات الــ أوامـر حظـر الن شر الشـاملة ع لى هـذه امللفـات (تمييزا لهـا عـن األوامـر املؤقتة التـي تنتهي .)بانتهـاء مراحـل التحقيق أرفـق الوزيـر أم ير أوحانـا رسـالة رد مـن الرشطـة2020 آب / أغسـطس2 يف ردّه بتاريـخ رسـالة الـرد الثانية من“ : (نطلـق عليـه فيمـا يلي اسـم2020 تمـوز / يوليـو19 بتاريـخ 23 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل وقـال بأنـه قد أصـدر توجيهاتـه لرشطة إرسائيـل للدفع قدمـا باتجاه لقـاء مهني)”الرشطـة معهـا يف هـذا الشـأن. ويف رسـالة الـرد الثانيـة مـن الرشطـة، عـادت الرشطـة لتكـرر رفضها .تسـليم املعلومات موضحـة بأنها تقـوم بتمرير معلومـات إحصائية فقط، ال معلومـات مفصلة كمـا أشـارت الرشطـة يف رسـالتها إىل أنهـا وفيمـا يتعلق بأوامـر حظر الن شر، فإن سياسـتها ترتكـز ع لى الخشـية من املسـاس بالقانـون أثنـاء التحقيـق. وقد نصحـت الرشطة يف الرسـالة بالتوجـه إىل النيابـة واملحاكـم املسـؤولتان عـن هذه امللفـات بعد الفـروغ من مراحـل التحقيق .فيها التماس بموجب قانون حرية املعلومات، جمعية نساء ضد العنف ضد دولة 13إرسائيل نظـرا لعدم حصول جمعية نسـاء ضـد العنف عىل مطلبهـا، تقدمت الجمعية يف آب / أغسـطس بالتمـاس إداري مسـتند إىل قانـون حريـة املعلومـات، وموجـه إىل املحكمـة اللوائيـة يف2020 القـدس. وقـد مثّلـت املحاميـة غديـر نقـوال الجمعيـة يف االلتمـاس نيابـة عـن جمعيـة حقوق .املواطن ،) (القائمـة الثانية62 وتضمّنـت مطالـب االلتماس: معلومـات مفصلة حـول قائمة امللفات الــ الحصـول ع لى نسـخة محررة أو توجيه بشـأن أوامـر منع النرش، ن شر منتظم للبيانـات الكمية تشـمل تقسـيمًا ،واإلحصائيـة املتعلقـة بجرائم العنـف تجاه النسـاء وبملفات التحقيق يف الجرائم .واملكانة املدنيـة يف إرسائيل ،وفـق الخلفيـة القومية، الديـن وادعـت الجمعيـة يف االلتمـاس بـأن حـوايل نصـف النسـاء املقتـوالت يف إرسائيل هنّ مـن بنات املجتمـع الفلسـطيني، وأن هـذه الصـورة املؤملـة لهـا العديد مـن األسـباب، ومـن ضمنها عدم كفـاءة هيئـات الدولـة املختلفـة يف معالجـة الظاهـرة ويف ردع القتلـة، وعىل رأس هـذه الهيئات وعليـه، فإن نرش املعلومـات املطلوبة لـه أهمية كربى. وقـد تطرق االلتمـاس إىل ادعاء .ترتبـع الرشطـة الرشطـة القائـل بأن تسـليم املعطيـات موزعة عىل فئـات بحسـب القومية من شـأنها وصم فئة .15 هامش 13 24 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل سـكانية والتسـبب بردود فعـل قد تمس بس لامة الجمهور وأمنـه، فتقول الجمعية يف التماسـها بـأن رد الرشطـة لم يكن سـوى ذريعة تهـدف إىل إخفاء فشـل الجهـة املدعى عليهـا يف معالجة .الظاهـرة، وهـي أيضا سـعي إىل منع املتابعـة والرقابـة الجماهريية يف هذا الشـأن :ردّ الرشطة عىل االلتماس يف ردّهـا ع لى االلتمـاس، كـررت الرشطة معظـم مزاعمهـا التي ذكرتهـا يف ردودها ع لى جمعية سـليمان، مضيفـة أن تقديم معلومـات فردية-نسـاء ضـد العنـف وعىل عضـوة الكنيسـت توما حـول امللفـات ينتهـك خصوصيـة ضحايـا الجريمـة وعائالتهن. ومع ذلـك، فقد ع برّ ت الرشطة كمـا أسـلفنا يف معـرض ردّها عـن اسـتعدادها لتقديم حالـة قضية فيمـا يتعلق بقائمـة امللفات املطلوبـة (القائمـة الثانيـة)، وذلـك يف تعـارض مـع رفضهـا لفعـل ذلـك يف الرسـائل التي تم :إرسـالها إليها قبـل االلتماس “ تـود الجهـة مقدّمـة االلتمـاس إىل اإلشـارة إىل أنهـا وبعـد تقديمهـا لاللتمـاس، فإن ،الجهـة املدّعـى عليهـا قد أعـادت النظـر يف ادعـاءات الجهـة امللتمسـة يف هـذا الجانب وبعـد إعـادة النظـر مجـددا من قبـل جهات مهنيـة تابعـة للمدعـى عليها، وقـد صدر القـرار بأنـه ما مـن مانع لتقديـم املعلومـات املقترصة عىل الوسـط العربي كمـا ورد يف قـرار املدعـى عليها... ونستشـف من املذكـور أعاله بأن قـرار املدعى عليهـا بعدم تقديم املعلومـات بنـاء عىل طلـب املدعيـة، وتقديم معلومـات جزئيـة أخرى، هو قـرار معقول ”ومناسـب، يف ضـوء أحكام القانـون والتوازنات التـي يقتضيها قانون حريـة املعلومات .) مـن ردّ الرشطة ع لى االلتماس49 (البنـد يف إطـار مفاوضـات ب ين الطرفني بعد تقديم رسـالة الـرد، كررت الرشطـة اسـتعدادها لتقديم :معلومـات جزئيـة مع تحفظني رئيسـيني 1 1 . فقـط. حيث ادعت2013 توف ير معلومـات مفصّ لة حول امللفـات املطلوبة اعتبارا من سـنة ، وهـي معلومات ال2013 الرشطـة بأنـه تتوفـر معلومات محوسـبة فقط ابتـداء من سـنة 25 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل يتطلـب اسـتخراجها جهـودا غ ير معقولة (ع لى العكس مـن امللفـات التي يعـود تاريخها )2018 - 2008 إىل سـنوات 2 2 . معارضـة تقديـم معلومات متعلقة بمسـألة شـكاوى الضحايا لدى الرشطة سـابقا بشـأن .العنف اعرتضـت الرشطـة أيضـا عىل الطلـب املبدئـي بالحصول ع لى معلومـات منتظمة عـن البيانات قدمت ،مطولة مفاوضـات وبعد ،املطـاف نهاية ويف ،الكميـة واإلحصائيـة املتعلقـة بقتل النسـاء الرشطة طولبـت التـي 62 الــ امللفـات أصـل مـن مفصلـة حالـة 41 بشـأن بيانـات الرشطـة ييل فيما إليهـا يشـار( 2018 -2013 السـنوات بني حصلـت والتي بشـأنها معلومـات بتقديـم )”االلتماس عقـب الرشطة قدمتهـا التـي البيانـات“ :باالسـم رقـم امللف لـدى الرشطـة، حالة :شـملت القائمـة التـي قدّمتهـا الرشطـة التفاصيـل التالية امللـف (توضيـح إذا مـا كان امللـف موجـودا لـدى الرشطـة أو النيابة العامـة أم أنـه مغلق) إىل ويف نهايـة املطـاف وبعد ..بالئحـة االتهـام أو اإلدانـة بالجريمـة جانـب معلومـات متعلقـة .تلقـي املعلومـات. توافـق الجانبـان ع لى مسـح االلتماس مـن دون تعويـض عـن التكاليف جـرى إدخـال البيانـات الـواردة ومقارنتها مـع املعلومـات املتوفرة لغـرض اسـتكمال البيانات الكميـة. وقـد تـم تحويـل امللفـات التي أبلغـت فيهـا الرشطة عـن تقديم الئحـة اتهـام أو إدانة . ملفـات) إىل القائمـة األوىل التـي تشـمل القضايـا التي تـم حلها10 (وعددهـا طلبات حرية معلومات بعد مسح االلتماس: الجولة الثانية بنـاء عليـه، ولغـرض اسـتكمال الصـورة املتعلقـة بالقضايـا قيد التحقيـق من جانـب الرشطة واملوجـودة لـدى النيابـة مـن دون تقديم الئحـة اتهام حتـى اآلن، إىل جانـب امللفات الـواردة يف القائمـة الثانيـة، تقدمت جمعية نسـاء ضـد العنف بطلبـات إضافية مسـتندة إىل قانـون حرية / نيسـان14 ). ويف رسـالة مؤرخة يف”“الجولة الثانية :املعلومـات (نطلـق عليـه فيما ييل اسـم ، توجهـت جمعية نسـاء ضـد العنف مجـددا إىل املسـؤول عن حريـة املعلومات يف2021 أبريـل 26 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل :الرشطـة، مطالبة باملعلومـات التالية 1 1 .هل يوجد مشتبه به / بهم يف امللف؟ 2 2 .هل تم اعتقال مشتبه بهم؟ 3 3 . ،إن كان قـد تـم اعتقال مشـبوهني، فمـا هي صلـة قرابتهـم باملغـدورة؟ (أب / أخ / زوج )إلخ 4 4 . هـل توجـد توصيـة بتقديـم الئحـة اتهـام؟ إن لـم تكـن هنالـك توصيـة كهـذه، فمـا هو ا لسبب ؟ 5 5 .هل تم تحويل امللف إىل النيابة العامة؟ 6 6 .هل كان هنالك طلب باستكمال التحقيق يف القضية؟ باإلضافـة إىل ذلـك، توجهـت الجمعيـة يف اليـوم ذاتـه برسـالة إىل النيابـة، ونائب املدعـي العام للشـؤون الجنائيـة، ونائـب موظـف الشـؤون املدنيـة بطلـب الحصـول ع لى معلومات بشـأن امللفـات قيـد الع لاج وفقـا للمعطيـات التـي سـلمتها الرشطـة بعـد االلتمـاس. وقـد شـملت :)املعلومـات املطلوبـة األسـئلة التاليـة (قائمـة جزئية 1 1 .حالة امللف؟ 2 2 . /هـل يوجـد مشـتبه به / بهـم يف امللف؟ مـا صلـة القرابة بينهم وب ين الضحيـة (أب/ أخ زوج، إلخ)؟ 3 3 .متى تم تحويل امللف إىل النيابة؟ 4 4 .هل كان هنالك طلب باستكمال الرشطة لتحقيقها يف القضية؟ 5 5 .هل تقدّمت الضحية بشكاوى سابقة حول عنف من جانب هؤالء املشبوهني؟ 6 6 . بخصـوص امللفـات التـي تم بشـأنها تقديـم لوائح اتهـام، طالبنـا برقم اإلجـراء القضائي .ونسـخة مـن الئحة االتهـام األصليـة واملعدّلة 27 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل ، رفضـت الرشطة طلب الجمعية املسـتند إىل قانون2021 حزيـران / يونيو6 يف رسـالة بتاريـخ حريـة املعلومـات بادعـاء أن الحديـث يـدور حـول مادة تحقيـق تملـك السـلطة التفويض بعد تسـليمها، إىل جانـب االدعـاء أن جمعيـة نسـاء ضـد العنف قـد حصلت ع لى جميـع املعلومات .املطلوبـة يف إطار االلتماس السـابق وصل رد املسـؤول عـن املعلومات ،، وبعـد جـوالت متكـررة2021 آب / أغسـطس16 بتاريـخ .للجمهـور يف وزارة القضـاء يحتـوي عىل معطيات جزئية بشـأن امللفـات التي تعالجهـا النيابة وبعـد إدخـال املعلومـات الـواردة، اتضـح أن نحـو نصـف امللفات لـم يتـم تقديم لوائـح اتهام بخصوصهـا، وبـأن عـددا كبريا مـن امللفات قـد تم إغالقـه بدعوى نقـص األدلة، كمـا أن بعض .امللفـات قـد ظلت عالقـة مـن دون أي تقدّم لقـد كشـف عـام كامـل مـن النضـال القانونـي الـذي خاضتـه جمعيـة “نسـاء ضـد العنـف” ضـد الرشطة، سياسـة انعـدام شـفافية، ال بـل ومعارضة من جانـب الرشطة بكشـف املعلومـات املتعلقـة بحاالت قتل النسـاء الفلسـطينيات، وقد حصـل األمر تحت ذرائـع مختلفـة وغريبـة. وقـد كشـفت ردود الرشطـة على طلبـات حريـة املعلومـات وااللتمـاس اإلداري سياسـة ضبابيـة وغ ير متماسـكة فيمـا يتعلـق بأسـاليب جمـع املعلومـات ونرشهـا، وهـو ما يصعّب جـدا الرقابـة واإلرشاف على عمل الرشطـة. كما تكشّ ـفت سياسـة االسـتخدام واسـع النطاق ألوامر منع النرش، وهو اسـتخدام ال يشبه مـا يحـدث يف حاالت قتل النسـاء اليهوديات (باسـتثناء الحـاالت التي صـدر فيها القرار بإخضـاع املتهم ين للفحص النف سي أو اإلحالة إىل مستشـفى األمراض النفسـية)، وهو .مـا يراكـم املصاعب أمـام كشـف الحقيقة عدم تصنيف املعطيات بناء عىل الجنس والقومية يف إرسائيـل، هنالـك نقص يف البيانات الرسـمية الصادرة عن سـلطات الدولـة، إىل جانب النقص وغالبًا ما ،املنهجـي يف جمـع املعطيـات بناء ع لى الجنـدر، يف كل ما يتعلـق بالعنف ضـد النسـاء 28 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل 14..تتحمـل مؤسسـات املجتمـع املدني عبء جمـع املعطيات بشـكل ممنهج وباإلضافـة إىل ذلـك، هنالـك مشـكلة يف تقسـيم املعطيـات واإلحصائيـات، خاصـة فيمـا يتعلق ببيانـات الرشطـة حـول حاالت قتـل النسـاء الفلسـطينيات، حيث ال تن شر الرشطـة اإلرسائيلية معطيـات موزعـة بناء ع لى الجنـدر والقومية بصـورة منهجية وشـفافة، كما فصّ لنـا يف الفصل السـابق. أمـا يف الظـروف التـي يتدهـور فيها وضـع النسـاء الفلسـطينيات، وارتفاع نسـبتهن )، فتتزايد1 مقارنـة بمجمـل النسـاء يف إرسائيـل الالتـي سـلبن حقهـن بالحياة(الجـدول رقـم أهميـة توزيـع البيانات بحسـب الجنـدر والقومية األمر الذي سيسـاهم بطـرح اقرتاحات لحلول .مدروسـة ترتكـز إىل املعلومات تش ير جميـع مـن يعملن يف هـذا امليدان، مـن ناشـطات وباحثات وعضـوات كنيسـت، إىل وجود مصاعـب يف الحصـول ع لى معلومـات وبيانـات مـن الدولـة فيمـا يتعلـق بجرائم قتل النسـاء وقـد أكّـدت عضوة الكنيسـت السـابقة حن ين زعبي يف15.الفلسـطينيات املواطنـات يف إرسائيـل التقريـر الـذي رفعتـه إىل مراقب الدولـة، إىل أهمية تقسـيم املعطيـات وفقا للقومية كما أسـلفنا لكـي يتـم ت لايف عـرض بيانـات مضللـة. فع لى سـبيل املثـال، وع لى ضـوء االنخفاض بنسـبة الجريمـة يف املجتمـع اليهـودي، فـإن املعطيـات العامـة املتعلقة بالعنـف يف الدولة قد تش ير إىل االنخفـاض، ولكـن هـذا ال يعكس 16. الواقع يف املجتمع الفلسطيني يف الدولة، حيث يوجد توجه عكيس وارتفاع بنسبة الجريمة تجـدر اإلشـارة إىل أن البيانات الواردة يف تقاريـر مركز األبحاث واملعلومات التابع للكنيسـت هي بيانات جزئية وال تقدم إجابات شـافية ملسـألة قتل النسـاء الفلسـطينيات يف إرسائيل. إن طريقة التقسـيم التـي يمارسـها مركـز األبحـاث واملعلومـات ال يركز ع لى املـرأة الفلسـطينية، بل عىل ،هاجـار تسـامريت، حانـة هرتصـوغ، نعمـي حـازان، يوليا بس ين، رونا برايـر – جـارب، هداس بـن إلياهو 14 " إصـدار معهد2020 بالتعـاون مـع ياعل حسـون، "مقيـاس الجندر، عـدم املسـاواة الجندرية يف إرسائيـل ).(بالعربية رابـط ،2020 فـان ل ير تقريـر عضـو الكنيسـت حن ين زعبي"اإلجـرام يف املجتمع العربـي: أوجه القصـور يف أداء الرشطـة" مقدم إىل 15 2005 )‏. أنظروا أيضـا عايدة توما سـليمان2017( عضوة الكنيسـت حنني زعبـي مراقـب الدولـة من قبـل ). (بالعربية10 هامـش )، الهامش أعاله. (بالعربية2017تقرير عضو الكنيست حنني زعبي 16 29 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل نسـبتها مـن املعطيات العامـة، مقارنـة بمجمل السـكان. فعىل سـبيل املثال، تُعـرض معطيات حـول قتل النسـاء ع لى أيـدي أزواجهن أو ع لى أيدي غريب، ونسـبة النسـاء الفلسـطينيات من هـذه املعطيـات. ويمكـن وفقـا لهـذه الطريقة معرفة نسـبة النسـاء الفلسـطينيات مـن مجمل املقتـوالت يف فئـات مختلفـة، مـن دون معرفـة ما هـي الدوافـع األساسـية لجرائم قتل النسـاء .الفلسـطينيات (كمـا نفعـل يف هذا البحـث) ومحاولة تق صي أسـباب االرتفاع يف عـدد الضحايا مـن الضروري إجـراء فحـص معمـق لجرائم قتـل النسـاء الفلسـطينيات، بمـا يف ذلـك هوية القتلـة، أسـباب القتـل، األدوات املسـتخدمة يف القتـل، والجهود املبذولـة من أجل تقديـم الجناة للقضـاء ومعاقبتهـم بحيـث يمكـن اق تراح حلـول مدروسـة. إذ تفشـل سـبل جمـع املعطيات .املعمـول بهـا اليـوم من قبـل السـلطات اإلرسائيليـة بالقيـام بذلك تتعـارض كل مـن سياسـة انعدام الشـفافية املشـار إليها، إىل جانـب الجمع الجزئـي للمعطيات ،املتعلقـة بقتـل النسـاء الفلسـطينيات مـع االلتـزام الـذي قطعتـه إرسائيل ع لى نفسـها دوليا أيلول25 ومـع املعاي ير الدولية املنصـوص عليها يف أهـداف التنمية املسـتدامة لألمم املتحـدة يف قائدا80 ، اعتمـدت الجمعيـة العامـة لألمـم املتحدة، بمشـاركة مـا يزيد عـن2015 / سـبتمرب هدفا ينبغـي تبنيها من أجـل تحقيـق التنمية العاملية املسـتدامة17 ،وقائـدا مـن أرجـاء العالـم . وقـد تم تفصيـل أهداف ملموسـة لـكل عنوان، بحيـث صـارت العناوين2030 بحلـول سـنة 1 هدفـا ينبغـي تنفيذهـا من أجـل التحقيـق الكامـل لجميـع العناويـن. وبتاريخ169 تشـمل ، دخلـت قائمـة العناويـن حيـز التنفيـذ، وصـارت جميـع الدول2016 كانـون ثانـي / ينايـر األعضـاء يف األمـم املتحـدة، ابتـداء من تلـك النقطـة، ملزمـة بتقديم تقاريـر حـول تطبيق هذه األهـداف والعناويـن. كمـا تـم اعتماد إطـار عمـل للمـؤرشات العاملية مـن أجل فحـص التقدم .الـذي تم إحـرازه ع لى طريق تحقيـق هـذه األهداف ، بمسـألة تحقيـق املسـاواة الجندريـة وتمكني جميـع النسـاء والفتيات5 يتعلـق العنـوان رقـم معيارا لدراسـة التقدم الذي تحـرزه الدول، وهـي تتعلق غالبا14 أهـداف و9 ويشـمل العنـوان رصاحة إىل زيـادة كبرية يف توفري18 و17 بمجـال العنـف عىل خلفية جندريـة. ويدعو الهدفـان ،بيانـات موثوقـة وعاليـة الجـودة موزعة حسـب الدخـل، الجندر، السـن، العرق، األصـل االثني 30 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل حالـة الهجـرة، اإلعاقـة، املوقـع الجغـرايف، والخصائـص األخـرى ذات العالقـة بـكل دولة عىل أكـدت اللجنة اإلحصائيـة لألمم املتحـدة عىل أهميـة التعاون47/101 حـدة. ويف قرارهـا رقـم ب ين الـدول وب ين األمم املتحـدة فيما يتعلـق بنقـل املعلومات وتصنيفهـا كرشط أسـايس لتنفيذ 17 .)SDGs( مـؤرشات تعزيـز أهداف األمـم املتحدة للتنميـة املسـتدامة وافقـت الحكومـة اإلرسائيليـة ع لى قـرار تنفيـذ أهداف األمـم املتحدة2021 يف تمـوز / يوليـو للتنميـة املسـتدامة يف الخطـط االس تراتيجية للحكومـة، ويشـمل ذلـك وضـع مـؤرشات تتعلق ومـع ذلك، وعىل الرغم مما سـبق، فـإن الـوزارات الحكومية املكلفة18.بمجـاالت عمـل كل وزارة 19.بتنفيـذ األهـداف ال تفـي بالتزاماتها، ال سـيّما فيمـا يتعلق بمجـال املسـاواة الجندرية تنفيذ الرشطة لواجبها بحماية النساء الفلسطينيات . 2 يف الفصل د) إىل وجود مسـارين3 و2 تش ير نتائـج البيانات الكمية يف هذه الدراسـة (الجـدوالن منفصل ين، أحدهمـا للنسـاء اليهوديـات واآلخـر للنسـاء الفلسـطينيات، فيمـا يتعلـق بإنفـاذ القانـون يف قضايـا القتـل. وتش ير البيانـات إىل عـدم مسـاواة وتمييـز صارخ ين ضد النسـاء .الفلسـطينيات مـن قبل جهـات إنفـاذ القانـون اإلرسائيلية وبحسـب البيانـات، فـإن حـوايل نصـف ملفـات قتـل النسـاء الفلسـطينيات تصـل إىل مرحلة فحسـب). وسـبب ذلـك هو أن34%( تقديـم الئحـة اتهـام، وقلـة منهـا تصل إىل حـد اإلدانـة ،لوائـح االتهـام املقدمـة تواجـه يف العديد مـن الحاالت مصاعـب يف إثبـات الجريمـة يف املحكمة ويتـم إغ لاق امللفـات وفقا لصفقـات االع تراف مقابل عقوبـات مخففـة (راجعوا الجـدول رقم ). ويتضـح مـن مسـح الحـاالت وجود مصاعـب من هـذا النوع، وخصوصـا يف القضايـا التي3 تحصـل يف مـدن كالرملـة واللـد ويافـا. ويف تقريرهـا املرفـوع إىل مراقـب الدولة، تش ير عضوة goals the for framework indicator Global" ،101\47 Decision Commission Statistical UN 17 . رابـط ،)2016( "Development Sustainable for Agenda 2030 the of targets and )رابط. (بالعربية ،)2019( قرار الحكومة بإدراج مؤرشات التنمية املستدامة عامليا يف خططها 18 ش يرين بطشـون وديفيد دونتيـش "أهـداف التطوير املسـتدام يف مرآة أزمـة كورونا: تقرير ملنظمـات مجتمع 19 )(بالعربية رابـط ،2020-2021 " مدنـي 31 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل الكنيسـت حن ين زعبـي إىل أوجـه قصور خط يرة يف معالجـة الرشطة مللفـات القتـل يف املجتمع ،الفلسـطيني، وتتمثـل يف عدم اسـتنفاد التحقيقات حتى حينمـا تكون هوية املشـتبه به معروفة ويف القيـام بتحقيقـات جزئيـة، وعـدم فحص املـواد املصـورة يف كام يرات املراقبـة املوجودة يف األماكـن العامـة والخاصـة، بـل ومحاوالت ثنـي الشـهود عـن اإلدالء بشـهاداتهم، وخصوصا يف 20.ملفات العنـف األرسي مـن النسـاء الفلسـطينيات اللواتـي قتلن80% وتش ير عضـوة الكنيسـت زعبـي أيضـا إىل أن قـد تقدمـن بشـكاوى سـابقة للرشطـة، وأن س لامة الشـهود مهـددة حتـى بعـد فروغهم من تقديـم شـهاداتهم. إن موضـوع ضمـان أمـن الشـهود هو أمـر ذو أهميـة حاسـمة، خصوصا فيمـا يتعلـق بالشـهادات والضحايا من جانـب عائالت اإلجرام، فمـن دون ضمـان الحماية أثناء .إجـراء الشـهادة وبعدهـا، فقد يتحـول الشـاهد عمليـا إىل الضحيـة التالية لفعـل القتل ، تـم سـن قانون حمايـة الشـهود للمـرة األوىل يف إرسائيـل، وقد نـص القانون عىل2008 سـنة تشـكيل هيئـة حماية الشـهود تحت مسـؤولية وزارة “األمـن الداخلي”، ويتمثـل دور الهيئة يف ، بـدأت الهيئة2008 وبعـد إنشـاء الهيئة سـنة21.حمايـة الشـهود املعرض ين ملخاطـر شـديدة . واسـتيعاب الشـهود املحتاج ين للحماية2010 نشـاطها الفعيل سـنة وبحسـب وزارة “األمـن الداخيل”، فـإن إمكانية إدراج النسـاء املهددات وضحايـا العنف ال يزال قيـد البحـث يف إطـار القانون، حيـث يتضح أن هـذه املهمة لم تكن هـي املهمة األوىل والرئيسـية 22:التي أنشـئت الهيئة مـن أجلها أشـار الوزيـر أردان أيضـا إىل مسـألة مناهضـة العنـف ضد النسـاء وقـال بأنـه “يف محادثتنا األوىل طلبـت مـن رئيـس الهيئـة لـدى توليـه منصبـه، إعـداد خطـة تجريبيـة لدمـج النسـاء صحيـح أن هـذه املهمـة لـم تكن هـي املهمة .املعرضـات للخطـر الشـديد يف عمـل الهيئـة األوىل والرئيسـية التـي تـم مـن أجلهـا إنشـاء الهيئـة، ولكننا جميعـا نـدرك أن الحديث ). (بالعربية18 ، هامش2017حنني زعبي 20 )(بالعربية. رابط ،2008 ،قانون حماية الشهود 21 رابط ،2.8.2017 ،صحيفـة يرسائيـل هيـوم ،""مبـادرة/ نسـاء مرضوبـات، يف برنامـج لحماية الشـهود 22 )(بالعربية 32 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل هنـا يـدور حـول حاالت قتـل كث يرة وخطرية ومؤملـة، ومـن واجبنـا كدولـة تقديم كل .”الحلـول املمكنـة لحمايـة النسـاء اللواتـي تتعـرض حياتهـنّ للخطر “واجـب الدولـة، من ناحيـة أخالقيـة، يتمثـل يف حماية وقـد شـدد الوزيـر أردان ع لى أن هـوالء النسـاء، وهـو يتجـاوز واجبها يف حمايـة املجرمني. مثـل هذه النمـاذج موجودة (إبـراز مقطـع النـص ليـس23”.2019 يف العالـم، وسـنطلق مرشوعـا تجريبيـا يف سـنة .)موجـودا يف النـص األصيل يف الوقـت الحـايل، وباسـتثناء بعض الشـهادات حول اسـتيعاب النسـاء يف إطـار برنامج حماية الشـهود بمرافقـة وزارة الرفـاه االجتماعـي، ال توجـد معلومات مفصلـة حول تطبيـق الربنامج ع لى الفئـات التـي تعاني مـن تعرضهـا ملسـتويات الخطـر الشـديد. وهكـذا، وع لى الرغم من منسـوب الخطـر الشـديد الـذي تعانـي منـه النسـاء الفلسـطينيات، وع لى الرغـم مـن مطالب . فال توجـد معلومات حول دمـج النسـاء الفلسـطينيات يف الربنامج24،عضـوة الكنيسـت زعبـي وتش ير عضوة الكنيسـت يف التقرير أيضا إىل اسـتعانة الرشطـة باملنظمات اإلجراميـة يف املجتمع العربـي لتنفيـذ “مصالحـات” وغيـاب سياسـات جمـع الس لاح النـاري، وهـو مـا يـؤدي إىل 25.إضعـاف سـلطة القانـون يف املجتمـع العربي مـن جهتهـا، حـذرت عضوة الكنيسـت عايـدة سـليمان يف بحثها من اسـتعانة الرشطـة بجهات ذكوريـة يف املجتمـع بصـورة تدفـع بالنسـاء إىل حتفهـن. وقد وصفت حالة فشـل السـلطات يف 26.إرسائيـل يف حمايـة فتـاة قارص فلسـطينية رغـم وجود ترشيـع يلـزم الدولة بفعـل األمر ،، عقدت جلسـة يف لجنة رفـع مكانة املرأة حول موضوع قتل النسـاء الفلسـطينيات2014 سـنة وقـد اع ترف ممثل وزارة “األمن الداخيل” يف الجلسـة بأن الرشطة ال تزال تسـتعني بمستشـارين للشـؤون العربيـة. لقـد تم إنشـاء منصب مستشـار الشـؤون العربيـة يف ديوان رئيـس الوزراء . ويتمثل دور املستشـار يف تنسـيق سياسـات الحكومة يف1949 بعـد إلغاء وزارة األقليات سـنة ). (بالعربية رابط ،27.12.2018 ،وزارة األمن الداخيل ،عقد عىل تأسيس هيئة حماية الشهود 23 ). (بالعربية18 ، هامش2017حنني زعبي 24 ). (بالعربية18 ، هامش2017حنني زعبي 25 ). (بالعربية10 ، هامش2005توما سليمان 26 33 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل أوسـاط األقليات يف الب لاد: العرب، والـدروز، والرشكس، والبـدو، وعىل وجه الخصوص تنسـيق نشـاطات وزارات الحكومـة، والهيئـات واملؤسسـات العامـة، وبلورة سياسـات تجـاه العرب يف الب لاد يف مجـاالت مختلفـة. ومـع ذلـك، فإن آخـر مستشـار للشـؤون العربية يف ديـوان رئيس ولكن يبدو أن ممارسـة االسـتعانة بمثل هذا املستشـار199927 الـوزراء قـد أنهى واليتـه سـنة .ما زالت مسـتمرة 28:من بروتوكول لجنة رفع مكانة املرأة مئري بريكوفيتش (رئيس شـعبة ضحايا الجريمة يف قسـم التحقيقات واالسـتخبارات :)يف الرشطة اإلرسائيليـة، وزارة األمن الداخيل ،ب“انظـري، يف األماكـن التـي توجـد فيهـا تجمّعـات كب يرة للسـكان العـر وهـذا هـو السـبب الرئييس عـادة، غالبا مـا يكون لقـادة املنطقة مستشـار ...للشـؤون العربيـة، وهـو عموما شـخص يعـرف :رئيسة اللجنة عليزة اليف كم عدد املستشارين من هذا النوع يف البالد؟ :مئري بريكوفيتش .ال أعرف. بإمكاني فحص األمر وإبالغك :مرياف ميخائييل .هو مستشار رجل، يعمل، كما أفرتض، مع الرجال يف العائلة :مئري بريكوفيتش .ال، ال، حقا ال :رئيسة اللجنة عليزة اليف هل هنالك مستشارة امرأة أيضا؟ :صوت يف القاعة مستشـار لشـؤون العـرب، عفـوا، مـع كل االح ترام، هنالـك مستشـار كهـذا ع لى .مسـتوى لوائـي، يف كل لـواء )(بالعربية رابط ، مكتب مستشار الشؤون العربية، أرشيف الدولة-عن ديوان رئيس الوزراء 27 لجنـة رفـع مكانـة املرأة ،109 العنـف وقتـل النسـاء العربيـات: طـرق املواجهـة، محضر اجتمـاع رقـم 28 )(بالعربيـة . رابـط ،5.11.2014 ،واملسـاواة الجندريـة، الـدورة التاسـعة ع شرة للكنيسـت 34 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل :مئري بريكوفيتش صحيـح، صحيـح، لكـن انظـروا، يف نهاية املطـاف، حينما تكـون مثل هذه املشـاكل موجـودة يف الجنـوب، فـإن هنالـك الكث ير من الحـاالت، بعضهـا تصـل إيل بصفتي الوظيفيـة بسـبب الحاجـة إىل إيجاد حلـول بني جهات رسـمية. هنالك حـاالت تصل فيهـا األمـور إىل حافـة تنفيـذ جريمـة القتـل، ويتوجـب العثـور عىل حلـول مبتكرة للغايـة، مـن أجـل العثور عىل حلـول متنوعـة وقصص سـاترة مختلفـة، والتي توفر نوعـا مـا مـن االرتقـاء. مـن دون التعـاون القائم هنـاك مـع الجمعيات التـي تعمل أيضـا يف الجنـوب، ومـن دون التعـاون مع سـلطات الرفـاه االجتماعي فـإن األمر لن .ينجح يتـم التعاون مـع األشـخاص الذين يعرفون السـكان، الذين هـم من السـكان. األمر لن ينجـح بصـورة أخـرى. يحتمل أن نصـل ذات مـرة إىل حالة يرتفـع فيها العـدد. وعندها لنف ترض أنه سـيتم مضاعفة عـدد الرشطيات املتحدثـات بالعربية إىل ضعف ين أو ثالثة .) (إبـراز مقطع النص ليـس موجودا يف النـص األصيل”أو أربعـة أضعـاف ن شر يف العـام املـايض تقريـر يف وسـائل اإلعالم عـن قضية مقتـل وفاء عباهـرة التي تـم قتلها بوحشـية ع لى يـد زوجها، وهـي املعروفة جيدا للسـلطات. كانت وفـاء متزوجة مـن رجل عنيف تمـت إدانتـه يف املـايض بجنايات عنـف وتهديد وإط لاق نار. وقد نجحـت يف الهـروب إىل مأوى للنسـاء املعنَّفـات، وحصلـت ع لى الط لاق مـن املحكمة الرشعيـة، ولكنهـا واصلـت النضال من أجـل حضانـة أطفالهـا. يف حالـة وفاء كانـت جميـع السـلطات ذات الصلة، وخصوصـا الجهاز القضائـي، وجهـات الرفـاه والرشطـة، تعـرف بالقصـة، ورغـم هـذا، لـم تنجـح أي مـن هذه الجهـات يف توف ير الحمايـة املطلوبة لها. وتكشـف محادثـة هاتفية أجرتها املغـدورة مع رشطي اإلهمال حينمـا كانـت يف ملجأ للنسـاء املتضررات مـن العنف قبـل حصول جريمـة القتل عـن واالسـتهتار مـن قبـل الجهاز الرشطـوي. وفيما يلي مقاطع من تسـجيل املحادثة ب ين املغدورة 35 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل 29:11 والرشطـي، مقتبسـة من تقريـر إخباري لقنـاة كان مـا أعرفـه اآلن هـو أن مهمتـك كرشطـي تتمثـل يف .“وفـاء : “ال أعـرف حمايتـي وحمايـة البنـات، وأنت تعـرف كل مـا يتعلق بمسـألة خروجي .”وحاجتـي للحماية ”وفاء، إياك أن تعلّميني وظيفتي :الرشطي وفـاء: “أنا آسـفة، لـم أقصد هـذا، ولكنني حني أخرج لـن تتغري األمـور. ال أزال ”أشـعر بالخوف والقلق إن كنـت ال تزالني تشـعرين بـذات املخاوف فال تخرجـي. إن ما“ الرشطـي “ قمنـا به مـن خدمة لـن تفلحي يف الحصـول عليـه يف أي مكان .”وفاء: “ال زلت حتى اليوم ال أعرف ما الذي قمت به بعـد ذلـك بوقـت قص ير، قتلـت وفـاء عىل يـد زوجهـا طعنـا بالسـكني وهـي يف طريقهـا من املحكمـة التـي تنظـر يف مسـألة حضانـة األطفـال. ورغـم أن هويـة زوجهـا وماضيـه العنيف 30.ثالثـة أسـابيع للعثـور عليـه واعتقاله معروفـان للرشطـة، فقـد اسـتغرقت الرشطـة لـم توفـر املحكمـة التي نظـرت يف ملـف العنف ضـد وفاء الحمايـة لها، بـل إنها قد أشـارت يف :قرارها أفعالـه ليسـت بالبسـيطة، لكنهـا ال تصل إىل الحـد الخط ير املتمثل يف جنايـات العنف“ 31.”11األرسي “.مقتبـس من تقريـر بثّته قنـاة “كان قضيـة قتـل أخـرى ت برز فشـل سـلطات إنفـاذ القانـون يف حمايـة املـرأة املقتولة هـي قضية . ع لى يـد طليقهـا يف قريـة دبورية2013 مقتـل زه يرة ججينـي وابنتيهـا، وقـد نفّـذت سـنة :يف هـذه القضيـة، تقدمـت زه يرة بشـكوى ضد زوجهـا السـابق أمام جميـع الجهـات املمكنة "حينمـا يكـون القـايض والرشطـي رج لان، لن تكـون هنالـك فرصة أمـام وفـاء عباهـرة"، موقع سـيحاة 29 )(بالعربيـة . رابـط ،12.11.2020 ،ميكوميـت إنهـاء التحقيـق يف قتـل املرحومـة وفـاء عباهـرة، التـي طعنـت حتـى املـوت قريبـا مـن عرابـة، الرشطـة 30 )(بالعربيـة . رابـط ،28.1.2021 ،اإلرسائيليـة ). (بالعربية32 ، هامش2020 موقع سيحاة ميكوميت 31 36 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل الرفـاه االجتماعـي، واملحكمة، بيـد أن جميع هذه الجهـات لم تفلح يف مسـاعدتها، بل ،الرشطـة .قتلـت يف نهاية املطاف مـع ابنتيها حتى .وقـد رفضـت املحكمـة طلبها باسـتصدار أمر حمايـة وبعـد ذلـك بثالثـة سـنوات تقـدم كل مـن أخيهـا وأمهـا بدعـوى تعويض ضـد الدولة بسـبب 32.إهمـال الجهـات املختلفـة التابعة لهـا يف حماية املغـدورة لـم تكـن جريمتـي قتل وفـاء عباهرة وزه يرة ججينـي حالتني منفردت ين، بل إنهمـا تضاف إىل حـاالت أخـرى تـمّ قتـل نسـاء فلسـطينيات فيهـا يف وضح النهـار، وقـد حصل األمـر يف بعض األحيـان أمـام أطفالهـن. وقـد ظلّـت نسـبة كب يرة من هـذه القضايـا مـن دون حل، ولـم يتم يف بعـض هـذه الحـاالت، زُعـم أنه قـد تم تنفيـذ قتلـة مأجورين33.تقديـم لوائـح اتهـام فيهـا لتنفيـذ جريمـة القتـل، وهـي ظاهـرة جديـدة يف املجتمـع الفلسـطيني بـدأت بالظهـور خالل 34.العقـد املـايض فقط االسـتنتاج الـذي يمكن اسـتخالصه من الحـاالت املذكورة أعاله هـو أن دولة إرسائيل قد فشـلت يف توف ير الحمايـة للنسـاء الفلسـطينيات، وأنهـا فشـلت يف الرد من خ لال التحقيـق يف الجرائم ويف مقاضـاة الجنـاة. إن املعطيات بشـأن النسـبة العالية للنسـاء الفلسـطينيات اللواتي تقدمن 80% بحسـب مركز األبحاث واملعلومـات التابع للكنيسـت، و74%( بشـكاوى سـابقة للرشطة .) تتحدث عن نفسـها35 بحسـب عضـوة الكنيسـت حنني زعبـي إن فشـل الدولـة يف توف ير الحمايـة للنسـاء الفلسـطينيات ومحاكمـة الجنـاة يتعـارض مـع التزاماتهـا وفقـا للقانـون الـدويل، بمـا يف ذلك اتفاقيـة الحقـوق املدنيـة والسياسـية، واتفاقية )، واالتفاقيةCAT( مناهضـة التعذيب واملعاملة والعقوبات القاسـية، وغري اإلنسـانية، أو املهينـة ) واتفاقية القضـاء عىل جميعCERD( الدوليـة للقضـاء ع لى جميع أشـكال التمييـز العن صري ، 26.7.2018 ،موقـع والّ اإلخبـاري ،"""دعـوى باهظـة ضـد الدولة: زهرية قتلت بسـبب إهمال السـلطات 32 )(بالعربية . رابـط ،24.9.2016 ،YNET ،""االبـن كان شـاهدا ع لى قتل والدته: "لقـد دفعنا وقـام بإلصاق مسـدس إىل رأسـها 33 ).(بالعربية رابـط موقع ،""الرشطـة تف ترض بأنهـا قد تمكنـت من القبـض عىل املسـؤولني عن عمليـات القتـل الثالثة يف اللـد 34 )(بالعربية . رابـط ،20.10.2010 ،جلوبـس ). (بالعربية18 وهامش1 )هامش (بالعربية 35 37 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل .) واللجنـة العاملة باسـمهاCEDAW( أشـكال التمييز ضـد املـرأة إن الحـد األدنـى مـن واجـب الدولة يتمثـل يف تطبيـق القوانني القائمة وإنشـاء املؤسسـات التي يمكـن لهـا أن تحمي حيـاة مواطنيهـا وتحمي قيمـة قدسـية الحياة والس لامة الجسـدية. يقع ع لى عاتـق الدولـة أيضـا واجـب اتخـاذ تداب ير وقائية خاصـة ضـد األشـخاص ذوي األوضاع 36.الحساسـة واملعرضـة ل لأذى، بسـبب تهديـدات محـددة أو أنمـاط عنف قائمـة أصال و / أوCEDAW لجنـة“ : (نطلـق عليـه فيما يلي اسـمCEDAW ، أمـرت لجنـة2015 سـنة اللجنـة”) بـأن الرشطـة والنظـام القضائي يف كندا قـد أخفقا يف توف ير الحماية الفعالة للنسـاء األبوريجنيـات (النسـاء األصالنيـات) الالئي تتجاوز نسـبتهن بني الضحايا نسـبتهن من التعداد .العـام للسـكان، مقارنة بالرجـال، ومقارنة بالنسـاء األخريات لقـد قضـت اللجنـة بـأن كندا قـد أخفقـت يف مقاضـاة الجنـاة وضمـان حصـول الضحايا عىل . وأشـارتCEDAW تعويـض، كمـا أشـارت إىل حصول انتهـاك خط ير لحقوقهن وفقـا مليثاق اللجنـة إىل حـق النسـاء األصالنيـات يف الحياة واألمان الشـخيص، والحـق يف الحماية املتسـاوية أمـام القانون، ويف تلقي مسـاعدة ناجعـة، إىل جانب واجـب الدولة يف القضاء عىل جميع أشـكال .التمييـز ضد النسـاء، واسـتئصال الصور النمطيـة الضارة توصيـة للعمـل مـن أجل الدولـة، بمـا يف ذلك إجـراء تحقيـق قُطري38 قدمـت اللجنـة أيضـا مسـتقل فيمـا يتعلق بموضـوع األبورجينيات املختفيـات واملقتوالت، وتجميـع املعلومات بصورة منهجيـة ودائمـة وفقـا لألصـل العرقي بصـورة تُلـزم جميـع أذرع الرشطـة بالعمـل من أجل اسـتئصال التصـورات النمطيـة القائمـة تجـاه النسـاء لـدى جميع العامل ين يف سـلطات إنفاذ ،القانـون، ومكافحـة التصـورات النمطية التـي يتم فيها عرض هاتيك النسـاء يف وسـائل اإلعالم وكسر حلقـة انعـدام الثقـة القائمة تجـاه الرشطة، وتطويـر خطة عمـل قوميـة ملعالجة جميع توصية مـن توصيات34 ويف ردّهـا، قبلـت كنـدا37.أنـواع العنـف ضـد النسـاء األبورجينيـات Rights Human international An :Israel in Minority Palestinian the Policing“ ،Boulos Sonia 36 .)2020( ،174–151 .pp ،)2( 19 Studies Palestine and Land Holy of Journal ،”Perspective women Aboriginal of disappearance and murder address effectively to failure s’Canada 37 . رابـط ،6.3.2015 ،OHCHR ،experts UN - ’violation rights grave‘ 38 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل .اللجنـة، رغـم أنهـا قـد ردّت الدعـوة إىل إجراء تحقيـق عىل مسـتوى قُطري يف حـاالت قتـل النسـاء األصالنيات يف كنـدا ممكنا بفضـل توقيعCEDAW صـار تدخـل لجنـة الدولـة ع لى الربوتوكـول االختيـاري التفاقيـة القضـاء ع لى جميـع أشـكال التمييز ضـد املرأة ، من الربوتوكـول االختياري8 . وهكـذا، وبناء عىل املـادة2002 بتاريـخ ترشيـن األول / أكتوبـر فـإن اللجنـة إذا مـا تلقـت معلومـات موثوقة تش ير إىل انتهـاكات خط يرة أو منهجيـة للحقوق املنصـوص عليهـا يف االتفاق تجـاه أفـراد أو مجموعة محددة، فإنها سـتدعو الدولـة إىل التعاون يف فحـص املعلومـات، بـل وسـيكون بإمكانهـا تعيني أحـد أعضائهـا أو أكثر إلجراء اسـتيضاح وإرسـال تقريـر عاجـل للجنـة. ويف حـال اسـتدعت الحاجـة، وبموافقـة الدولـة، فقـد يشـمل مـن الربوتوكـول االختياري، فـإن هنالك8 التحقيـق زيـارة ألرايض الدولـة. وبنـاء ع لى املـادة تجدر38.حاجـة إىل موافقـة الدولـة ع لى جميع مراحـل التحقيق الـذي تجريـه اللجنة املذكـورة هنـا اإلشـارة إىل أن إرسائيـل، ع لى العكـس مـن كنـدا، لـم توقـع حتـى اآلن ع لى الربوتوكـول .39 CEDAW االختيـاري التفاقيـة Discrimination of Forms All of Elimination the on Convention the to Protocol Optional 38 . رابـط ،Women against . رابط ،OHCHR ،OP-CEDAW for Status Ratification 39 39 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل )Naming( تسمية قتل النساء الفلسطينيات يف إرسائيل . 3 ، ن شرت صحيفة معاريف خربا عـن جريمة قتل فيهـا أخ أخته1957 تمـوز / يوليـو8 بتاريـخ : أطفال، عرب طعنها بالسـكني4 التـي كانـت متزوجة وأمّا لــ ”الدمّ يسيل قرب الوادي. أخ يقتل أخته ليحمي رشف العائلة“ وقـد كان الحديـث يـدور عـن قتـل امـرأة يهوديـة كانت تسـكن مـع عائلتهـا يف مخيـم مؤقت :للمهاجريـن اإلرسائيلي ين (مع براة). وهكـذا يصـف التقريـر دافـع القتل “كان عام لا يف الزراعـة، بـل إنـه كان يتاجـر يف الخضروات ويعـول امـرأة وخمسـة أطفـال. كان معروفـا يف املخيـم املؤقـت بوصفه إنسـانا هادئـا. إال أن شـائعات قد بدأت تـدور مؤخـرا حول خـروج أخته مـن منزلهـا للتجول مـع رجـال آخرين، وهكـذا قرر ) (إبراز النـص مضاف40”إلياهـو أن أختـه تلحـق العـار بـاألرسة حالـة أخـرى لقتـل امـرأة يهوديـة يف إرسائيـل وصفـت بأنهـا جريمـة قتـل ع لى خلفية رشف ، " الـدم سـال بجانـب الـوادي. أخ يقتـل أختـه مـن أجـل الحفـاظ ع لى رشف العائلـة"، صحيفـة معاريف 40 .8.7.1957‏ 40 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل / شـباط5 العائلـة، وهـي حادثـة قتـل رينا ديل. وقـد ذكر مقال ن شر يف صحيفـة معاريف يف أنـه قـد تم اعتقال سـبعة مـن أفـراد األرسة واتهمـوا بخطفها وقتلها ع لى خلفية1964 فربايـر ‏ هـذه التقارير التي تسـتخدم فيها وسـائل اإلعالم خطاب41..عالقتهـا مع شـاب رفضتـه األرسة “ال شرف” لتصـف دوافـع قتـل النسـاء اليهوديات نـادرة إىل حـد أنها لـم تعد موجـودة اليوم ع لى اإلط لاق. مثل هـذه األخبـار تمثل معلمـا هامّا حيـث يبـدو أن اسـتخدام مصطلح “رشف ،العائلـة” قـد صـار مـع السـنوات حرصيـا يف الحديـث عـن النسـاء الفلسـطينيات يف إرسائيل .وسـنحاول يف هـذا الفصـل تحديد سـبب ذلك يف مقالهـا عـن سياسـة ال شرف، تدّعـي منـار حسـن أن تعامـل الدولـة ومؤسسـاتها مـع الفلسـطينيني، ع لى العكس مـن تعاملها مع اليهـود املهاجرين مـن دول عربية والذيـن تعاملت معهـم بقسـوة مـن أجـل دمجهـم، لـم ينبع مـن الرغبـة يف دمجهـم، بـل يف عزلهم والسـيطرة عليهـم. وهكـذا عمليـا، ويف كل ما يتعلق بالنسـاء الفلسـطينيات، فإن الدولة وأذرعهـا قد أتاحت اسـتمرار ممارسـة “الرشف” من خالل تشـغيل “الشـخصيات االعتبارية” من أجـل التوصل إىل حـل وسـط مـع العائلة واسـتصدار عفـو للقتلة ع لى خلفيـة “ال شرف”، وهي سياسـة أتاحت للدولـة التنصـل من املسـؤولية، ويسرّ ت اإلهمال املؤسسـاتي. وتصف حسـن كيـف أن معالجة الدولـة لحـاالت قتـل النسـاء الفلسـطينيات تتسـم باالسـترشاق، الـذي يعـزو عوامـل ثقافيـة ومتأصلـة ال تتغ ير مـع الوقـت إىل املجتمع العربي الفلسـطيني. هذا االسـترشاق يتيح اسـتمرار 42.”ممارسـة قتـل النسـاء، وهو يتـم تحت ذريعـة اح ترام “التعدد الثقـايف إن خطـاب تعدد الثقافـات يف إرسائيل فيمـا يتعلق باملجتمع الفلسـطيني، يُمارس وكأنه يسـتند إىل أسـباب ليرباليـة وديمقراطيـة، وتصـوره الدولـة بوصفـه فعال من أفعـال التسـامح، ولكنه .يشـكل عمليـا وهمـا، ال بـل فخـا لألقليـة الفلسـطينية، وخصوصـا للنسـاء مـن هـذه األقلية فخطـاب التعدديـة الثقافيـة يتيـح االنفصـام يف تعامـل الدولة مـع األغلبيـة اليهوديـة واألقلية الفلسـطينية يف كل مـا يرتبـط بمسـائل الديـن والدولـة. وهكـذا، فـإن االع تراف باملؤسسـات . 5.2.1964‏ ،صحيفة معاريف ،" "اعتقال سبعة من أبناء عائلة واحدة لالشتباه بهم يف قتل رينة ديل 41 .9 ، هامش1999منار حسن 42 41 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل الدينيـة يف كل مـا يتعلـق باليهـود، يعـد جـزءا مـن املجـال العـام لدولـة إرسائيل، وهـذا نابع مـن تعريف إرسائيل لنفسـها بوصفهـا دولة يهوديـة، يف ح ين أن االعرتاف باملؤسسـات الدينية التابعـة للمجتمـع الفلسـطيني، يعـد بوصفه جزءا مـن املجال الخـاص، وبناء عليه فـإن الدولة 43.تميـل إىل التدخـل بصورة أقـل فيه يالحـظ هذا األمر يف سـياق املحاكـم الدينية يف إرسائيل، فهـي تمارس انتهاكا للحقوق األساسـية للمـرأة تحـت حمايـة القانـون اإلرسائييل، وباف تراض التعدد الثقـايف، وذلك يف تعـارض مع رأي 44.ناشـطات نسـويات كث يرات يدعني إىل وقف التمييز ضد النسـاء الفلسـطينيات يف هـذا املجال ،) يرتكبهـا زوج أو مجهول60% تظهـر نتائـج هذه الدراسـة أن معظـم جرائم القتـل (حـوايل من الحـاالت)، وهـو ما يثبـت مجـددا بأنه مـا من مربر40%( ال ع لى يـد أحـد أفـراد العائلـة .السـتخدام تسـمية “ال شرف” يف كل ما يتعلـق بقتل النسـاء الفلسـطينيات يف إرسائيل : قتل النساء الفلسطينيات يف إرسائيل5 الجدول هوية القاتل 27.8% جالزو تم تنفيذها عىل يد 40.3% أحد أفراد تم تنفيذها عىل يد األرسة 31.7% آخر تم تنفيذها عىل يد ،يشمل توصيف “آخر” الحاالت الجنائية .القاتل غري املعروف، أو القاتل املأجور من104 عىل ملخـص لنتائج الدراسـة الكمية التي شـملت ما مجموعـه5 يسـتند الجـدول رقـم .2018 – 2008 حاالت قتل النسـاء الفلسـطينيات التـي وقعت بني األعـوام ، تـم تكريـس وثيقـة خاصة صـادرة عن مركـز األبحـاث واملعلومات يف الكنيسـت2001 سـنة the Among State and Religion :Entrapment Multicultural A ،Karayanni Michael 43 .)2020( Press University Cambridge ،Israel in Arabs-Palestinian " التحـرر مـن ن ير القضـاء الديني، ش يرين بطشـون تدعـو حنني زعبـي إىل العمـل من أجـل إقـرار الزواج 44 ،Nation the ،”Israel in Women on War The“ ; رابـط ،8.3.2013 ،صحيفـة هآرتـس ،"املدنـي . رابـط 19.8.2015 42 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل ملوضـوع ’القتـل عىل خلفيـة رشف العائلـة‘. وتصف هـذه الوثيقـة الظاهرة املذكـورة بوصفها 45:سـؤال معقّد بالنسـبة للدولـة الحديثـة والديمقراطية “ تطـرح ظاهـرة القتـل ع لى خلفيـة ’تدنيـس رشف العائلـة‘ أسـئلة معقدة بالنسـبة للدولـة الحديثـة والديمقراطيـة. فكيف يجب أن تتعامل السـلطات مع ظاهـرة تعرب من جهـة عـن حالـة ثقافية ملجموعـات أقليـة عرقية، وهي تسـلب مـن جهة أخـرى حقوق اإلنسـان. ومـا هي حدود التسـامح الثقـايف والتعددية التـي ينبغي عىل الدولة ترسـيمها قبالـة ظواهـر ع لى شـاكلة “القتـل عىل خلفيـة تدنيـس رشف العائلـة” (إبـراز مقطع .)النـص ليس موجـودا يف النـص األصيل ، صـدر القرار2013 يف تقريـر صـادر عـن مركـز األبحـاث واملعلومات ن شر يف أواخـر العـام باسـتبدال مصطلـح “رشف العائلـة” بالتعريـف “القتل ع لى يد أحد أفـراد العائلـة” يف أعقاب قـرار صـادر عـن رئيـس شـعبة التحقيقـات واالسـتخبارات الرشطيـة التـي تـم اقتباسـها يف 46:) مـن التقرير4 التقريـر (الهامـش رقـم ، لم2012 “ بحسـب قـرار رئيـس شـعبة التحقيقـات واالسـتخبارات الرشطيـة للعـام يعـد مصطلـح “القتـل ع لى خلفيـة رشف العائلـة” مسـتخدما. وقد تـم اسـتبدال هذا فإن ،االسـم تغيري مـن الرغم وع لى .”املصطلـح بــ “القتـل عىل خلفيـة عائليـة أخرى .) (إبـراز مقطـع النص ليـس موجـودا يف النـص األصيل”حالهـا عىل ـتّظل قـد املعاي ير يف أعقـاب القـرار املذكـور، لـم يتـم يف التقاريـر الالحقة ملركـز األبحـاث واملعلومات اسـتخدام ،مصطلـح “رشف العائلـة” وقـد تـم تغي ير املنهجية وفقـا لذلـك. ورغم قـرار تغيري التسـمية .”لألسـف، فـإن الرشطـة وكبـار املسـؤولني لـم يتوقفوا عـن اسـتخدام مصطلـح “الرشف ،هكـذا، ع لى سـبيل املثـال، ويف مؤتمـر صحفي خـاص عقده رئيـس الـوزراء بنيام ين نتنياهو ووزيـر “األمـن الداخلي” إسـحق أهارونوفيتـش يف مدينـة اللـد يف أعقـاب موجـة مـن جرائم مركز ،"‘ راحيـل فريتسـبريغر، "وثيقـة خلفيـة بشـأن موضـوع ’القتل ع لى خلفيـة تدنيـس رشف العائلـة 45 . رابـط ،)2001( املعلومـات واألبحـاث التابـع للكنيسـت مركز املعلومـات واألبحاث ،"2013 تجميع معطيـات للعـام-تجاه النسـاء يوفـال بوجايسـكي، " العنـف 46 . رابط ،)2013( مقـدّم للجنـة تعزيز مكانـة املـرأة،التابـع للكنيسـت 43 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل 47:”القتـل، رصح وزيـر “األمـن الداخيل .“ تقـوم الرشطـة بعمـل ممتـاز هنا، وسـتواصل ذلك مـن خ لال تعزيز القـوات أيضا وحـاالت القتـل األخرية يف .إن قـوات الرشطـة مصممـة عىل بث شـعور أمكـن باألمان إبـراز مقطع النص ليـس موجودا يف( ”غالبيتهـا جـاءت على خلفية رشف العائلـة .)النص األصيل ، قائال2019 كمـا رصح وزيـر األمـن الداخلي جلعـاد أردان يف مقابلـة مع راديـو القدس سـنة بـأن املجتمـع العربـي شـديد العنف وأن هـذا يرجـع إىل “الرموز الثقافيـة”. وقد تنـاول قضية :النسـاء فقال “إنـه مجتمـع عنيـف جدّا جـدّا، وألـف مـرّة جـدا”... “أن تمنـح األم ابنهـا اإلذن بقتل 48.”أختـه ألنهـا تواعـد رج لا ال تحبـذه العائلة وتجدر اإلشـارة أيضا إىل أن اإلعالم العربي مشـبع أيضا باسـتخدام مصطلـح “رشف” يف تغطية قضايـا قتـل النسـاء الفلسـطينيات ويف الوصمـات التـي تصـف املجتمـع العربي الفلسـطيني تـم نرش تقريـر يف صحيفـة معاريف يحمل2014 بوصفـه “أقـل تنـوّرا”. وهكذا مثال يف سـنة .”عنـوان “قتـل ع لى خلفيـة تدنيـس رشف العائلة: كيـف ال يزال هـذا األمر يحصـل يف إرسائيل ويبـدأ التقريـر بقصة سـيدة إيرانية تـم إعدامها رجمـا بالحجارة بتهمـة الزنـا، ويربط القصة بالقتـل ع لى خلفيـة جرائـم “رشف العائلـة” الحاصلـة يف أوسـاط املجتمـع الفلسـطيني يف إرسائيـل. وقـد أجريـت يف سـياق التقريـر مقابلـة مـع أحـد الشـخصيات األمنية الـذي يحاول :رشح الظاهرة غالبـا مـا يكـون الدافع دينيـا، وقـد يكون يف بعـض األحيـان ثقافيـا. حتى يف“ اإلرهـاب هنالـك دوافـع دينيـة وثقافية. ومـع ذلك، فـإن األمر مرتبـط بالظرف . تـم نرش تقريـر مماثل يف رابـط 7.10.2010 ،MAKO "نتنياهـو، اللـد لـن تكـون أرض كاوبـوي"، موقـع 47 . رابط ،جلوبـس صحيفـة "أردان: املجتمـع العربـي عنيـف جـدا. يف النزاعـات التـي تنتهـي عندنـا بدعـوى قضائيـة، هـم يسـحبون 48 ،صحيفة معاريف تـم نرش تقرير مماثـل يف .رابط ،7.10.2019 ،صحيفة هآرتـس ،"املسدسـات إلنهائهـا . رابط 44 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل بشـكل كب ير. نحـن ال نتعامـل مـع هـذا االرتبـاط. صحيـح أن دوافـع غالبيـة عمليـات القتـل التـي تنفذ على خلفيـة رشف العائلة هـي دوافع دينيـة، لكنها .) (إبـراز مقطـع النـص ليس موجـودا يف النـص األصيل49”.ليسـت إرهابيـة إن كان هـذا هـو الحـال، فلمـاذا ترص الدولـة ومؤسسـاتها عىل تبنـي خطاب “ال شرف” يف كل ،مـا يتعلـق بحـاالت قتـل النسـاء الفلسـطينيات، يف تعـارض مـع رصخـة املنظمات النسـوية والناشـطات، وعضـوات الكنيسـت، واملثقفـات يف املجتمـع الفلسـطيني، الداعيـات إىل وقـف اسـتخدام هذه التسـمية؟ وأيضـا: ملاذا تختـار الدولة تجاهـل أصوات هـؤالء واالسـتمرار يف االعتماد عىل آراء املستشـارين للشـؤون العربية ع لى اخت لاف أنواعهم، وعىل جهـات تابعة لـوزارة “األمن” لكـي تفهم جرائم القتل؟ يف مقالهـا، تصـف منـار حسـن جـذور نمـط القتل ع لى خلفيـة “ال شرف” وكيفية تغ يره مع الوقـت. تقـول حسـان بـأن مـن يقتـل املـرأة ع لى خلفية ال شرف هـو مـن تربطه بهـا عالقة دم، وهـو يحمـل عـبء التطه ير. يف العرف األصليّ، يكـون الرجل الـذي دنّس رشف املـرأة هو املسـتهدف بالقتـل، ولكن، ومـع مرور الوقـت، تم اسـتبداله بقتل املـرأة ألن األمر يحمـل تكلفة أقـل للمجتمـع واألرسة، فمقتـل الرجـال يسـتدعي خلـق حلقـة ثـأر ب ين قبائـل مختلفـة. وقد أشـارت حسـن إىل أن قيـم ال شرف و “العيـب” يف املجتمـع الفلسـطيني (وهـو مصطلـح يتـم اسـتخدامه بشـكل متكـرر لتوصيـف أجسـاد وجنسـانية النسـاء) ليس متسـاويا، بـل وصفت حسـن كيـف أن هنالـك تحسـنا يف الـدول العربيـة، ع لى غـرار إلغـاء تخفيـض األحـكام لقتلة النسـاء ع لى خلفيـة “ال شرف” إىل جانب تغي ير املواقف لـدى الشـخصيات العامـة العربية من سـليمان- وع لى غرار حسـن، أشـارت كل من عضوة الكنيسـت عايـدة توما50.هـذا املوضـوع وعضـوة الكنيسـت حنني زعبي أيضا إىل أنشـطة الجمعيات النسـوية الفلسـطينية التي تعارض حـوادث العنـف والقتـل، وحذرت من اسـتخدام خطـاب الــ “رشف” واسـتخدام “الخصائص صحيفة ،""القتـل ع لى خلفيـة "تدنيـس رشف العائلـة": كيف ال يـزال مثل هـذا األمر يحصـل يف إرسائيـل 49 . رابـط ،28.10.2014 ،معاريـف .9 ، هامش1999منار حسن 50 45 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل 51.الثقافيـة” كذريعـة لعـدم املقاضـاة يف جرائم قتل النسـاء الفلسـطينيات ونـادرة شـلهوب كيفوركيان، وسـهاد ظاهر52تنضـم إىل هـذا النـداء كل مـن نبيلـة إسـبنيويل FEMI�( الالتـي يدعـون إىل اسـتبدال خطـاب الــ “رشف” بمصطلح قتـل النسـاء53ناشف ­ ) وهـو جـزء من ظاهرة واسـعة النطاق مـن العنف ع لى خلفية جندرية يضرب جذورهCIDE 54.يف ممارسـات انعـدام املسـاواة بني الجنس ين وبإسـاءة اسـتخدام كل مـن القوة وبنـى القوة ،، خ لال نقاش يف لجنـة الداخلية2014 ع لاوة ع لى ذلك، دعا عـدد من أعضاء الكنيسـت، سـنة كال مـن الرشطة ووسـائل اإلع لام إىل “التوقف عـن االختباء وراء شـعار ’قتل ع لى خلفية رشف 55.العائلـة‘“، والبحث بشـكل معمق يف حـاالت القتل، والخلـوص إىل الحقيقة وتجدر اإلشـارة إىل أن سياسـة إهمـال معالجة حاالت العنف وقتل النسـاء الفلسـطينيات ال تنبع ،فقـط مـن التسـمية بذاتها، بـل من ممارسـة تتعامـل مع املجتمـع الفلسـطيني بوصفـه آخرا .ومـن األفـكار النمطية واآلراء املسـبقة التـي يُدمغ بهـا املجتمع الفلسـطيني يف إرسائيل ب صرف النظـر عن االلتزام بتشـكيل هيئات تحقيق وهيئـات قضائية ومؤسسـاتية لحماية الحق يف الحيـاة، تُطالـب الدول أيضا بالتعامـل مع الحواجز السياسـية، واالجتماعيـة، والثقافية، التي تمنـع التمتع بحقوق اإلنسـان. وقـد تناولت محاكـم دولية وتقاريـر اتفاقية القضـاء عىل جميع أشـكال التمييـز ضـد املـرأة، الوصمـات التـي تدمغ بهـا الدولـة النسـاء األصالنيات أو النسـاء املنتسـبات إىل مجتمعـات األقليـة، وكيـف أن اسـتعادتها تص ير واحـدة مـن األسـباب الجذرية 56.للعنـف الجنـدري كما تص ير عامال يمنع النسـاء مـن اللجوء إىل السـلطات .18 هامش2017 وحنني زعبي10 ، هامش2005 عايدة توما سليمان 51 ،Post Jerusalem The ،”women Arab murdering for excuse as Culture – killings Honor“ 52 . رابـط ،20.9.2021 .11 ، هامش2013 ن. شلهوب كيفوركيان وس. ضاهر ناشف 53 رابط ،WOMEN UN ،girls and women against violence of Types :questions asked Frequently 54 . اسـتخالصات لجنـة الداخليـة وحمايـة البيئـة يف أعقـاب صـدور قرار بشـأن مداولـة عاجلة حـول موضوع 55 اللـد ويف املجتمـع العربي، املطروح للنقـاش عىل طاولة-عجـز الرشطـة يف الحـؤول دون قتل النسـاء يف الرملة . رابط ،24.11.14 الدورة التاسـعة ع شرة للكنيسـت بتاريـخ .39 ، هامش2020 سونيا بولص 56 46 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل لذلـك، ومـن أجل ضمـان املسـاواة يف الحماية بالحـق يف الحيـاة للمواطنني الفلسـطينيني، يجب اسـتبدال نهـج الرشطـة ككل، بنهـج قائم عىل مبـادئ حقوق اإلنسـان، نهج يقوم ع لى االعرتاف بالفلسـطينيني بوصفهـم مواطن ين متسـاوين، يحـق لهـم التمتـع بحمايـة متسـاوية لحقهـم اإلنسـاني األسـايس. إن تبنـي هـذا التوجـه املرتكز إىل حقوق اإلنسـان لـن يكـون ممكنا يف ظل .ظـروف يتم فيهـا تفضيل حقـوق األغلبيـة اليهوديـة يف الدولة تش ير العديـد مـن الدراسـات، يف هـذا السـياق، ومنـذ ف ترة طويلـة، إىل انعـدام ثقـة املجتمع الفلسـطيني يف إرسائيـل بمنظومـة إنفـاذ القانـون، وذلـك نتيجة لعـدم توفر الحمايـة املطلوبة للحقـوق األساسـية ألبنـاء وبنـات هـذا املجتمـع. ويش ير بحـث بـادر إليـه مركـز األبحـاث واملعلومـات التابـع للكنيسـت إىل نسـب عاليـة من غياب الشـعور باألمان الشـخيص يف أوسـاط النسـاء الفلسـطينيات مقارنـة بالنسـاء اليهوديـات، وخصوصـا غياب األمـان لـدى التوجه إىل 57.) يف أوسـاط النسـاء اليهوديـات20% مقابـل33%( الرشطـة ريناوي حـول مجال العنـف الجنيس، برز خـوف الضحايا-يف دراسـة أجرتهـا سـيّدة مـوكاري وعـدم ثقتهـن بمؤسسـات إنفـاذ القانـون نتيجـة هـذه الوصمـات، حيـث وصفـت الضحايـا ،تجربـة مواجهـة الرشطة بأنها تجربـة تمثل تطبيـع األذى، والتقليل من الشـأن، وعـدم القبول 58.والتمييز "رشف العائلة" يف املحاكم اإلرسائيلية . 4‏ - 2008( شـهدت قـرارات املحاكـم التـي فحصناهـا يف السـنوات التـي يتناولهـا هـذا البحـث ) والتـي عثرنـا فيهـا ع لى إدانـات وأحـكام يف ملفـات قتـل النسـاء الفلسـطينيات، بأن2018 الجهـاز القضائـي يف إرسائيـل يبـدي انعدام تسـامح تجاه الخطـاب “الثقـايف” و / أو ادعاءات املتهم ين لغـرض تخفيف األحكام ع لى خلفيـة “رشف العائلة”. ويف جـزء كبري مـن القرار، عرب مركـز ،" شـييل مزراحـي سـيمون "الشـعور باألمـان اإلنسـاني للنسـاء يف إرسائيـل يف يـوم املـرأة العاملـي 57 . رابـط ،)2016 מרץ(‏ ،األبحـاث واملعلومـات التابـع للكنيسـت ريناوي، "األذى الجنسي ضد النسـاء العربيات الفلسـطينيات يف إرسائيـل، ومنظومة إنفاق- سـيّدة مـوكاري 58 .)2011( الجامعـة العربية يف القـدس القانـون (الرشطـة)" بحث لنيـل لقب املاجسـتري 47 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل القضـاة عـن مقـوالت مبدئيـة تعارض مصطلـح قتل ع لى خلفية “ال شرف”. وفيما يلي بضعة :أمثلة 59 اإلغاظة ادعاء يف والنظر محاميد هاللة مقتل قضية يف الحكم ،يف اسـتئناف عىل إدانة شـقيقني بقتـل أختهما، رفض القايض أ. شـوهام، قـايض املحكمة العليا ادعـاء املدان ين الذي يرتكز عىل مسـألة اإلغاظـة التي طرحها املتهمـان بادعـاءات ثقافية. معنى اإلغاظـة يف القضـاء الجنائـي هـو فعل اسـتفزاز يسـبق فعـل اإلماتة، وهو مـا يدفـع املتهم إىل فقـدان السـيطرة. إن ادعـاء الدفـاع هـذا يتيح مسـؤولية أقل شـأنا، إىل جانب تخفيـف يف حكم .املتهمني وقـد قـام القـايض شـوهام برفـض ادعـاء املسـتأنفني املذكـور وأشـار إىل أن هذا االدعـاء مثري للحنـق وكان مـن املفضـل أال يطرح وأال يُذكـر يف الربوتوكوالت. وقد أشـار إىل أن طبيعة االختبار املوضوعـي لوجـود فعل اإلغاظـة كما حددته املحكمـة العليا ال يتغري وفقا ملنشـأ املتهـم أو عرقه أو طائفتـه، وذلـك لعـدة أسـباب مـن ضمنهـا مكانة مبـدأ قدسـية الحيـاة، واملسـاس املحتمل .لذلـك بمبـدأ املسـاواة، نتيجـة اتخاذ موقـف مغاير تجـاه املتهم ين املنتمني إىل فئـة معينة :وقد قال القايض يف نهاية خطابه “ لقـد أصبـح “رشف العائلـة” تعب يرا شـائعا، مفرطـا يف العاديـة، ع لى لسـان مـن يختـارون إزهـاق أرواح النسـاء، سـواء أكنّ بناتهـن أم أخواتهـن أم زوجاتهن، بسـبب ،رغبتهـن يف أن يحي ين حياتهـن كب شر. ليس األمر إنجـازا يحمـل يف طيّاتـه أي احرتام بـل فع لا دنيئـا، متوحشـا، وإجراميا، بغـض النظر عـن هويـة منفذيه. إنه فعـل يلقي الخـزي والعـار ع لى باقـي أفـراد األرسة. وال يجـب إسـباغ أي موافقة ضمنيـة عىل مثل .”هـذا النـوع من األفعـال، ال ع لى املسـتوى القضائـي وال األخالقي (تم22.10.2012 محمـود محاميد ضـد دولـة إرسائيل، مقـدّم بتاريـخ 10/502 التمـاس جنائـي رقـم 59 .)נבו نرشه يف موقـع 48 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل 60البحريي حنان قضية يف الحكم وهنـا أيضـا، يف جلسـة االسـتماع بشـأن الحكـم الصـادر بحـق قاتيل حنـان البحريي، أشـارت :”املحكمـة إىل أنـه ال يجـب التصالـح مع ظاهـرة القتـل ع لى خلفيـة “رشف العائلة “ال يجـب التسـامح مـع هـذه الظاهـرة. بل يجـب مكافحتهـا بكافـة الوسـائل املتاحة لجهـاز إنفـاذ القانون. إنهـا حرب صعبـة وعنيدة واالنتصـار فيها ليـس مضمونا، لكنه ال يمكـن ملجتمع سـليم أن يستسـلم ويرفع يديه. مـن الواضح أن عىل جميـع الجهات أن تتجنـد لهـذه املعركة، وأال يقت صر األمر عىل جهاز إنفـاذ القانون. فالجهـاز الرتبوي هو الـذي يجـب عليـه أن يقف يف مقدمـة النضال. إنها حاجة ماسّ ـة للتسـبب يف اسـتدخال املعاي ير األخالقية التي من شـأنها إدانـة القاعـدة االجتماعية املرفوضة، التـي تقودنا إىل .“ ”هـذا القتـل الـذي يطلق عليه اسـم “قتل ع لى خلفيـة رشف العائلة 61جفر أماني قضية يف الحكم يف هـذه القضيـة، تمـت إدانة والـد أماني بتهمـة التحريض عىل القتـل، وقد حكم عليه بالسـجن املؤبـد. وقـد تـم رد اسـتئناف األب مـن قبـل املحكمـة العليا. وقـد كتـب القايض سـليم جربان قـرار الحكـم األسـايس الـذي عرب فيه عـن موقـف واضح يسـتنكر مصطلـح القتل ع لى خلفية :“رشف العائلـة” مقتبسـا من الناشـطة النسـوية املعروفة نـوال السـعداوي يف قراره تجسـد الجرائـم ع لى خلفيـة “رشف العائلـة” عـدم االح ترام يف أكثـر صـوره .128“ جذريـة. إنـه انعـدام اح ترام تجاه املـرأة الفـرد، وحقهـا يف الحيـاة واالسـتقالل، وهذا انعـدام اح ترام تجاه النسـاء عموما، النسـاء الخاضعات لنظـام عنيف من قبـل الرجال املحيط ين بهـنّ. يجـب إدانة هذه الظاهرة بشـكل جـذري، ويجب العمـل ضدها بأقىص ...الوسـائل التي ينـص عليهـا القانون دولة إرسائيل ضـد البحريي ) (املحكمة اللوائيـة يف برئ السـبع39446-06-17 ملـف جنائـي خط ير رقـم 60 .)נבו (تم ن شره يف موقع5.8.2020 مقـدّم بتاريـخ،وآخريـن (تم نرشه يف19.8.2013 عـويف فرج ضد دولـة إرسائيل، مقـدّم بتاريـخ 10/4178 التمـاس جنائـي رقـم 61 .)נבו موقع 49 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل . ويحسـن بنـا يف هذا الصدد تذكـر الكلمات امللهمـة لنوال السـعداوي، التي تكافح129 بضراوة حتـى يومنـا هـذا من أجـل حقـوق املـرأة يف م صر، والتـي تكافح ضـد عدة قضايـا مـن ضمنهـا العقوبـات املخففـة (وأحيانـا انعـدام العقوبات أص لا) يف بعض :”الـدول اإلس لامية، إذا مـا تعلق األمـر بالقتل ع لى خلفيـة “رشف العائلة “العذريـة هـي قاعـدة أخالقية صارمـة تطبّق عىل الفتيـات وحدهنّ. ومع ذلـك فقد فإن املعيـار األول للقاعـدة األخالقيـة، إذا كانت أخالقيـة بالفعل، يجب أن تتمثـل يف تطبيقها ع لى الجميـع مـن دون اسـتثناءات، وتأنف عن أي شـكل من أشـكال التمييز سـواء عىل قاعـدة الجنـس، اللـون، أو الطبقـة. ومـع ذلـك، فإن هـذه القواعـد واملعاي ير األخالقية نـادرا مـا تطبـق يف مجتمعنـا عىل جميـع الناس عىل قـدم املسـاواة. وهذا الدليـل األكرب .”عىل مـدى عدم أخالقيـة هـذه القواعد واملعاي ير بحق Arab the in Women :Eve of Face Hidden The ,Saadawi El Nawal( .”)2007 ,.ed 2nd( 41 World 62الزبارقة قضية يف الحكم الزبارقـة ضـد دولـة10358-08‎ ‎‏ يف حادثـة تتعلـق بالثـأر، يف االسـتئناف الجنائـي رقـم تطـرق القـايض سـليم ج بران بصفته قـايض اسـتئناف، يف معـرض تناولـه لحجة،إرسائيـل الدفـاع القضائـي يف قضيـة جنائيـة، ومسـألة التنوع الثقـايف. وقد قـال بأنه يجـب رفض هذه :االدعـاءات والتعامـل معهـا بانعـدام تسـامح مطلق “يجـب أن تواجـه التعددية الثقافيـة الليربالية تحديا كب يرا ومعقدا: ما هـو حكم الثقافة غ ير الليرباليـة؟ هـل عىل الدولـة الليرباليـة متعـددة الثقافـات أن تظهر تسـامحها تجاه ممارسـات ثقافيـة كالثـأر أو القتـل، الـذي يطلـق عليـه اسـم “القتل ع لى خلفية رشف .العائلـة”؟. “يف دولـة القانـون لـن يمكـن التصالح مع عـادة “الثـأر”، ويجـب إدانتها ‏ (تم نرشه يف16.3.2010 الزبارقة ضـد دولة إرسائيـل، مقـدّم بتاريـخ10358-08‎ ‎‏ التمـاس جنائـي رقـم 62 .)נבו موقع 50 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل وبنـاء عليـه، فال يجـب إعطـاء وزن باملطلق أثنـاء إصدار الحكـم لحقيقـة أن األفعال قد 6095/08 تـم تنفيذهـا بوصفها “ثـأرا” ألحد أفـراد األرسة” (االلتمـاس الجنائي رقـم .)) ; قضيـة حامد29.12.2008 سـلومون ضـد دولـة إرسائيل (لم ين شر حتـى تاريـخ قبـل االع تراف بحـق املتهـم يف ثقافتـه، يجـب حمايـة حـق الضحيـة يف حياتها وس لامة جسـدها. وبنـاء عليـه، فـإن التسـامح يف املجتمـع متعـدد الثقافات له حـدود. هذه الحدود تُرسّ ـم من خ لال التوازن ب ين التوجه متعـدد الثقافات وبني ،التوجـه اللي برايل (ولالط لاع على صيغة تـوازن مقرتحـة، راجعوا روبنشـطاين ). مـن املفهـوم أن العادات العنيفـة يف هذا التوازن، كالثـأر، أو القتل “عىل88 .ص .خلفيـة رشف العائلة” وما شـاكلهما، يعتربان خـارج “الحيّز” متعـدد الثقافات ليـس هنالـك مـن طريقة لقبـول ممارسـة ثقافيـة تتخذ مسـار العنـف الشـديد. يجب خـوض حرب رشسـة ضـد هذه األشـكال من العـادات العنيفـة. نحن ملزمـون بالحفاظ ع لى املعايري األخالقية األساسـية، بما فيها قدسـية الحياة وس لامة الجسـد. إن املمارسـة الثقافيـة التي تنتهك هذه القيم األساسـية غ ير مقبولة يف مجتمع لي برايل متعدد الثقافات .)، ويجـب التعامـل معهـا بنهـج عـدم التسـامح املطلق40 (راجعـوا جونطوبنيـك، ص لذلـك، عندمـا يقال بـأن ممارسـة العنف تتم ع لى خلفية ثقافيـة، فما من مجـال إلعطاء هـذا األمـر معنـى يف القانون الجنائـي، وذلـك ألن “القانـون الجنائي يشـكل الحد األعىل مـن التسـامح، والذي يعد التسـامح تجـاه الثقافات غ ير الليربالية وغري املتسـامحة فيما يجب أال يُسـمح لنهـج التعدد .)613 عـداه، أمـرا غري مرغـوب” (راب ين وواكـي، ص الثقـايف تجـاوز القيـم الليرباليـة األساسـية، وال مجال للحفـاظ عىل القيـم التي ال تتوافـق مع حقوق اإلنسـان األساسـية، وعىل رأسـها قداسـة الحياة وس لامة “ مـن الواضـح أن الجدل بشـأن التنـوع والنسـبية الثقافية ال يمكـن أن يكون.الجسـد أدنـى مـن إخضـاع مجموعة مـن السـكان واضطهادهـا... وبالتأكيـد فإنـه ال ينبغي أن ي برر هـذه الخفـة غ ير املحتملة يف سـلب الب شر حياتهـم باسـم هـذه القيمـة”. (إبراز .)مقطـع النـص ليس موجـودا يف النـص األصيل 51 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل ،إن الفجـوة القائمـة يف أنمـاط سياسـات الرشطـة فيمـا يتعلـق بقتـل النسـاء الفلسـطينيات ،والطريقـة التـي ردت فيها املحاكم اإلرسائيلية يف السـابق ادعـاءات “ثقافيـة” لتخفيف األحكام ليـس توجّهـا جديـدا. فـكل من حسـن وعايـدة توما سـليمان قـد أشـارتا إىل األمـر يف أبحاثهن 63.التـي نرشنهـا، ويبـدو أن مثـل هـذا التوجه مسـتمر حتـى اليوم وع لى الرغـم ممـا ورد أع لاه، فقـد فشـلت املحاكـم ع لى أرض الواقـع يف حمايـة النسـاء .الفلسـطينيات، حيـث إن املسـتوى املنخفـض الذي نعرضـه يف هـذا البحث، يتحدث عن نفسـه هـذا رغـم أن الحـد األدنى من العقوبـات املفروضة ع لى مدانني بجرائـم قتل أو التسـبب يف قتل عامـا، فـإن الحد األدنـى املفروض ع لى قتل أو التسـبب18 -14 نسـاء يهوديـات ي تراوح ب ين سـنة (راجعـوا الجدول5.5 بقتل نسـاء فلسـطينيات يصل إىل مسـتوى شـديد االنخفـاض هو ). وع لاوة ع لى ذلـك، فإن االتهامـات الخط يرة بالقتل قـد تم اسـتبدالها، يف حـاالت قتل3 رقـم النسـاء الفلسـطينيات، بإدانـات املسـاعدة يف القتـل، املسـاعدة بعـد تنفيـذ جريمـة، أو التآمـر للقيـام بجريمـة، وقـد فرضـت أحكام شـديدة االنخفـاض عىل هـذه التهـم تراوحت بني سـنة سـنوات فعلية فحسـب. هنالـك حاجة إىل النظر يف س يرورة مصادقة التسـويات10 ونصـف إىل القضائيـة التـي تتيح مثـل هذه العقوبات املخففة، وأساسـا يجـب النظر يف حمايـة حق ضحايا إن القانون ال يلـزم املحكمة بتبني64.2001 الجنايـات، بموجـب قانـون ضحايا الجرائـم للعـام موقـف املتضرر مـن الجانـي و / أو عائلتـه، رغـم أنـه يمنـح القضـاء الحـق يف التعب ير عـن موقفـه بمسـألة تسـوية اإلقـرار بالذنـب. هكذا، مث لا، يف قضيـة مقتل حنـان البحريي املشـار إليهـا أع لاه، ورغـم مقـوالت املحكمة التـي تحـدد بأنه يجب عـدم التصالـح مع ظاهـرة القتل ع لى خلفيـة “ال شرف” فقد صادقـت املحكمـة عمليا عىل تسـوية ادعـاء يف تعارض مـع موقف .والـدة القتيلة .يف هـذه القضية كان املشـتبه بهمـا يف جريمة قتل الضحيـة، عمّي الضحية وأحد أبنـاء عمومتها وقـد كانت املغـدورة يتيمـة األب، وقد أخذ أحـد أعمامها (أحـد املتهمني) مهمـة رعايتها، وقامت .10 هامش2005 ، عايدة توما سليمان9 هامش1999 حسن منار 63 . رابط ،2001 ،قانون حقوق ضحايا الجرائم 64 52 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل بتزويجهـا مـن رجـل يعاني مـن تخلف عقلي، انفصلـت عنه الحقـا. وبنـاء عىل الئحـة االتهام ، ويف نهاية املطاف65.األصليـة، فقد قام أبنـاء عائلتها الثالثـة بخطفها، وقتلها، وإحـراق جثتهـا تـم اسـتبدال االتهامـات وتحويلها مـن جريمة قتـل إىل جريمـة مسـاعدة يف القتل وإبـادة أدلة يف حالـة اثن ين من املتهم ين وبضمنهم العـم املذكـور، وقد صادقـت املحكمة عىل تسـوية ادعاء : سـنوات فعلية10 تحكم بـ “والـدة املرحومـة تعـارض اتفاقية التسـوية. لقـد قرأنا بعنايـة التقرير الـذي يتحدث حـول ضحايـا الجريمة. وبسـبب رغبتنـا يف حمايـة الخصوصية وأمن ضحايـا الجريمة فإننـا لـن نقـوم بسرد التفاصيل الصعبـة املذكـورة يف التقريـر. ونش ير إىل أن التقرير صعـب وقلوبنـا مع ضحايـا الجريمـة. يف ظل ظـروف هذه القضيـة، وبمـا أن املتهمني قـد أدينـوا يف الئحـة االتهـام املعدّلـة، فيبـدو أن التسـوية العقابية تقـع يف ضمن حدود 66.”املقبوليـة، وينبغي املوافقـة عليها . العالقة بني قتل النساء وبني تصاعد العنف يف املجتمع الفلسطيني5 مـن املسـتحيل فهـم هـذا االرتفـاع يف جرائـم قتـل النسـاء الفلسـطينيات يف إرسائيـل، ونسـبة )، مـن دون إدراك عالقته بتزايد1 تمثيلهـن املرتفعـة يف السـنوات املاضية (راجعوا الجـدول رقم 31.7% معـدالت الجريمـة يف املجتمـع الفلسـطيني. تظهـر نتائج البحث املعـروض هنـا إىل أن مـن حـاالت قتل النسـاء الفلسـطينيات قد تمت عىل يـد آخر، وبضمنهـا حاالت جنائيـة، أو قاتل .)5 غري معـروف، أو قاتـل مأجـور (راجعوا الجـدول رقم ، تـم تشـكيل لجنـة مش تركة ب ين الـوزارات تحـت مسـؤولية وزارة الرفـاه، ملنع2014 سـنة “اللجنـة الوزاريـة املش تركة”). وتطرقـت :ومعالجـة ظاهـرة العنـف األرسي (فيمـا يلي التوصيـات األساسـية للجنـة إىل الحاجـة للتعـاون ب ين الجهـات املهنيـة الضالعـة يف معالجـة .ضحايـا العنـف األرسي، بوصفها أسـاس لتحس ين االسـتجابة “الوطنية” يف مواجهـة الظاهرة . رابط ،14.1.2020 ،YNET ،" "توثيق: خطفوا شابة بدوية وقتلوها 65 .64 دولة إرسائيل ضد البحريي وآخرين‏، هامش 66 53 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل إال أن اللجنـة الوزاريـة املش تركة التي تشـكلت مـن أجل معالجة مشـكلة العنـف األرسي تصب جهودهـا فقـط ع لى حـاالت القتل التـي ينفذها الـزوج، وهـي ال تتعامل مـع حـاالت القتل عىل يـد أحـد أفـراد األرسة أو ع لى يـد غريـب، وعليه فهي غ ير ناجعـة لتفكيـك غالبيـة قضايا قتل .النساء الفلسـطينيات يف وثيقـة أعدهـا مركـز البحـوث واملعلومـات، تحض يرا ملـداوالت اللجنـة الخاصـة للقضـاء ع لى العنـف يف املجتمـع العربـي، يف موضـوع قتـل النسـاء، يش ير التقريـر إىل التوجـه لوزارة “األمـن الداخيل”بطلـب للحصـول ع لى معطيـات بشـأن تطبيـق إجراء التنسـيق ب ين الرشطة ووزارة الرفـاه يف الحـاالت التـي تكـون فيهـا النسـاء معرضـة لخطر عـال (بما يف ذلك النسـاء 67.الفلسـطينيات) إال أن الـوزارة لـم تقـدم أي رد تش ير الدراسـات إىل وجـود عالقة وثيقة ب ين انتشـار جرائم قتل النسـاء ومسـتوى الجريمة يف ،البلـدات العربيـة: فكلمـا كان مسـتوى الجريمة يف البلـدة أعىل بسـبب توافر األسـلحة يف الحيّز كلمـا ارتفعـت حـاالت قتل النسـاء. مثل هـذه الحالة ليسـت مقترصة ع لى إرسائيـل وحدها، بل لهـا مثيـل يف مناطـق أخرى مـن العالم (عىل غـرار املكسـيك)، وهي تش ير إىل أن توفر انتشـار األسـلحة يف املجتمـع هـو عامل خطـر واضح يؤدي إىل االرتفاع يف مناسـيب انتشـار قتل النسـاء 68.يف املجتمـع عينه يف الوقـت الـذي تواصـل فيـه الدولة عـزو الزيادة يف نسـبة جرائـم قتل النسـاء الفلسـطينيات إىل “خصائـص ثقافيـة” مهمـا تكـن هـذه الخصائـص، فـإن اإلعالم والناشـطني والناشـطات واملنظمـات والشـخصيات العامـة وأعضاء الكنيسـت يوجهون أصبـع االتهام بالـذات إىل الدولة ومؤسسـاتها. هؤالء الناشـطني والشـخصيات العامة يحذرون منذ سـنوات من الشـعور بالعجز القائـم يف املجتمـع الفلسـطيني، ومـن املسـاس بشـعور األمـان لـدى الفلسـطينيني مواطنـي .إرسائيـل إزاء ظواهـر القتـل واإلجـرام العنيف املصدر السابق 67 ،حافـة دايان، راسـم خماييس، أحمـد حليحل "قتل النسـاء العربيات يف إرسائيـل: نظرة اجتماعيـة ديموغرافية 68 .)2020( 143-165 ،)2( מגמות נה دوريـة 54 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل 2011 وجـدت دراسـة أعدّتهـا جمعيـة بلدنـا، حـول جرائم القتـل التي حصلـت بني السـنوات حالـة قتـل يف املعـدل يف املجتمـع الفلسـطيني داخـل إرسائيـل، وهو64 ، بـأن هنالـك2019و ضعـف عـدد الحـاالت الحاصلـة يف املجتمـع اليهـودي، وهـو يزيـد عـن ضعـف عـدد الحاالت الحاصلـة يف الضفـة الغربيـة، حيـث عدد السـكان يمثل ضعف عدد الفلسـطينيني مـن مواطني منهـا، اسـتخدام س لاح74% الدولـة. ويظهـر البحـث أنـه قـد تـم يف غالبيـة الحـاالت، أي يف ،نـاري، وإىل أن نسـبة عمليـات القتـل األعىل مقارنة بعـدد السـكان كان يف منطقة مركـز البالد وخصوصـا يف مـدن يافـا، الرملـة، واللـد. كما يظهـر البحـث أن غالبيـة املترضرين مـن تفاقم 69. مـن ضحايـا القتل80% العنـف يف املجتمـع العربـي هم الرجـال الذين يشـكلون أكثـر من ، برفـع تقريـر إىل مراقـب الدولـة، ويركز2016 قامـت عضـوة الكنيسـت حنني زعبـي، سـنة هـذا التحقيـق ع لى الجريمة يف مدينـة يافا، وهـو يرتكز ع لى مقاب لات معمقة تـم إجراؤها مع ،رؤسـاء سـلطات محلية، عاملون يف مجال الرتبية، ضباط مراقبة السـلوك، ناشـطني اجتماعيني إىل جانـب شـهود يف حـاالت إجـرام. ويصف التقرير صـورة تفيد بـأن الدولة قـد خلقت مناطق ،مرتوكـة للجريمـة يف يافـا بصـورة موجهـة ترتكـز يف االمتناع عـن التحقيـق يف حـاالت العنف 70.وهو مـا أدى إىل انعـدام ثقة املجتمـع الفلسـطيني بالرشطة ، أشـارت2017 ويف تقريـر آخـر قدّمتـه عضوة الكنيسـت حن ين زعبـي إىل مراقب الدولة سـنة زعبـي إىل تصاعـد العنـف، وطالبـت بالتحقيق يف إخفاقـات الرشطـة يف معالجة العنف املشـار إليـه، وتعزيـز سـلطة القانـون يف املجتمع الفلسـطيني. ويش ير التقريـر عىل وجـه الخصوص إىل سلسـلة مـن اإلخفاقـات يف معالجـة الرشطة لإلجـرام يف املجتمـع العربي، ويصـف كيف أن منظمـات اإلجـرام، نتيجـة لذلـك، قد اسـتولت عىل مسـاحات غ ير قليلة مـن الحيـاة يف البلدات 71.العربيـة، ويف املـدن املختلطـة أيضا in Palestinians among Cases Homicide on Report Statistical A :Bloodshed of Years Nine“ 69 and Peace ،Trust for Centre and Youth Arab for Association Baladna ، ”)2011-2019( Israel .)2020( UK University Conventry ،Relations Social "تقريـر "نشـاط الرشطـة اإلرسائيليـة يف أوسـاط املجتمـع العربـي يف يافـا: أهو إخفـاق أم سياسـة موجهة؟ 70 .)2016( عضو الكنيسـت حن ين زعبـي مقـدم إىل مراقـب الدولـة مـن قبـل .18 ، هامش2017حنني زعبي 71 55 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل تش ير الدالئـل إىل أن ازديـاد الجريمـة يف املجتمـع الفلسـطيني يرتبـط ارتباطا وثيقا بسياسـة حيث72 .إشـاحة الب صر، بـل وحتـى التشـجيع الخفـي مـن جانـب كل مـن الرشطـة والدولـة تصـف سـهى عراف يف سلسـلة مـن التحقيقات التـي أجرتها، سـيطرة املنظمـات اإلجرامية عىل (قـرار حكومي922 املجتمـع الفلسـطيني وعىل السـلطات املحليـة يف أعقاب صـدور القرار رقم كان مـن املف ترض أن يخصـص ميزانيـات للسـلطات املحليـة من أجل تحس ين البنـى التحتية واملـدارس وغريهـا). وتنعكس هذه السـيطرة يف عمليـات االسـتحواذ عىل املناقصـات، إىل جانب مجموعـة متنوعـة من حـاالت التهديـد وإطالق النـار، بل وحاالت قتـل شـخصيات رفيعة عاملة تقـوم هـذه املنظمـات اإلجرامية بتشـغيل فتيـان ينحدرون مـن بيئات73.يف السـلطات املحليـة 74.”الضائقـة والفقـر والعنف، وهـؤالء يرصّحـون بدورهم بأنهـم “ال يهتمـون باملوت ،وتش ير سلسـلة التحقيقات إىل عـدد من العوامـل املرتبطة بتفاقـم الجريمة يف املجتمـع العربي وبضمنهـا: االنخفـاض يف مناسـيب اإلجـرام يف املجتمـع اليهودي وتعـزز قوة منظمـات اإلجرام العربيـة التـي كانـت تعمـل يف املـايض كوكيلـة ملنظمـات اإلجـرام اليهوديـة، والعم لاء الذيـن 2000 اسـتقدمتهم إرسائيـل مـن كل مـن الضفـة الغربيـة وغـزة بعـد ترشيـن أول / أكتوبـر واالنتفاضـة الثانيـة، إىل جانـب إهمال الدولة الـذي يتيح لهـذه املنظمات السـيطرة عىل املجتمع العربـي. هـذا إضافـة إىل ضلـوع العائ لات املتورطـة باإلجـرام يف الصلحـات العشـائرية التي عالوة عىل ذلك، أشـارت 75 .تبـادر إليهـا الرشطـة، وهو مـا يعزز مـن مكانتها وسـط الجمهـور كل مـن عـراف وزعبـي إىل العالقة بني ارتفاع مناسـيب اإلجـرام وبني وجود آالف قطع الس لاح غ ير املرخـص، وهـي يف أغلبهـا موجـودة ب ين ظهرانـي املجتمـع الفلسـطيني يف إرسائيـل، إىل جانـب عـدم تطبيـق القانون فيمـا يتعلق بحيازة الس لاح، ناهيك عـن العدد العايل مـن القضايا موقع سـيحاة ،سـهى عـرّاف، "دولـة داخل دولة": هكذا سـيطرت املنظمـات اإلجرامية ع لى املجتمع العربي 72 . رابط ،14.1.2020 ،ميكوميـت موقع سـيحاة ،""سـهى عرّاف "كيـف تحوّلت السـلطات املحلية العربيـة إىل منجم ذهـب لعصابات اإلجرام 73 . رابط ،14.1.2020 ،ميكوميـت ،موقـع سـيحاة ميكوميت ،" سـهى عـرّاف "جنـود" يف عصابـات اإلجـرام يتحدثـون: "ال يهمنـا لو متنـا 74 . رابـط ،16.1.2020 موقع ،" سـهى عـرّاف "الرشطة تحولـت إىل دفيئة تحتضن املجرم ين: عالقات الجنـاة، الرشطة، والصلحـات 75 . رابط ،19.1.2020 ،سـيحاة ميكوميـت 56 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل 76.الجنائيـة غ ير املحلولة ، ن شر مراقـب الدولـة تقريرا يناقـش وجود الس لاح يف تجمعات املجتمـع العربي2018 يف عـام والبلـدات املختلطـة، وقـد احتـوى هـذا التقرير ع لى معطيـات مثرية للقلـق: فنسـبة الضالعني بجنايـات العنـف ضد الجسـد يف أوسـاط السـكان العرب أع لى بمرتني مـن نسـبته يف املجموع ،العـام للسـكان، أما حصـة العرب يف ملفـات القتل، فيبلـغ الضعفني والنصـف. وإىل جانب ذلك مرة من منسـوب17.5 فـإن منسـوب جرائـم إط لاق النار يف أوسـاط املجتمـع العربي أعىل بــ هـذه الجنايـات يف أوسـاط املجتمـع اليهـودي. ويش ير التقريـر إىل أوجـه قصـور يف معالجـة 77.الرشطـة لألمـر، وخصوصـا يف مجـال عـدم تقديم لوائـح اتهـام يف جرائم إط لاق النار تظهـر وثيقـة صادرة عن مركـز األبحـاث واملعلومـات التابع للكنيسـت، وأعدّت بنـاء عىل طلب أنـه رغـم ارتفاع نسـبة املشـتبه بهم مـن العرب يف78 عضـوة الكنيسـت عايـدة تومـا سـليمان جريمـة حمـل ونقـل الس لاح غ ير القانوني خ لال السـنوات املاضية، فإن نسـبة تقديـم لوائح مقابـل30%( االتهـام يف هـذه الجرائـم منخفـض أكثـر مقارنـة بجرائـم يشـتبه فيهـا يهـود ). كمـا تش ير شـهادات أخـرى إىل أن نسـبة تقديم لوائـح االتهـام يف جرائم إط لاق النار39% 79. فقط27% قـد بلغـت2020 وحيـازة األسـلحة يف املجتمـع العربي سـنة ، صـدر تقرير رقابـي خاص يف الكنيسـت حول مسـألة تعامل الرشطـة اإلرسائيلية2018 سـنة مـع حيازة الس لاح غ ير القانونـي وأحداث إط لاق النـار يف البلـدات العربيـة واملختلطـة. وقد ،أدارت رئيسـة اللجنـة الربملانيـة لشـؤون رقابـة الدولـة، عضوة الكنيسـت شـييل يحيموفيتش وهكذا80.املداولـة التي اسـتُدعي إليهـا ممثلون من مكتـب مراقب الدولـة ووزارة األمن الداخلي .78-81 هامش2020 وسهى عرّاف18 ، هامش2017حنني زعبي 76 مواجهـة الرشطـة اإلرسائيليـة مـع قضيـة حيـازة وسـائل قتالية غ ير قانونيـة وأحداث إط لاق النـار يف قرى 77 . رابط ،)2018( مراقـب الدولـة ،املجتمـع العربـي والبلـدات املختلطـة رينـات بنيطـا وأوريل أملجـور –لوطـان "معطيـات حـول العنـف الخطري يف الوسـط غ ير اليهـودي "، مركز 78 . رابـط ،)2018( البحـث واملعلومـات التابـع للكنيسـت الئحة30 تشـهد تقديم حـوايل2020 " ع لى الرغـم من إنفاذ واسـع النطـاق للقانون يف املجتمع العربي، سـنة 79 . رابط ،12.1.2020 ،YNET ،" اتهـام فقط بدعـوى ارتكاب جرائـم قتـل ، حول موضـوع مواجهـة الرشطة اإلرسائيليـة لحيازة358 لجنـة شـؤون رقابـة الدولة، محضر اجتماع رقـم 80 تقرير ،وسـائل قتاليـة غ ير قانونيـة وأحـداث إط لاق النـار يف بلـدات املجتمـع العربـي والبلـدات املختلطـة 57 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل :افتتحت رئيسـة اللجنـة النقاش . مواطنا مـن أبناء املجتمـع العربي1300 ، قتـل ما ال يقل عـن2000 “منـذ بداية عـام وهـذه النسـبة تعـادل خمسـة أضعافهـا يف مجمـل املجتمـع اإلرسائييل، يف حني يشـكّل . فقـط مـن الجمهـور اإلرسائيلي، مـن مواطنـي دولـة إرسائيـل20% عـرب إرسائيـل .نحـن نتحـدث عـن كميات هائلـة من الس لاح منت شرة يف هذا الوسـط، مخازن س لاح بذلـك، فإن مـن يملك مخزن س لاح كبري، يفـرض الرعب والخـوف، ويتمتع بالسـيطرة والقـوة ع لى األبرياء مـن املواطنني العادي ين. نحن نتحدث عـن تطبيق متسـاهل للغاية للقانـون، وعـن عـدد قليل مـن لوائـح االتهام، وعـن فقدان ثقـة جمهور عـرب إرسائيل .”بالرشطـة اإلرسائيلية “ال أبالـغ، بـل وأعتقد أنه سـيكون مـن البديهي القول بـأن هذا اإلجـرام لو كان موجهـا نحو املجتمع بشـكل عـام، ال املجتمع العربـي وحده، لتـم توجيه الكثري مـن املـوارد ملعالجة هـذا األمر. بـل ومن املحتمـل أن يتـم التعامل مـع املوضوع بوصفـه موضوعـا متعلقـا باإلرهـاب. لقـد كان هنالك تعـاون كامل مـن جانب جميـع أذرع األمـن، ولكـن ألن هـدف اإلجرام هـو مواطنني عرب، وأنـا أضع هنا خطّـا تحـت العبـارة، فإننا نـرى أن املـوارد املخصصة لهـذه القضيـة، والجهود “إبـراز مقطـع النص ليس( .”املبذولـة لهـذا الشـأن، قليلة جـدا ألسـفي الشـديد .)موجـودا يف النص األصيل وكأن كل مـا سـبق غ ير كاف، فـإن األدلـة التـي ظهـرت يف وسـائل اإلع لام اإلرسائيليـة خالل الشـهور األخ يرة والتي تربـط تفاقم اإلجـرام يف املجتمع الفلسـطيني بالحصانة التـي يتمتع بها الجنـاة املتعاونـون مـع جهـاز الشـاباك، وهـو ما يعـزز االدعـاء القائل بـأن األمر ليس سـوى سياسـة موجهـة مـن عدم تطبيـق القانون يف الشـارع الفلسـطيني، وهـو مـا أدى إىل تراخي يف ، رصحـت جهات رفيعة الشـأن يف2021 سـلطة القانـون. وهكـذا، ويف تقريـر نرش يف حزيـران الرشطـة بـأن املجرم ين الذيـن يرتأسـون اإلجـرام يف املجتمـع العربـي هم مـن عمالء الشـاباك . رابط ،2018 ترشيـن أول / أكتوبـر16 ،رقابـي خـاص مقـدم للـدورة العرشيـن للكنيسـت 58 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل 81.الذيـن يتمتعـون بالحصانـة، وبأن أيـدي الرشطـة مقيدة ،MAKO موقـع ،" "الرشطـة: معظـم مرتكبـي الجرائـم يف املجتمع العربـي متعاونـون مع جهاز الشـاباك 81 ; املحامـي أمـل عرابـي ومحمـود نصـار، "جهـاز الشـاباك واإلجـرام العربي؟ مـا املفاجئ رابـط ،30.6.21 . رابـط ،20.7.21 ،YNET آراء موقـع ،"هنـا؟ 59 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل ز . امللخّص واالستنتاجات تش ير النتائـج الكميـة والنوعيـة لهـذه الدراسـة بوضـوح إىل معاملـة مختلفـة وغ ير متكافئة لسـلطات إنفـاذ القانـون، وخاصـة جهـاز الرشطـة اإلرسائيلي، حينمـا يتعلـق األمـر بمعالجة جرائم قتل النسـاء الفلسـطينيات يف إرسائيل. وتش ير البيانـات التي قدمتها الدراسـة الحالية إىل )، وفجوات يف مناسـيب56% مقابل94.3%( وجـود تباينات يف مناسـيب تقديـم لوائح االتهـام )، ناهيك عـن فوارق يف الحـد األدنى من العقوبـات املفروضة عىل34% مقابـل75%( اإلدانـات سـنة)، وهي5.5 سـنة سـجن فعلية مقابل14-18( املتهمني بجنايات القتل والتسـبب يف القتل جميعا عىل حسـاب النسـاء الفلسـطينيات. تشـهد هـذه الفوارق ع لى وجود مسـارين منفصلني أحدهمـا للنسـاء اليهوديـات واآلخـر للنسـاء الفلسـطينيات: ففـي ح ين يتـم تطبيـق وإنفـاذ القانـون بصـورة تردع القتلة، فإن سـلطة القانون يف شـأن النسـاء الفلسـطينيات غ ير مطبقة وال يتـم تنفيذهـا. لـم تـأت هـذه املعطيـات مـن فـراغ، وهـي تضـاف إىل معطيات املؤسسـات التابعـة للدولـة (مراقـب الدولـة ومركز األبحـاث واملعلومـات التابع للكنيسـت) التي تش ير إىل تدهـور حالـة النسـاء الفلسـطينيات يف إرسائيـل، ونسـبتهن العاليـة مـن ضحايا جرائـم القتل ،الحاصلـة يف إرسائيـل، بصـورة تزيـد بكثري عن نسـبتهن مـن التعداد السـكاني العـام. وهكذا من مجمل النسـاء اللواتي تبلـغ أعمارهن19% ويف ح ين أن نسـبة النسـاء الفلسـطينيات تبلـغ عامـا فمـا فوق، فإن نسـبتهن مـن مجمل جرائـم القتل ضد النسـاء يف إرسائيل ب ين األعوام18 ، أما حصتهن من نسـبة تقديم شـكاوى سـابقة للرشطة سـبقت58% قـد بلغت2018-2020 ،، ناهيك عن حصتهن يف نسـبة امللفـات غري املحلولة حتـى اللحظة73% عمليـات القتـل، فتبلـغ 82.84% والتي تبلـغ هـذا التوجـه التمييزي ضـد املرأة الفلسـطينية قائم هو اآلخـر من خالل سياسـات الرشطة التي ال تقـوم بن شر املعطيـات بصـورة ثابتـة ومنهجيـة وفقا لتقسـيمات القوميـة والجنـدر، والتي ال تت صرف بشـفافية يف كل مـا يتعلـق بالكشـف عـن هـذه املعلومـات. واحـد من األمـور التي .‏1 ، هامش2020 مركز األبحاث واملعلومات 82 60 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل بـرزت واضحـة يف هـذا البحث يتمثـل يف سـهولة العثور عىل معطيات بشـأن حاالت قتل النسـاء اليهوديـات إن يف وسـائل اإلع لام أو يف قواعد البيانـات القضائية، ولم تكن يف هـذا الصدد حاجة إىل التوجـه إىل أي مـن الرشطـة أو النيابـة بطلبـات مسـتندة إىل قانـون حريـة املعلومـات. ويف املقابـل، ويف ملفـات قتـل النسـاء الفلسـطينيات، اصطدم البحـث بمعارضة مـن جانب الرشطة لكشـف املعطيـات بذرائـع مختلفـة وغريبة. هذا مـا اضطر جمعية نسـاء ضد العنـف، يف نهاية املطـاف، والتـي تقـود هـذه الدراسـة، إىل االلتماس ملحكمـة الشـؤون اإلداريـة، واضطرارها إىل االنتظـار لف ترة مـن الزمن بلغت سـنة، من أجـل الحصول عىل معطيـات جزئية. وع لاوة عىل ما تقـدم، وفيما يتعلق بحاالت قتل النسـاء الفلسـطينيات، تكشّ ـفت سياسـات االسـتخدام الواسـع ألوامـر منـع النرش التي ال شـبيه لهـا يف حاالت قتل النسـاء اليهوديـات، وهو مـا يراكم مصاعب .شـديدة أمـام مهمة تق صي الحقيقة ويف ح ين تعلق الرشطـة معارضتها لتقديـم البيانات مصنّفة بحسـب القومية، بذريعة خشـيتها مـن وصم السـكان العرب (كمـا ادعت يف ردّهـا عىل طلب حريـة املعلومات وااللتمـاس)، يتضح أنهـا تمـارس العكـس التـام، وبـأن سـلوكها غري متسـق مـع خطابهـا. إن اسـتخدام الرشطة لخطـاب القتـل ع لى خلفيـة “رشف العائلة” هـو ما يوصـم املجتمـع العربي بوصفـه مجتمعا عنيفـا، ال الكشـف عـن معطيات ملنظمـات تعلم عىل مسـاعدة النسـاء اللواتي يعشـن تحت ظل ، عن مسـتوى رفيع يف2013 العنـف. وإىل جانـب ذلـك، وع لى الرغم مـن القرار الصـادر سـنة الرشطـة باسـتبدال تصنيـف قتـل ع لى خلفيـة “رشف العائلـة” بتصنيـف “قتـل عىل يـد أحد أفـراد األرسة”، فـإن وزراء أمـن داخيل، وأصحاب مناصـب رفيعة يف الرشطة لم يرتددوا يف وسـم املجتمـع الفلسـطيني بوصفـه عنيفـا، مع االسـتمرار يف اسـتخدام خطاب الــ “رشف” بوصفه إن تسـمية “ال شرف” التي يسـتخدمها83.تفس يرا الرتفـاع حاالت قتـل النسـاء الفلسـطينيات وزراء وأصحـاب مناصـب رفيعـة يف الرشطـة لتربيـر جرائـم قتل النسـاء الفلسـطينيات، ال يتم مـن منطلـق الحساسـية الثقافيـة، بل يُسـتخدم لكـي يكـرر التصـورات النمطية التـي تربر يف .نهايـة املطـاف اإلهمـال من جانـب الدولة .51 - و50 أنظروا هامش 83 61 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل إىل جانـب مـا تقـدّم، ورغـم نـداء الجمعيـات النسـوية، والناشـطني والناشـطات، وعضـوات الكنيسـت واملثقفـات يف املجتمـع الفلسـطيني، إىل الرشطـة للتوقـف عن اسـتخدام خطـاب الـ “رشف” والخطـاب الثقـايف، فـإن الدولـة تتجاهـل هـذه األصـوات، بـل وتواصـل االسـتعانة بوجهـات نظـر مستشـارين للشـؤون العربيـة ع لى اخت لاف أنواعهم. وتش ير األبحـاث إىل أن إظهـار الرشطـة تعام لا متسـاهال مع حـاالت قتـل النسـاء الفلسـطينيات وتحويلهـن إىل آخر )يرقـى إىل كونـه سياسـة، ال صـدف، وأن الرشطة بذلـك تحافظ عىل هياكل السـلطةOTHER( 84.القائمـة تجـاه املجتمـع الفلسـطيني وتجاه النسـاء تظهـر الدراسـة الحاليـة أيضـا أنـه مـن املسـتحيل فهـم هـذا االرتفـاع يف معـدل قتل النسـاء الفلسـطينيات يف إرسائيل، ونسـبتهن العالية يف معطيات الضحايا يف السـنوات املاضية، من دون فهـم العالقـة بني هـذا االرتفاع وبني تفاقـم اإلجـرام يف املجتمع الفلسـطيني، إىل جانـب التمييز املؤسسـاتي ضـد األقليـة الفلسـطينية يف إرسائيل. ويف ح ين أن الدولـة تواصل عـزو االرتفاع يف مناسـيب قتل النسـاء الفلسـطينيات إىل “خصائص ثقافية” للمجتمع، فإن إعالميني، وناشـطني وناشـطات، وجمعيـات، وشـخصيات عامـة، وأعضاء كنيسـت، يوجهـون بالذات إصبـع االتهام إىل الدولـة ومؤسسـاتها ع لى ضـوء تصاعـد ظاهـرة القتـل واإلجرام العنيـف. تش ير الكثري من الشـهادات والتقاريـر إىل سلسـلة مـن اإلخفاقـات مـن جانـب الرشطـة يف مواجهـة الجريمة يف املجتمـع العربـي، ومنها: سياسـة إشـاحة النظـر، وتشـجيع العصابـات اإلجراميـة يف املجتمع العربـي رسا، وتعزيـز مكانتهـا من خ لال التوجـه إليها إلجـراء املصالحات، وغيـاب تنفيذ جمع األسـلحة غ ير القانونيـة، وعـدم بـذل جهـود تحقيق الئقـة، والنسـبة العاليـة من امللفـات غري .املحلولـة، بـل والحصانـة التـي يحظى بهـا املجرمون بسـبب تعاملهـم مع جهاز الشـاباك تتسـبب هذه السياسـة يف انعدام اإلحسـاس باألمن لدى الفرد الفلسـطيني املقيـم يف إرسائيل، إىل ،جانـب حقيقـة أن جنسـية الفلسـطينيني يف إرسائيل ال تضمن لهم املسـاواة، وال الحيـاة بكرامة بل إن هذه السياسـة تتعـارض والقانون الـدويل الذي يدعـو إىل حماية85.وال املسـتقبل امل شرق .9 ومنار حسن هامش11 ن. شلهوب كيفوركيان و س. ضاهر ناشف هامش 84 of Threat the and Citizenship Fragile Between :Israel in Palestinians"‎ ،Zoabi Himmat 85 scene Israeli The :2020 Report Strategic MADAR ).ed( Ghanim .H ، ”Crime Organized 62 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل قيمـة قداسـة الحياة وس لامة الجسـد، وهو مـا يلزم السـلطات بإنفـاذ القانون مـن أجل توفري ، مـن نتائج هـذه السياسـة أيضا86.الحمايـة، والـرد ع لى أعمـال العنـف ضد النسـاء وقتلهـن .فشـل أجهـزة إنفـاذ القانـون يف تحقيق العدالـة أو خلـق ردع ضد إيذاء النسـاء الفلسـطينيات التطرق إىل1988 يف هـذا الصـدد، نسـتذكر ترصيحات شـوالميت ألونـي التي طُلب إليهـا سـنة :”قضيـة قتل النسـاء الفلسـطينيات عىل خلفيـة “الرشف “نعيـش يف نظـام ابرتهايـد، وهـذا النظـام ال يحـاول تطبيـق القيـم ذاتها يف الشـارع ،العربـي، وتكييفهـا لتالئـم مجتمعـا حديثا من حيـث التعامل مـع القتـل بوصفه قتال ومـع املـرأة بوصفهـا هـي األخـرى إنسـانا. إن دولـة إرسائيـل ال تتعامـل مـع العـرب كمواطن ين متسـاوي الحقـوق. وهـي ال تأبـه بالتأخـر. لقـد قامـوا بتوزيع أمـر واحد 87.”فقـط: حبـوب منـع الحمـل، لكـي ال تلد املـرأة العربيـة الكث ير من األطفـال .)Arabic( 225-257 .pp ،2019 .39 ، هامش2020 سونيا بولص 86 .305 )، صفحة36 (هامش1999، من منار حسن1988 مونيطني، كانون ثاني / يناير 87 63 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل ح . توصيات لتغيري السياسات 1 1 . وتقسـيمها بحسـب الجندر والقوميـة، بصورة تلـزم جميع ،ن شر البيانـات بشـكل منتظم أذرع الرشطـة والنيابـة، اتسـاقا مـع روح القانـون الدويل وأهـداف األمم املتحـدة من أجل ). واحـد مـن األهـداف التـي ينبغي الرتكيـز عليها مـن أهدافSDGs( التنميـة املسـتدامة التطويـر املذكـور يتمثـل يف أهميـة املعلومـات وجمـع املعطيـات، بمـا يف ذلـك تصنيفهـا 88.)17.8 بحسـب الجنـس واألصل العرقـي (الهـدف 2 2 . ن شر اإلجـراء اإلداري املتعلـق بالتنسـيق بني الرشطـة ووزارة الرفـاه فيما يتعلق بالنسـاء املعرضـات للخطر الشـديد، بمـا يف ذلك النسـاء الفلسـطينيات، إىل جانب إتاحـة املعلومات حـول عـدد النسـاء اللواتـي يندرجـن ضمـن هـذه القائمـة للجمعيـات العاملـة يف مجال .حمايـة املرأة 3 3 . تكييـف منهجية التقارير السـنوية التي ينفذهـا مركز األبحاث واملعلومات التابع للكنيسـت يف موضـوع العنـف والقتـل عىل خلفيـة جندرية، مع الرتكيز عىل النسـاء الفلسـطينيات من أجـل تشـخيص هويـة القتلـة، أسـباب القتـل، أدوات القتـل، والجهـود املبذولـة من أجل إنفـاذ القانـون يف كل مـا يتعلـق بهـذه الجرائـم. ومقارنة املعلومـات واملعطيـات يف كل ما .يتعلق بمسـألة ارتفاع منسـوب اإلجـرام يف املجتمع الفلسـطيني 4 4 . تطبيـق برنامـج حماية الشـهود عىل النسـاء الفلسـطينيات املهـددات، وكذلك عىل الشـهود .املعرض ين للخطـر الشـديد، ال سـيما يف حال ضلوع عصابـات اإلجـرام يف القضايا 5 5 . توسـيع صالحيـات اللجنـة الوزاريـة املش تركة ملعالجـة العنـف األرسي بطريقـة تشـمل .التعامـل مـع حـاالت القتـل التـي تـم تنفيذهـا مـن قبـل أحـد أفـراد األرسة و / أو غريب 6 6 . القضـاء ع لى الوصمـات القائمـة تجـاه املـرأة واملجتمع الفلسـطيني لـدى سـلطات إنفاذ القانـون، وعىل رأسـها الرشطة، وبضمنها اإلع لام اإلرسائييل. ورضورة اسـتبدال التصورات .20 أنظروا هامش 88 64 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل الحاليـة بنهـج قائـم عىل حقوق اإلنسـان، ويرتكـز عىل االع تراف بالفلسـطينيني بوصفهم مواطن ين متسـاوي الحقـوق، وإزالة العوائـق السياسـية واملجتمعيـة التي تمنـع تمتعهم .بحقوق اإلنسـان 7 7 . بلـورة خطـط عمـل وطنيـة ملعالجـة جميع أنـواع العنف ضـد املـرأة الفلسـطينية، وكرس حلقـة غيـاب الثقـة القائمة تجـاه الرشطـة. إىل جانب رفع نسـب حـل ملفـات قضايا قتل .النسـاء الفلسـطينيات، بمـا فيهـا رفع نسـب تقديم لوائـح اتهـام ورفع نسـب اإلدانات 8 8 . إجـراء دراسـات إضافيـة تبحـث يف العالقـة مـا ب ين قتـل النسـاء الفلسـطينيات وما بني منسـوب الجريمـة يف املجتمـع، إىل جانـب األبحاث التـي تحلل قـرارات املحكمـة يف ملفات قتـل النسـاء الفلسـطينيات. وكمـا أظهـر هـذا البحـث، صحيـح أن املحاكـم قـد رفضت ادعـاءات الدفـاع عـن القتـل بوصفه مسـتند إىل خلفيـة “ال شرف” إال أن هـذه املحاكم، يف النتيجـة، قـد صادقـت ع لى تسـويات ادعـاء تحمـل يف طياتهـا عقوبـات مخففـة. ينبغي .دراسـة هـذه القضيـة بعمـق، وبالـذات يف سـياق قانون حـق ضحايـا الجريمة 9 9 . .استئصال الجريمة يف املجتمع العربي وجمع السالح غري املرخص 10 10 التيCEDAW العمـل ع لى دفـع إرسائيل للتوقيـع ع لى الربوتوكـول االختيـاري التفاقيـة تتيـح التقـدم بشـكوى فرديـة باسـم أحـد األفـراد أو املجموعـات التـي تدعـي انتهـاك .حقوقهـا، بموجـب االتفاقيـة 11 11 أخ يرا، يجب ع لى الدولة التوقف عن اسـتخدام مصطلـح “رشف” وكذلك ادعـاءات التباين .“الثقـايف” لتربير اسـتمرار عدم توف ير الحماية للمرأة الفلسـطينية يف هـذا الصـدد، نسـتذكر كلمة حضرة القـايض روبنشـطاين يف االسـتئناف الجنائي رقم ع لى إدانـة أحد اإلخـوة بقتل أخته بسـبب ادعائه بأن سـلوكياتها “تعارضت10828/03 ،مـع عـادات طائفتهمـا”، حيـث وجه نقـده إىل دعوى االسـتفزاز املذكـورة أمـام املحكمة 89:والتـي ترتبط بجنسـانية املرأة (تم نرشه يف28.7.05 طاهر نجار ضـد دولة إرسائيل، مقـدّم بتاريـخ ‏10828/03 التمـاس جنائـي رقـم 89 .)נבו موقع 65 معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل “تجـدر اإلشـارة إىل أنـه يف قضيـة أزويلـوس، قُبض ع لى رشيكة املتهم ب ين ذراعي شـخص آخـر، وقـد قـام بقتلهما معـا، وثبت وجـود اسـتفزاز أدى إىل القتـل، وهذا مـا دفع إىل اسـتبدال تهمة القتل بالتسـبب بالقتـل. وقد تطرقت د. كام ير يف مقالها إىل “الرجـل العاقـل” الـذي يحتمـي بظـل ادعـاء املضايقة، وكمـا ورد عىل لسـانها يف توصيـف نقـدي لهـذه الصـورة: “إن الرجل العاقـل هو رجل رشيف، وحسـاس وضعيـف. وحينمـا يتـم املسـاس بحقـه يف ملكيتـه أو إيـذاء رجولتـه، فـإن عليـه ...اسـتعادة رشفه، فيقـوم بقتـل زوجته وعشـيقها يف جنـون لحظي يف العديـد مـن “املجتمعـات التـي تعلي مـن شـأن ال شرف” كحـال مجتمعـات كقيمة أساسـية- وهذا هـو موضوعنـا اليوم- البحـر املتوسـط، فـإن كرامـة الرجل ،مرتبـط بمكونني اثن ين: “األول هو الت صرف املتظاهر، الشـجاع، املسـتقل، الكريم املتعجـرف، والعنيـف”؛ واآلخـر هـو “حيـاء، وبـراءة، وطاعـة، وتفانـي النسـاء تـوىل أهمّية خاصة لعـدم اتاحة .”)القريبـات منـه (أمه، أختـه، زوجته، وبناتـه النسـاء جنسـيا، فتدنيـس جنسـانية املـرأة يُنظر إليـه بوصفه عـارا، يمس ليـس فقـط كرامتهـا الشـخصية، بـل كرامـة الرجل املسـؤول عن حراسـة .”مسـألة إتاحتها الجنسـية :ثم أضاف القايض روبنشطاين .“ “يف هذا املضمار، ال فرق بني جريمة القتل هذه، وبني أية جريمة قتل أخرى 66 67 טיפול המשטרה במקרי רצח נשים ‏ פלסטיניות אזרחיות ישראל מחקר השוואתי שנערך ע"י עמותת נשים נגד אלימות, מרכז אלטופולה ושדולת הנשים חוקרת וכותבת: שירין בטשון نســاء ضد العنف Women Against Violence 68 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל שירין בטשון, בעלת תואר ראשון במשפטים מטעם אוניברסיטת תל אביב ותואר שני * כפול במשפט בינלאומי וציבורי מטעם אוניברסיטת תל אביב ואוניברסיטת נורת'ווסטרן Amer-בשיקגו. מלגאית של תוכנית המפרי (פולברייט) ובוגרת של בית הספר למשפטי ם­ . עבדה למעלהican University Washington College of Law, Washington, D.C מעשור כעו"ד בישראל ועסקה בקידום זכויות אדם וזכויות נשים. בשנים האחרונות, עבדה כחוקרת בבנק העולמי ובסוכנות האו"ם לנשים, לרבות עריכת מדדים עולמיים בתחומים .הנוגעים למשפט ומגדר ,תודה מיוחדת לחברות ועדת ההיגוי של המחקר וכן לקוראות והמגיבות: עו"ד גדיר ניקולא ד"ר דליה זק"ש, יעל סיני, עו"ד מאריה זהראן, עו"ד נאהדה שחאדה, נאילה עוואד- מנהלת ,עמותת נשים נגד אלימות, נבילה אסבניולי - מנהלת מרכז אלטופולה, ד"ר סוניא בולוס .ח"כ עאידה תומא סולימאן וד"ר רות פרסר תודות והערכה למר’ מוהנד אבו ג’וש על תרומתו בעבודת התרגום לערבית معالجة الرشطة لجرائم قتل النساء الفلسطينيات املواطنات يف إرسائيل بحث مقارن أُجري من قبل كل من جمعية نساء ضد العنف، مركز الطفولة، ولوبي النساء الباحثة والكاتبة: املحامية شريين بطشون ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל מחקר השוואתי שנערך ע"י עמותת נשים נגד אלימות, מרכז אלטופולה ושדולת הנשים חוקרת וכותבת: עו"ד שירין בטשון מוהנד אבו ג'וש :תרגום לערבית مهند أبو غوش :ترجمة وتعريب מנפואר פתרונות שפה :עריכה לשונית manpower Language Solution :تحرير وتدقيق لغوي بالعربية وائل واكيم :تصميم غرايف ואיל ואכים :עיצוב גרפי eu disclaimer This research was published with the support of the European Union.The contents of this research is the responsibility of Women Against Violence organization and does not necessarily reflect the attitudes of the EU 69 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל 72 מבוא א. 75 מטרת המחקר ב. 77 מתודולוגיה ואיסוף נתונים ג. 81 תוצאות נתונים כמותיים של מקרי רצח שהתרחשו במשך עשור והשוואה ביניהם ד. 84 ניתוח איכותני של מידע וספרות ה. 84 מחסור בנתונים וקושי בקבלת מידע אודות רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל . 1 85 סבב ראשון- בקשות חופש מידע 87 עתירה לפי חוק חופש מידע, עמותת נשים נגד אלימות נגד משטרת ישראל 90 סבב שני- בקשות מידע לאחר מחיקת העתירה 91 העדר פילוח נתונים על פי מגדר ולאום 94 יישום חובת המשטרה להגנה על נשים פלסטיניות . 2 102 )Naming( שיום הרצח של נשים פלסטיניות בישראל . 3 109 “כבוד המשפחה” בבתי המשפט בישראל . 4‏ 115 הקשר בין רצח נשים לבין התגברות הפשיעה בחברה הפלסטינית . 5 121 סיכום ומסקנות ו. 125 המלצות לשינוי מדיניות ז. תוכן עניינים 70 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל שנה שעמותת זכויות הנשים בישראל, ו'נשים נגד אלימות' בראשן, מאירות על רש�ל20מז ה­ נות המשטרה והפרקליטות בחשיפת והענשת רוצחי נשים בישראל. הטיפול הלקוי נמשך כל הדרך אל מסדרונות מערכת המשפט – בה הן מספר כתבי האישום, והן גובהם של העונשים .על המואשמים – אינו מספק המדיניות הרכה האופפת את הטיפול בנושא רצח נשים בכלל, ורצח נשים פלסטיניות אזר ­ .חיות ישראל בפרט, סוללת את הדרך לרצח המגדרי הבא 'בכדי לשים את הזרקור ולחשוף בפרטי פרטים את מדיניות זו, עמותות 'נשים נגד אלימות שדולת הנשים בישראל ומרכז אל- טופולה, לבצע מחקר סביב ההתפתחויות בתיקי רצח תיקי רצח נשים105 . המחקר בחן את התפתחותם של2018 עד שנת2008 נשים משנת בשנים הנ"ל, וחשף נתונים אודות מאמצי המשטרה להסתרת זהויותיהם של הפושעים ושל .סייעניהם באמצעות מכתבים ששלחנו, באמצעות שאילתות שהוגשו ע"י ח"כ עאידה תומא-סלימאן כדי לקבל מידע על תיקי החקירה ובאמצעות בקשות חוק חופש המידע - דרשנו לקבל מידע על מקרי הרצח נגד105 רציחות שקורבנותיהם נשים ונערות ערביות מתוך62 תיקי החקירה של . יצוין כי דרשנו לקבל את המידע בין אם מדובר בת�י2018- ו2008נשים שאירעו בין השני ם­ קים שעדיין פתוחים, ובין אם מדובר בתיקים שנסגרו בכל עילה שהיא, בנוסף לתיקים שאכן .הוגשו במסגרתם כתבי אישום נגד הפושעים כהרגלה, סירבה המשטרה להיענות לדרישותינו לעיל תוך הישענות על הסיבות הבאות: רא ­ שית, חוק חופש המידע אינו כולל את גופי החקירות והמודיעין במשטרה. לכן, אין המשטרה חייבת לחשוף מידע זה. שנית, חשיפת הנתונים בדבר הפשיעה לפי השייכות האתנית/הדתית קבוצת מסוימות ככאלה שק ­ »תיוג»או לפי כל השתייכות אחרת, עלולה לגרום לנזקים או ל שורות לפשע; דבר שיכול להביא לפגיעה ברגשות חברי הקבוצות האלה ואף לעודד מעשים .או תגובות שיכולים לאיים על ביטחון הציבור ושלומו י»לכן, הגשנו עתירה נגד התנהלות זו לביהמ"ש העליון דרך עמותת זכויות האזרח שיוצגה ע עורכת-הדין ג'דיר ניקולא, במיוחד בשל העובדה שכמחצית הנשים הנרצחות בישראל הן ער ­ מהיחס שלהם באוכלוסייה. מצב זה הוא תוצאה של מספר גורמים, שחלקם ח�ב2ביות; פ י­ רתיים - אך חלקם קשור להתרשלות רשויות המדינה במתן תקציבים ומשאבים ראויים לה ­ תמודדות עם המספר של המקרים, ולריסון תופעה טראגית זו. בראש הרשויות האלו עומדת .המשטרה, אשר נכשלה עד כה בביצוע תפקידה ומשימותיה בביצוע חקירות פליליות יעילות 71 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל ,מדיניות המשטרה, של הסתרת מידע מהסוג שדרשנו מהציבור - פוגעת ביכולת של הציבור וכן של עמותות הפועלות בתחום זכויות הנשים וזכויות האדם - לעקוב אחרי תפקוד המשט ­ רה, לנטר אותו, להבחין בכשלים, להציע אלטרנטיבות ופתרונות וליצור לחץ ציבורי שמטרתו .ייעול עבודת המשטרה ,ביצוע המחקר במקצועיות, אובייקטיביות ועומק, דרש עבודה משולבת של מספר גורמים וזאת ההזדמנות למסור מילת תודה והערכה לחוקרת ועורכת-הדין שירין בטשון על המאמץ הכביר שלה, ועל המקצועיות והעבודה הרצינית שהשקיעה להשלמת מחקר זה. כמו כן, אנו גאות בשילוב הידיים והפעולה בין שלושת העמותות: נשים נגד אלימות, מרכז אל-טופולה ושדולת הנשים בישראל, שלהן רקורד מרשים של הישגים פמיניסטיים הפרוסים על גבי שלו ­ שה וארבעה עשורים, ושהנהלתה, צוותיה המקצועיים וחזונה הפמיניסטי הכולל לפיתוח אס ­ טרטגיות וביצוע אנליזה עמוקה במטרה לחשוף את הכשלים והרשלנות של הרשויות, את מדיניות הדחיקה לשוליים, את הגזענות שרשויות הממשלה עושות, את היחסים בין הרשויות לפושעים, ואת קיבוע הסקסיזם והגזענות כך שלנשים לא יהיה ניתן להשיג צדק אמיתי ולחיות .בכבוד – במיוחד אם מדובר בנשים פלסטיניות !זו לא 'התרבות שלהם', זו האחריות שלכם .נאילה עוואד מנכ"לית נשים נגד אלימות 72 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל א. מבוא עשרות נשים נרצחות מדי שנה בישראל. זהותן של הנרצחות כמו גם של הרוצחים חוצה זהויות וקבוצות: אשכנזים.ות, מזרחים.ות, עולים.ות מבריה"מ לשעבר ואתיופיה, מהגרים.ות :ופלסטינים.ות. כלי הרצח ומניעיו משתנים לעתים מקבוצה אחת לאחרת אבל התוצאה זהה נשים מקפחות את חייהן בשל מגדרן בישראל. מעורבותם של ילדים וקטינים במקרי הרצח המתרחשים מדי שנה היא קשה ומצמררת, החל מקטינים העדים למקרי רצח המתרחשים לנגד עיניהם ועד לכאלה שקיפחו את חייהם ביחד עם הנרצחת במאורע הקשה. במקרים "הטובים" קטינים אינם עדים למקרה הרצח אולם נאלצים לאחר מכן להתמודד עם האובדן ועם המחירים של המעשה: יתמות מהורה ולעתים מאסרו של ההורה האחר. שגרת חייהם .נסדקת ומציאות חייהם משתנה לתמיד המצב בישראל בכל הנוגע לרצח נשים אינו מבשר טובות. במשך שנים מנסות המערכות התופעה") בעזרת תוכניות" :השונות בישראל לפצח את התופעה של רצח נשים (להלן לאומיות וועדות בין משרדיות וכן תוך היעזרות בקטיגוריות שונות המנסות לקטלג את זהות הרוצח והמניעים לו ובהתאם לכך לזהות פתרונות שונים. אלא שתוכניות אלו לעתים תכופות לא יוצאות לפועל בשל אי הקצאת תקציבים ראויים וכן בשל מדיניות הזנחה של .שירותי הרווחה בישראל אחד הדברים הבולטים מקריאה אודות מאות מקרי רצח של נשים יהודיות ונשים פלסטיניות בישראל, הוא היעדרה של מדיניות מונעת אלימות. דו"חות שנתיים אותם מפיק מרכז מרכז המחקר והמידע") מצביעים על כך שמחצית" :המחקר והמידע של הכנסת (להלן מהנשים שנרצחו על ידי בן משפחתן היו מוכרות לשירותי הרווחה וכשליש הגישו בעבר תלונות ‏למשטרה על אלימות מצד בן זוג. כמו כן, מצביע מרכז המחקר והמידע על העדרו של גורם שלטוני אחד אשר בוחן בשיטתיות את ‏כלל מקרי רצח הנשים והעדרו של גורם 73 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל 1.המתכלל את המענה המדינתי לתופעה מבקר המדינה מתייחס אף הוא להתמודדות חלקית של הרשויות עם תופעת האלימות כלפי ,נשים ולהעדר מדיניות סדורה לאיתור משפחות במעגל האלימות על ידי משרד הרווחה הצביע מבקר המדינה על2021 המשמש חוליה מרכזית באיתור מקרים אלו. בדו"ח משנת מתקציב שאומץ על ידי הממשלה) של תוכנית הלאומית לטיפול בתופעת43%( תקצוב חלקי , אשר אינה2017 האלימות במשפחה, תוכנית חומש אשר אומצה על ידי הממשלה בשנת 2.מתוקצבת באופן מלא עד היום ,)"נשים פלסטיניות" :המחקר הנוכחי מתמקד בנשים פלסטיניות אזרחיות ישראל (להלן בשל ייצוגן הבולט במקרי רצח המתרחשים בישראל, העולה על אחוזן באוכלוסייה, כמעט בכל הרמות. על פי דו"חות אחרונים של מרכז המחקר והמידע של הכנסת, בעוד ששיעורן ומעלה, שיעורן מבין כלל18 מכלל הנשים מגיל19% של הנשים הפלסטיניות עומד על , ושיעורן מבין כלל המקרים בהם הוגשו תלונות קודמות58% הנרצחות בישראל הגיע לכדי 3.84% . כמו כן, שיעורן מבין תיקי הרצח הלא מפוענחים מגיע לכדי73% למשטרה עומד על מבקר המדינה מצביע אף הוא על ייצוג יתר של נשים פלסטיניות בקרב השוהות במקלטים מדובר בנתונים מדאיגים4.) ועל פתרונות חלקיים בלבד המוצעים על ידי המדינה40%( המחייבים התייחסות מעמיקה של רשויות אכיפת החוק וקובעי המדיניות בישראל ומכאן .חשיבותו של המחקר הנוכחי עדו אבגר ואורלי אלמגור לוטן "ריכוז נתונים לקראת יום המאבק באלימות כלפי נשים: רצח 1 מרכז המחקר ,"נשים, אלימות כלפי ‏נשים מצד בני זוגן, אלימות במשפחה בעת משבר הקורונה .קישור ,‏)2020 (נובמבר והמידע של הכנסת "ההתמודדות עם תופעת האלימות בין בני זוג", דו"חות על הביקורת בשלטון ביקורת חברתית 2 .קישור ,)2021( מבקר המדינה ,המקומי .‏1 , הע"ש2020 מרכז המחקר והמידע 3 .2 , הע"ש2021 מבקר המדינה 4 74 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל 2020-2021 מצב תמונת ישראל אזרחיות פלסטיניות נשים :1 טבלה 40% מבין שוהות במק ­ לטים 58% מבין הנרצחות 73% מבין מגישות תלונות קודמות 84% מבין המקרים הלא מפוענחים מתבססים על נתונים של מבקר המדינה ומרכז המחקר והמידע של1 'הנתונים בטבלה מס )2 - ו1 הכנסת (ראו הע"ש בנוסף לייצוג יתר שלהן בעבירות אלימות ורצח, נשים פלסטיניות סובלות עדיין מאפליה אפלייה6, אפלייה בתחום העבודה והשכר5,בתחומים רבים כולל תת ייצוג בפוליטיקה . ועוד7בתחום דיני משפחה מאוכלוסיית20% -נשים פלסטיניות הן חלק מקבוצת המיעוט הלאומי הפלסטיני, המהווה כ ועד היום, לרבות באמצעות1948 ישראל, אשר חווה אפליה ודיכוי מתמשכים ומבניים משנת חקיקה בכנסת. כך לדוגמה, חוק הלאום קובע כי מדינת ישראל היא מדינת הלאום של העם היהודי ומבסס את עקרון פיתוח התיישבות יהודית כערך לאומי. החוק כאמור הוא דוגמא לחיזוק העליונות היהודית וייצור תהליכים ומסלולים נפרדים עבור הפלסטינים ועבור נשים פלסטיניות מתמודדות עם ההשלכות החמורות ביותר של אפליה8.היהודים במדינה מתמשכת ועליונות זו בשל השתייכותן לקבוצת המיעוט ובשל היותן נשים, עקב תפיסות ,חברתיות המופעלות כלפיהן. נשים פלסטיניות אינן קבוצה מונוליטית, הן חיות במגוון ערים הערות מסכמות בדו"ח התקופתי השישי של ישראל, וועדת האמנה לביעור כל צורות האפלייה נגד נשים 5 .קישור ,3 , עמוד2017 ), נובמברCEDAW( .קישור ,2007 ,נשים נגד אלימות ,"סאוסאן תומא שוקחא, "שולי השוליים: נשים ועבודה 6 כרך ח, מ�ש ,"מבט לעתיד :שירין בטשון, "בג"צ הבוררת והביקורת השיפוטית על בתי דין דתיים ­ .קישור ,)2016-2017( פחה במשפט מטעם המרכז האקדמי שערי משפט עדאלה המרכז המשפטי לזכויות ,הצעת חוק יסוד: ישראל – מדינת הלאום של העם היהודי, נייר עמדה 8 .קישור ,2018 המיעוט הערבי בישראל, יולי 75 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל ,עיירות וכפרים ברחבי ישראל, כולל כפרים לא מוכרים, ערים מעורבות וכפרים פלסטינים ובתוך קהילות חילוניות ודתיות מגוונות. גיוון תרבותי ודתי זה מחייב אימוץ גישה של .הצטלבות זהויות בכדי לפעול להפסקת האפליה נגדן מטרת המחקר ב. השאלות בהן יעסוק המחקר הנוכחי: האם רשויות אכיפת החוק בישראל, ובראשן המשטרה, פועלות לאכיפת שלטון החוק על מקרי רצח נשים פלסטיניות באותו אופן ?בו הוא נאכף על מקרי רצח נשים יהודיות כמו כן, האם המשטרה מיישמת את חובתה להגן על נשים פלסטיניות באופן שווה ?לנשים יהודיות תיקי רצח של233 על מנת לענות על השאלה הראשונה, נאספו נתונים כמותיים של 2008- נשים פלסטיניות ונשים יהודיות שהתרחשו בישראל במשך עשור, בין השנים , בנוסף, נשען המחקר על ניתוח איכותני של ספרות, פסיקה., ונערכה השוואה ביניהם2018 .עדויות ודו"חות שונים אשר נכתבו ופורסמו בכל הנוגע לרצח נשים פלסטיניות בישראל מחקרים קודמים הצביעו זה מכבר על אפליית נשים פלסטיניות בכל הנוגע לאכיפת החוק על מקרי אלימות ורצח ועל העדר הגנה נאותה עליהן מצד המשטרה. במאמר שנכתב לפני שנה, מצביעה מנאר חסן על מדיניות של יחס סלחני כלפי רוצחים והתנערות20 -למעלה מ המדינה מאחריותה בכל הנוגע למקרי רצח נשים פלסטיניות. היא מתארת כיצד המדינה ורשויותיה אפשרו המשכה של פרקטיקת "הכבוד" על ידי הפעלת "נכבדים" לביצוע פשרה עם המשפחות ומתן חנינות לרוצחים של נשים פלסטיניות על רקע "כבוד", בניגוד לרוצחים 9.אחרים מנאר חסן "הפוליטיקה של הכבוד: הפטריארכיה, המדינה ורצח נשים בשם כבוד המשפחה" בתוך: דפנה 9 ביז'אוי (עור-כלב, חנה הרצוג, מנאר חסן, חנה נוה וסילביה פוגל-‏יזרעאלי, ‏אריאלה פרידמן, הנרייט דהאן ­ .267-305 '), עמ1999 , הוצאת הקיבוץ המאוחד:כות) ‏מין, מגדר, ‏פוליטיקה (תל אביב 76 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל , פרסמה ח"כ עאידה תומא סולימאן (במסגרת תפקידה אז כמנהלת עמותת2005 בשנת ,נשים נגד אלימות) מחקר נוסף בו התייחסה לכישלון המערכות בישראל, ובראשן המשטרה להגן על נשים פלסטיניות מאויימות, ומתארת מקרים בהם המשטרה שיתפה פעולה עם 10.גורמים פטריארכליים בחברה, אשר הובילו נשים וקטינות בסופו של דבר אל מותן חוקרות נוספות ניתחו את שיח ה"כבוד" אותו מאמצת המדינה והמשטר ואשר למעשה מונע כל אפשרות להעניק הגנה לנשים פלסטיניות ואף משמש כאמתלה למדיניות של הזנחה מצד הרשויות. כך לדוגמה, החוקרות נאדרה שלהוב קבורקיאן וסוהאד דאהר נאשף טוענות כי שיח ה"כבוד" בו עושה המדינה שימוש יוצר החרגה והופך את החברה הפלסטינית ‏) והוא למעשה שחזור של גישה קולוניאלית המחלקת תרבויות לפי נאורותOTHER‏( "ל"אחר יותר ונאורות פחות, כאשר העדר נאורות מיוחס לתרבויות מזרחיות וקבוצות נשלטות ומוחלשות, דוגמת החברה הפלסטינית בישראל. לדידן, כדי להבין את תופעת הרצח של נשים פלסטיניות, על המדינה להחליף את פוליטיקת הזהויות הפשטנית בבחינה מעמיקה ‏11.‏של מבני כח, פוליטיקה וכלכלה והשפעתן על רצח ‏נשים במרחבים קולוניאליים המחקר הנוכחי מצטרף לשורה של מחקרים אלו וממחיש באמצעות נתונים כמותיים, כיצד משתמרת מדיניות של אפלייה בין נשים פלסטיניות לבין נשים יהודיות בכל הנוגע לחובת המדינה להגן ולחקור מקרי רצח. ניתוח הנתונים הכמותיים והשוואתם מעידים על פערים גדולים בין מקרי רצח נשים פלסטיניות ויהודיות בכל הנוגע ליישום החוק בישראל, לרבות פערים באחוזי הגשת כתבי אישום, אחוזי הרשעות ופערים בעונשים המינימליים המוטלים בבתי משפט. הנתונים במחקר הנוכחי ממחישים קיומם של שני מסלולים נפרדים, לנשים יהודיות ונשים פלסטיניות: בעוד שעבור הנשים היהודיות שלטון החוק עובד ומיושם בצורה Aida Touma-Sliman, ‘‘Culture, National Minority and the State: Working against the 10 Crime of Family Honour within the Palestinian Community in Israel” ‘Honor’ Crimes, Paradigms, and Violence against Women, Lynn Welchman, Sara Hossain (ed.), pp. 181- .)198 (2005 Nadera Shalhoub-Kervorkian and Suhad Daher-Nashif, “Femicide and Colonization: be� 1­ tween the politics of exclusion and the culture of control” Violence Against Women 19(3), .)pp. 295-315 (2013 77 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל שיש בה כדי להרתיע את הרוצחים, עבור הנשים הפלסטיניות שלטון החוק אינו עובד ואינו .מיושם מתודולוגיה ואיסוף נתונים ג. המחקר הנוכחי נשען על נתונים כמותיים של מקרי רצח נשים פלסטיניות ויהודיות, כמו גם על ניתוח איכותני של ספרות, פסיקה, דו"חות שנתיים של מרכז המחקר והמידע של הכנסת, החלטות ודיונים בוועדות הכנסת השונות (הוועדה לקידום מעמד האישה, וועדה .לענייני ביקורת המדינה וועדת פנים), המתייחסים לרצח נשים פלסטיניות בישראל 104( תיקי רצח של נשים פלסטיניות233 הניתוח הכמותי נשען על איסוף וניתוח של 2008-2018 במספר) שהתרחשו במשך עשור בין השנים129( במספר) ונשים יהודיות :הנתונים הכמותיים סודרו בשתי רשימות עיקריות .והשוואה ביניהם 1 1 . שמות129 אשר כללה2008-2018 רשימת הנשים היהודיות שנרצחו בין השנים לרבות נשים ממוצא אשכנזי, מזרחי, עולות מבריה"מ לשעבר ואתיופיה ומהגרות נשים מהגרות מאריתראה וסודן (שמספרן בודד) נכללו במחקר12.מאריתראה וסודן זה בתוך רשימת הנשים היהודיות מאחר והיה צורך להפריד בין רשימת הנשים .הפלסטיניות לבין כל האחרות לצורך עריכת ההשוואה 2 2 . אשר2008-2018 רשימת הנשים הפלסטיניות אזרחיות המדינה שנרצחו בין השנים .)48 שהתרחשו בתוך גבולות הקו הירוק (גבולות תיקי רצח104 כללה רשימה של .מקרי רצח שהתרחשו בירושלים המזרחית והגולן לא נכללו ברשימה :כללו מהרשימות אחת בכל שנוצרו הקטגוריות · בן זוג כללה חבר לחיים, בן זוג (בן זוג, בן משפחה או אחר). קטגוריית זהות הרוצח ,בן משפחה כללה אבא, בן, אח, אחיין נשוי, בן זוג לחיים וכן בן זוג לשעבר. קטגוריית תודה לקורל יצחקי, שירה סויסה, אורי וזנה ושני אטלי, סטודנטיות למשפטים ממכללת ספיר על סיוען 12 .באיתור הנתונים אודות ‏מקרי רצח נשים יהודיות 78 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל נכד, גיס, דוד וכל קרוב משפחה אחר לרבות בני משפחה מורחבת ובני משפחה נכללו מקרים בהם הרצח בוצע על ידי אדם שקרבתו אחר של בן הזוג. בקטגוריית .לנרצחת לא ידועה, לרבות מקרים שבוצעו על רקע פלילי, על ידי שכן או זר · .)הגשת כתב אישום (כן\לא · .)הרשעה (רצח, הריגה, אחר · .)(שנות מאסר בפועל גזר דין :הבאים הצעדים את כללה הכמותיים הנתונים איסוף שיטת תוך הישענות על2008-2018 איסוף רשימת שמות הנשים הנרצחות בין השנים . 1 מקורות מידע של ארגוני חברה אזרחית: תיעוד שיטתי של שמות נרצחות פלסטיניות עמותת נשים נגד אלימות") ואתר" :על ידי עמותת נשים נגד אלימות בנצרת (להלן 13.תזכור يف ذكراها )חיפוש חופשי באינטרנט לפי שם האישה ונסיבות הרצח (מיקום, גיל, אופן הרצח . 2 לאיתור קטעי עיתונות וסקירה תקשורתית אודות המקרה. הסקירה התקשורתית כללה עיתונות ארצית ומקומית בשפה העברית ובשפה העברית והערבית בנוגע .לנשים פלסטיניות איתור שמם של עצור, חשוד או מואשם בכל אחד מהמקרים וחיפוש אותם שמות . 3 .)במאגרי מידע משפטיים (לרוב נבו איתור הכרעות וגזרי דין בכל אחד ואחד מהמקרים שהתרחשו ושמירתם לצורכי . 4 .תיעוד וניתוח. יש לציין כי הנתונים לא כללו סקירה של ערעורים, ככל שהוגשו הצלבת מידע ממאגר שהקים עיתון הארץ הכולל מקרי רצח נשים בישראל החל . 5 يف אתר תזכור ,מחולק לפי שנים ,רשימת הנרצחות על רקע מגדרי בישראל בעשור האחרון 13 .קישור ,ذكراهـا 79 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל מאגר" : (להלן14 הכולל שמות נשים נרצחות וכן מאמצי אכיפה בתיקים2011 משנת .)"עיתון הארץ הזנה והצלבה של מידע פרטני שנתקבל מהמשטרה ומהפרקליטות בבקשות לפי . 6 בקשות לחופש מידע") וכן נתונים" :(להלן 1998-חוק חופש המידע, תשנ"ח שנתקבלו בעקבות עתירה מנהלית אותה הגישה עמותת נשים נגד אלימות נגד 15.משטרת ישראל יש לציין כי במהלך איסוף הנתונים הכמותיים, נמצא מידע זמין אודות מקרי רצח נשים יהודיות באינטרנט, בתקשורת ובמאגרי מידע משפטיים, לרבות מידע אודות הגשת כתבי אישום, הרשעה וגזרי דין. מלבד מקרים בודדים בהם נשלח הרוצח להסתכלות פסיכיאטרית ואשר הפכו מאותו רגע להיות חסויים, לא היה צורך בפנייה בבקשות לחופש מידע אודות .מקרי רצח נשים יהודיות לעומת זאת, בכל הנוגע למקרי רצח נשים פלסטיניות, נתקל המחקר בחסמים קשים .הכוללים הטלת צווי איסור פרסום, מידע חסר ואחוז גבוה יחסית של מקרים לא מפוענחים לאור האמור, נעשו פניות רבות למשטרה ולפרקליטות לקבל מידע ולאור סירוב המשטרה למסור מידע, נאלצה עמותת נשים נגד אלימות להגיש עתירה מנהלית לבית המשפט המחוזי בירושלים כאמור. לאחר מאבק משפטי שנמשך כשנה, נתקבל מהמשטרה מידע חלקי בלבד ,ונעשו מאמצים נוספים להשלמה ואיסוף של נתונים באמצעות חיפושים חוזרים באינטרנט .)1 'אתרי תקשורת ובמאגרי מידע משפטיים (ראו פרק ה .קישור ,אתר הארץ ,""רצח מדרגה ראשונה 14 ,)2020( האגודה לזכויות האזרח , עמותת סיוע לנשים ונערות נגד נ' משטרת ישראל43903-8-20 עת"מ 15 .קישור 80 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל תמות מרכזיות5 -החלק האיכותני במחקר הנוכחי יבקש לחבר את הנתונים הכמותיים ל :)'שלהלן (ראו פרק ה 1 1 . .מחסור בנתונים וקושי בקבלת מידע אודות רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל 2 2 . .יישום חובת המשטרה להגנה על נשים פלסטיניות 3 3 . .)Naming( שיום הרצח של נשים פלסטיניות בישראל 4 . ."כבוד המשפחה" בבתי המשפט בישראל 5 5 . .הקשר בין רצח נשים לבין התגברות הפשיעה בחברה הפלסטינית 81 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל תוצאות נתונים כמותיים של מקרי רצח שהתרחשו במשך ד. עשור והשוואה ביניהם ניתוח הנתונים הכמותיים והשוואה ביניהם מצביעים על פערים משמעותיים באחוזי הגשת ) וכן פערים34% לעומת75%( ), פערים באחוזי הרשעות56% לעומת94.3%( כתבי אישום בעונשים המינימליים המוטלים על נאשמים בעבירות רצח והריגה, כולם לרעתן של הנשים הפלסטיניות. כך, בעוד שהנתונים הכמותיים הצביעו על אחוזי פענוח, הגשת כתבי אישום בתיקים ואחוזי הרשעה גבוהים בכל הנוגע לנשים יהודיות, תמונת המצב שנתגלתה בכל .הנוגע לנשים פלסטיניות רחוקה מלהיות דומה המציגה את הנתונים3 ' המציגה נתונים אודות נשים יהודיות וטבלה מס2 'להלן טבלה מס מציגה סיכום של הפערים הבולטים בין שתי4 'אודות נשים פלסטיניות. כמו כן, טבלה מס הקבוצות ומבליטה את הפערים ביישום חובתה של המשטרה לחקור את המקרים ולהגן על .נשים פלסטיניות 82 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל 2008-2018 יהודיות נשים של רצח נתוני :2 טבלה זהות הרוצח · מקרים מתוך100( בן זוג ממקרי רצח של נשים יהודיות בוצעו על ידי 77.5% ). חלק גדול מהרציחות על ידי בן זוג בוצעו על רקע הבעת רצון האישה129 .בעזיבה, פרידה או גירושין · ,)129 מתוך25( בן משפחה ממקרי הרצח של נשים יהודיות בוצעו ידי 19.3% .מחציתם על ידי בן הנרצחת · .) מקרים בלבד4( בלבד בוצעו על ידי זר או אחר3% הגשת כתבי אישום · 28( בהתאבדות הרוצח לאחר מקרה הרצח מהמקרים הסתיימו 21.7% .מקרים). רוב המקרים בהם הרוצח התאבד היו מקרים בהם הרוצח היה בן זוג · מהמקרים הוצא צו להסתכלות פסיכיאטרית ו/או לאשפוז9.3% -ב פסיכיאטרי לעתים מייד לאחר המעצר ולעתים לאחר הגשת כתב אישום תיקים). קשה לאתר את התפתחות המשפט בתיקים אלה שכן לרוב הם12( .חסויים ומוטל צו איסור פרסום בתיק · בתיקים הנותרים לאחר ניכוי התיקים בהם נשלח אחוז הגשת כתבי האישום ,החשוד\ מואשם להסתכלות פסיכיאטרית וכן התיקים בהם הרוצח התאבד ) מקרים89 מתוך84( 94.3% מגיע לכדי הרשעות וגזרי דין · 58( מהמקרים הנותרים היתה הרשעה בעבירת רצח בבית המשפט65% -ב .)89 מתוך · .)89 מתוך9( מהמקרים הנותרים היתה הרשעה בעבירת הריגה10% -ב · 75% סה"כ ההרשעות בעבירת רצח או הריגה הגיעו לידי לסיכום, אחוז .מהתיקים הנותרים · שנות מאסר14-18 העונש המינימלי שהוטל בגין עבירת רצח או הריגה נע בין .והעונש המקסימלי היה מאסר עולם או לעתים מאסר עולם כפול 83 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל 2008-2018 ישראל אזרחיות פלסטיניות נשים של רצח נתוני :3 טבלה זהות הרוצח · 104 מתוך29( בן זוג ממקרי רצח של נשים פלסטיניות בוצעו על ידי27.8% .)מקרים · בן משפחה, לרבות בני ממקרי רצח של נשים פלסטיניות בוצעו ידי40.3% .)104 מתוך42( משפחה מורחבת ובני משפחה של בן זוג · אחר הכולל מקרים פליליים, רוצח לא ידוע או מהמקרים בוצעו על ידי 31.7% .)104 מתוך33( רוצח שכיר הגשת כתבי אישום · ) הסתיימו בהתאבדות של הרוצח לאחר מקרה2% -שני מקרים בודדים (כ ובמקרה אחד בלבד ) מקרי רצח של נשים יהודיות21% הרצח (זאת לעומת ) נשלח הנאשם להסתכלות פסיכיאטרית ו/או לאשפוז פסיכיאטרי1% -(כ .) אצל נשים יהודיות9.3% (לעומת · אחוז הגשת כתבי האישום בתיקים הנותרים (לאחר ניכוי התיקים בהם נשלח החשוד\ מואשם להסתכלות פסיכיאטרית, התיקים בהם הרוצח מגיע )התאבד וכן התיקים בהם נסגרו התיקים ממוות מסיבה בלתי ידועה )98 מתוך55( 56% לכדי הרשעות וגזרי דין · הרשעה בעבירת רצח או הריגה בבית מהמקרים הנותרים היתה34% -ב .) מקרים98 מתוך34( המשפט · שנים והעונש5.5 העונש המינימלי שהוטל בגין עבירת רצח או הריגה היה .המקסימלי היה מאסר עולם · היו מקרים רבים בהם התיק הסתיים בהרשעה בעבירת סיוע לרצח, סיוע לאחר מעשה או קשירת קשר לפשע עליהם נגזרו עונשים מופחתים וזאת בשל קשיים וכשלים ראייתיים להוכיח את האישום במעשה רצח\הריגה והג ­ עה להסדרי טיעון עם הנאשמים. העונשים שנקבעו בגין מקרים אלו היו קלים . שנות מאסר בפועל10 - חודשים ועד ל18 מאוד ונעו בין מתייחסים לזהות מי שהורשע בעבירה החמורה ביותר3 'יש לציין כי הנתונים בטבלה מס* .)בביצוע הרצח (במקרה של ריבוי נאשמים 84 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל ופלסטיניות יהודיות נשים של רצח מקרי בין ההשוואה סיכום :4 טבלה כתבי אישום )(אחוזים )הרשעות (אחוזים עונש מינימלי בגין הרש ­ עה בעבירות חמורות של הריגה או רצח נשים יהודיות94.3% 75% שנים14-18 נשים פלסטיניות56% 34% שנים5.5 . תיקים שנבחנו233 מתבססת על סיכום תוצאות המחקר הכמותי הכולל סך של4 'טבלה מס יש לציין כי בכל הנוגע לנשים פלסטיניות, בלט ריבוי של מקרים בהם הוטלו עונשים קלים במסגרת הסדרי טיעון לאור קשיים וכשלים ראייתיים, ועל כן מקרים רבים הסתיימו בהרשעה בעבירות של סיוע ושידול או קשירת קשר בגינם נגזרו אף עונשים מופחתים יותר אשר הגיעו .)3 ' שנות מאסר בפועל בלבד (ראו טבלה מס10 - חודשים ועד ל18 לכדי ,לגבי שתי הקבוצות (פלסטיניות ויהודיות) ובמקרים בהם הקורבן הותירה אחריה ילדים .פסקו בתי המשפט פיצויים לילדי הנרצחת כנפגעי עבירה בנוסף להטלת עונש מאסר ניתוח איכותני של מידע וספרות ה. מחסור בנתונים וקושי בקבלת מידע אודות רצח נשים פלסטיניות . 1 אזרחיות ישראל כפי שכבר צויין לעיל, בעוד שמלאכת איסוף הנתונים הכמותיים של מקרי רצח נשים יהודיות ,לא נתקלה בחסמים ונמצא מידע נגיש באינטרנט, באתרי תקשורת ובמאגרי מידע משפטיים במקרי רצח נשים פלסטיניות נתקל המחקר בחסמים של הטלת צווי איסור פרסום, מידע .חסר וחלקי וכן אחוז גבוה יחסית של מקרים לא מפוענחים 85 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל כבר בשלבי החיפוש הראשוניים, בלט קושי באיתור נתונים לגבי מקרי רצח של נשים פלסטיניות אשר התבטא לעתים בידיעות תקשורתיות ראשוניות אודות מקרה הרצח או מציאת חשודים אולם ללא ידיעות מאוחרות המבשרות על הגשת כתבי אישום והרשעות (בניגוד למקרים של נשים יהודיות). הסיקורים התקשורתיים אודות מקרי רצח אלו כללו סיקורים המתייחסים למקרים רבים אשר לא פוענחו ומקרים בהם קיימים קשיים ראייתיים .בתיקים, במיוחד מקרי רצח המתרחשים באזורים דוגמת רמלה, לוד ויפו אי לכך ולאור מספרם הגבוה של התיקים בהם לא נמצא מידע באופן עצמאי, אורגנו הנתונים :של נשים פלסטיניות בשתי רשימות 1 1 . רשימה ראשונה של מקרים אשר נמצא לגביהם מידע באינטרנט ובמאגרי הרשימה הראשונה" :מידע משפטיים בהם נשמרו הכרעות וגזרי דין (להלן .)"ו/או רשימת תיקים מפוענחים 2 2 . תיקים מקרים בהם לא ניתן היה לאתר מידע אודות62 רשימה שנייה של 62 הרשימה השנייה ו/או רשימת" :הגשת כתבי אישום או הרשעות (להלן .)"התיקים ,לאור האמור לעיל, ולאור הקושי במציאה ואיתור מידע אודות המקרים ברשימה השנייה .לבירור סטטוס אותם המקרים הוחלט לפנות למשטרה ולפרקליטות בבקשות חופש מידע במקביל נשלחה הרשימה השנייה לח"כ עאידה תומא סולימאן אשר שיגרה מלשכתה בקשה .למידע מהמשטרה ומהשר לבטחון פנים סבב ראשון- בקשות חופש מידע פנתה עמותת נשים נגד אלימות בבקשה לחופש מידע אודות2020 ביוני6 במכתב מיום תיקי רצח נשים פלסטיניות (הרשימה השנייה) אליו צירפה נספח הכולל מידע אודות כל62 תיק כפי שנמצא בכלי התקשורת. בבקשתה דרשה העמותה מידע פרטני אודות סטטוס כל 86 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל :תיק כולל תשובה לשאלות הבאות · ?האם התיק פתוח\סגור · ? מתי נסגר ומה היתה סיבת הסגירה- אם התיק נסגר · .אם התיק עדיין פתוח, מה הסטטוס שלו וכן עדכון אודות מאמצי החקירה · במקרה שהתיק הופנה לפרקליטות או לבית המשפט, התבקש מספר התיק .אצל גורמים אלה כדי שניתן יהיה לאתרו שם · ?האם היו תלונות קודמות במשטרה על אלימות מצד הקורבן הבהרה לגבי מדיניות הטלת צווי איסור פרסום על תיקי רצח במכתבה אף ביקשה העמותה נשים פלסטיניות, במיוחד מקום בו אין מעורבת של חשוד או נאשם קטין. במכתב תשובה דחתה המשטרה את בקשת העמותה לקבלת סטטוס תיקים2020 ביולי6 מהמשטרה מיום ) לחוק חופש9( -) ו8() (א14 בטענה שמדובר בחומר חקירה עליו חל החריג הקבוע בסעיף .)המידע (חריג אשר לא מחייב את הרשות למסור את המידע בתשובתה, טענה המשטרה כי העברת נתונים על פי מוצא/ דת/ גזע/ אזור מגורים של נילונים, חשודים, מורשעים וקורבנות, עלולה להביא לתיוג אוכלוסיות בהיבטי פשיעה ,ולפגיעה ברגשותיהן של אוכלוסיות שונות ועל כן עלול לגרור פגיעה בשלום הציבור ובטחונו .כתוצאה מתגובות האוכלוסייה לתיוג אשר מונה2013-2018 במקום זאת, העבירה המשטרה רשימה סטטיסטית החל משנת רשימה" :את מספרי התיקים בהם הוגשו כתבי אישום, ממנה לא ניתן ללמוד דבר (להלן ") שכן אין התייחסות בטבלה למועד ביצוע מקרה הרצח2013-2018 סטטיסטית משנת .ועל כן אי אפשר ליחס את כתבי האישום לתיקים כלשהם גם בקשתה של ח"כ עאידה תומא סולימאן לחופש מידע נדחתה על ידי המשטרה מטעמים דחתה המשטרה את בקשתה של ח"כ תומא2020 ביוני16 דומים. במכתב תשובה מיום סולימאן להעברת סטטוס בתיקים פרטניים והעבירה את אותה רשימה סטטיסטית משנת 87 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל . בתשובתה לח"כ תומא סולימאן טענה המשטרה כי אין היא מטילה איסור2013-2018 פרסום גורף אלא שנבחנת נחיצותו בכל תיק ותיק וכי החלטה כאמור מקבלת אישור של .ראש חטיבת חקירות פנתה ח"כ תומא סולימאן במכתב חוזר לשר לבטחון פנים, אמיר2020 ביוני29 ביום התיקים (הרשימה השנייה), לרבות62 אוחנה, בדרישה לקבלת המידע אודות רשימת הבהרת מדיניות צווי איסור הפרסום הגורפים על תיקים אלו (להבדיל מצווים זמניים עד .)לסיום שלבי החקירות צירף השר אמיר אוחנה מכתב תשובה של המשטרה מיום2020 באוגוסט2 בתשובתו מיום מכתב תשובה שני של המשטרה") והשיב כי הוא הנחה את משטרת" : (להלן2020 ביולי19 ישראל לקדם עמה מפגש מקצועי בנושא. במכתב התשובה השני של המשטרה היא חזרה על סירובה למסור את המידע והבהירה כי היא מעבירה מידע סטטיסטי בלבד ולא מידע פרטני. עוד ציינה המשטרה במכתב כי בכל הנוגע לצווי איסור פרסום, מדיניות המשטרה מתמקדת בעילה של חשש לפגיעה בדין בחקירה. במכתב המליצה המשטרה על פנייה .לפרקליטות ולבתי המשפט אשר אחראים על התיקים לאחר סיום שלבי החקירה בהם 16עתירה לפי חוק חופש מידע, עמותת נשים נגד אלימות נגד משטרת ישראל הגישה עמותת נשים נגד אלימות עתירה2020 מאחר ולא קיבלה את מבוקשה, באוגוסט מנהלית בבקשה לפי חוק חופש מידע לבית המשפט המחוזי בירושלים. עו"ד גדיר ניקולא .ייצגה את העמותה בעתירה מטעם האגודה לזכויות האזרח התיקים (הרשימה62 הסעדים המבוקשים בעתירה כללו: מידע פרטני אודות רשימת השנייה), קבלת העתק מנוהל או הנחייה בעניין צווי איסור פרסום וכן פרסום דרך קבע של נתונים כמותיים וסטטיסטיים אודות עבירות האלימות כלפי נשים ואודות תיקי החקירה .15 הע"ש 16 88 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל .בעבירות אלו, ובין היתר פילוח על רקע לאום, דת ומעמד בישראל העמותה טענה בעתירה כי כמחצית מהנשים הנרצחות בישראל משתייכות לחברה הפלסטינית וכי לתמונת מצב כאובה זו, גורמים רבים, בהם אוזלת ידן של רשויות המדינה השונות בטיפול בתופעה ובהרתעת הרוצחים, בראשן המשטרה. מכאן חשיבות קבלת המידע. העתירה התייחסה לטענת המשטרה כי מסירת פילוח נתונים לפי לאום עלולה ל"תייג" קבוצה ולהביא לידי תגובות שיפגעו בשלום הציבור ובטחונו, ונטען בה כי אין מדובר אלא באמתלה שנועדה להסתיר מעיני הציבור את כישלונה של המשיבה בטיפול בתופעה .ולמנוע מעקב, פיקוח וביקורת ציבוריים בנושא :לעתירה המשטרה תשובה בכתב תשובתה לעתירה, חזרה המשטרה על עיקר טענותיה שהועלו בתשובותיה לעמותת נשים נגד אלימות ולח"כ תומא סולימאן והוסיפה כי במסירת מידע אודות התיקים הפרטניים ,יש כדי לפגוע בפרטיות נפגעי העבירה ומשפחותיהן. יחד עם זאת, בכתב תשובתה כאמור הביעה המשטרה נכונות למסור סטטוס תיק ביחס לרשימת התיקים המבוקשים (הרשימה :השנייה), זאת בניגוד לסירובה לעשות כן במכתבים שנשלחו אליה עובר לעתירה "המבקשת תבקש לציין כי לאחר הגשת העתירה בחנה המשיבה את טענות העותרת בעתירה בהיבט זה ולאחר בחינה נוספת של גורמי המקצוע של המשיבה הוחלט כי אין מניעה למסור את המידע כפי שנמסר בהחלטת המשיבה אף לגבי המגזר הערבי בלבד... מכל האמור לעיל עולה כי החלטת המשיבה שלא למסור את המידע אשר התבקש על ידי העותרת, תוך מסירות מידע חלקי אחר, הינה החלטה סבירה וראויה, זאת בשים לב להוראות הדין ולאיזונים הנדרשים לפי חוק חופש .) לכתב תשובת המשטרה לעתירה49 המידע" (סעיף 89 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל במסגרת מו"מ שהתנהל בין הצדדים לאחר הגשת כתב התשובה, חזרה המשטרה על :נכונותה למסור לעמותה מידע חלקי עם שתי הסתייגויות עיקריות 1 1 . ומעלה2013 מסירת מידע פרטני אודות התיקים המבוקשים החל משנת קיים מידע ממוחשב אשר2013 בלבד. המשטרה טענה כי רק החל משנת אינו גוזל מאמצים בלתי סבירים לצורך מסירתו (בניגוד לתיקים משנים .)2008-2012 2 2 . התנגדות למסירת מידע המתייחס לשאלה אודות תלונות קודמות במשטרה .על אלימות מצד הקורבן כמו כן ובכל הנוגע לבקשה העקרונית של מסירת מידע דרך קבע אודות נתונים כמותיים מ"מו ולאחר דבר של בסופו .וסטטיסטיים בנוגע לרצח נשים, המשטרה התנגדה לבקשה נתבקש בהם התיקים 62 מתוך פרטניים תיקים 41 אודות נתונים המשטרה מסרה ,ממושך בעקבות מסרה שהמשטרה נתונים" :להלן( 2013-2018 השנים בין שהתרחשו המידע .)" העתירה סטטוס ,מספר תיק משטרתי :הרשימה אותה העבירה המשטרה כללה את הפרטים הבאים כתב אישום תיק (האם התיק נמצא בידי המשטרה או הפרקליטות או סגור) וכן מידע אודות בסופו של דבר ולאחר קבלת המידע כאמור, הסכימו הצדדים על מחיקת .או הרשעה בתיק .העתירה ללא צו להוצאות .הנתונים שנתקבלו הוזנו והוצלבו עם המידע הקיים לצורך השלמת הנתונים הכמותיים במספר) עברו לרשימה10( תיקים בהם דיווחה המשטרה על הגשת כתב אישום או הרשעה .הראשונה של התיקים המפוענחים 90 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל סבב שני- בקשות מידע לאחר מחיקת העתירה אי לכך, ולצורך השלמת התמונה אודות התיקים אשר מצויים בחקירה משטרתית ובפרקליטות ללא הגשת כתב אישום עדיין וכן אלה המופיעים ברשימה השנייה, הגישה 14 מיום סבב שני"). במכתב" :עמותת נשים נגד אלימות בקשות נוספות לחופש מידע (להלן פנתה שוב עמותת נשים נגד אלימות לממונה על חופש המידע במשטרה בה2021 באפריל :נתבקש המידע הבא 1 1 . ?האם יש חשוד\ים בתיק 2 2 . ?האם נעצרו חשודים 3 3 . )'אם כן, מה היא קרבתם לנרצחת? (אבא\ אח\ בן זוג וכד 4 4 . ?האם יש המלצה להגשת כתב אישום? אם לא, מדוע 5 5 . ?האם התיק הופנה לפרקליטות 6 6 . ?האם נתבקשו השלמות חקירה בתיק בנוסף, במכתב מאותו יום פנתה עמותת נשים נגד אלימות לפרקליטות, למשנה לפרקליט המדינה לעניינים פליליים וכן למשנה לעניינים אזרחיים בבקשה לקבלת מידע אודות .התיקים המצויים בטיפולם על פי נתוני הנתונים שהמשטרה מסרה בעקבות העתירה :)המידע הנדרש כלל את השאלות הבאות (רשימה חלקית 1 1 . ?סטטוס התיק 2 2 . ?)'האם יש חשוד\ים? מה הקרבה שלהם לקורבן (אבא\ אח\ בן זוג וכד 3 3 . ?מתי הועבר התיק לטיפול הפרקליטות 4 4 . ?האם התבקשו השלמות חקירה מהמשטרה בתיק 5 5 . ?האם לקורבן היו תלונות קודמות על אלימות נגד אותם חשודים 6 6 . לגבי תיקים בהם הוגש כתב אישום נתבקש מספר הליך והעתק מכתב האישום .המקורי והמתוקן 91 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל שבה המשטרה ודחתה את בקשתה העמותה לחופש מידע2021 ביוני6 במכתב מיום בטענה כי מדובר בחומר חקירה אשר הרשות מוסמכת לא למסור וכן בטענה שעמותת .נשים נגד אלימות קיבלה את כל המידע המבוקש במסגרת העתירה שהתנהלה בין הצדדים ולאחר אורכות חוזרות ונשנות, התקבלה תשובה מהממונה על מידע2021 באוגוסט16 ביום .לציבור במשרד המשפטים עם נתונים חלקיים אודות תיקים אשר בטיפול הפרקליטות לאחר הזנת המידע שנתקבל כאמור, עולה כי בכמחצית מהתיקים לא הוגשו כתבי אישום וכי מספר לא מבוטל של תיקים נסגר מחוסר ראיות וישנם כאלה שנשארו תלויים ועומדים .ללא התקדמות שנה שלמה של מאבק משפטי אותו ניהלה עמותת נשים נגד אלימות נגד המשטרה חשפה מדיניות של חוסר שקיפות ואף התנגדות מצד המשטרה לחשוף את הנתונים אודות מקרי רצח נשים פלסטיניות, כל זאת באמתלות שונות ומשונות. תשובותיה של המשטרה לבקשות לחופש מידע ולעתירה המנהלית אף חשפו מדיניות עמומה ולא קוהרנטית בכל הנוגע לשיטות איסוף המידע ופרסומו, מה שמקשה מאוד על פיקוח ובקרה על עבודת המשטרה. בנוסף לאמור לעיל, נחשפה מדיניות של שימוש נרחב בצווי איסור פרסום אשר אין לה אח ורע במקרי רצח של נשים יהודיות (למעט במקרים .של הסתכלות או אשפוזים פסיכיאטריים), המקשה אף היא על חקר האמת העדר פילוח נתונים על פי מגדר ולאום בישראל קיים מחסור בנתונים רשמיים מרשויות המדינה ומחסור באיסוף שיטתי של נתונים על פי מגדר בכל הנוגע לאלימות נגד נשים, ולרוב מי שנושא בנטל איסוף הנתונים הן ארגוני 17.חברה אזרחית גארב, הדס בן אליהו בשיתוף יעל חסון, "מדד-הגר צמרת, חנה הרצוג, נעמי חזן, יוליה בסין, רונה ברייר 17 .קישור ,2020 " הוצאות מכון ון ליר2020 המגדר אי שוויון מגדרי בישראל 92 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל בנוסף לאמור, בעיית פילוח מיוחדת קיימת בכל הנוגע לנתוני משטרה אודות מקרי רצח נשים פלסטיניות שכן משטרת ישראל אינה מפרסמת נתונים על פי מגדר ולאום באופן שיטתי ושקוף, כפי שהובא בפירוט בפרק הקודם. בנסיבות בהן יש החמרה במצבן של ), גוברת1 'נשים פלסטיניות ועלייה בייצוגן ביחס לכלל הנשים הנרצחות בישראל (טבלה מס חשיבות פילוח נתונים לפי מגדר ולאום כדי שניתן יהיה להציע פתרונות מושכלים ומבוססי .מידע כמעט כל העוסקות בתחום, פעילות, חוקרות וחברות כנסת, מצביעות על קושי בקבלת בדו"ח18.מידע ונתונים מהמדינה בכל הנוגע למקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל שכתבה ח"כ חנין זועבי למבקר המדינה היא הדגישה את חשיבות פילוח נתונים על פי לאום כאמור כדי להימנע מהצגת נתונים מטעים. כך למשל לאור ירידה בנתוני הפשיעה בחברה היהודית, הנתונים הכלליים לעניין אלימות עשויים להצביע על ירידה, אולם אין בכך כדי 19.לשקף את המצב בחברה הפלסטינית, שם ישנה מגמה הפוכה של התגברות הפשיעה יש לציין כי גם הנתונים המוצגים בדו"חות של מרכז המחקר והמידע של הכנסת הם חלקיים ואין בהם כדי לספק מענים מספקים לרצח נשים פלסטיניות בישראל. שיטת הפילוח בה עושה מרכז המחקר והמידע ‏שימוש לא מתמקדת באישה הפלסטינית אלא בייצוגה במספרים הכלליים ביחס לכלל האוכלוסייה. כך לדוגמא מוצגים נתונים אודות רצח נשים על ידי בני זוגן או על ידי זר ואחוז הנשים הפלסטיניות מתוכן. על פי שיטה זו ניתן לדעת מה אחוז הנשים הפלסטיניות מבין כלל הנרצחות בקטגוריות שונות אבל אי אפשר לדעת מה הם הגורמים העיקריים למקרי רצח נשים פלסטיניות (כפי שהמחקר הנוכחי עושה) ולפענח .את העלייה במספר הנרצחות ,יש צורך לבחון לעומק את מקרי רצח נשים פלסטיניות לרבות זהות הרוצחים, סיבות הרצח כלי הרצח ומאמצי מיצוי הדין כדי שניתן יהיה להציע פתרונות מושכלים. שיטת איסוף דו"ח ח"כ חנין זועבי "הפשיעה בחברה הערבית: ליקויים בטיפול המשטרתי" מוגש למבקר המדינה על ידי 18 .10 הע"ש2005 )‏. ראו גם עאידה תומא סולימאן2017( ח"כ חנין זועבי ., הע"ש לעיל2017 דו"ח ח"כ חנין זועבי 19 93 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל ‏ .הנתונים הקיימת היום בקרב הרשויות בישראל לא מצליחה לעשות זאת מדיניות זו של חוסר שקיפות ואיסוף חלקי בלבד של נתוני רצח נשים פלסטיניות, עומדת בניגוד למחוייבויותיה הבינלאומית של מדינת ישראל ובניגוד לסטנדרטים הבינלאומיים אימצה העצרת2015 ספטמבר25 -. בSDGs(( הקבועים ביעדי האו"ם לפיתוח בר קיימא 17 , מנהיגים ומנהיגות מכל רחבי העולם80 -הכללית של האו"ם, בהשתתפות למעלה מ .2030 יעדים אותם יש לאמץ על מנת להוביל להתפתחות עולמית בת קיימא עד לשנת מטרות, אותן יש169 לכל יעד מפורטות מטרות קונקרטיות כך שכלל היעדים מכילים נכנסה רשימת היעדים2016 בינואר1 -להגשים, על מנת להוביל ליישום מלא של היעדים. ב לתוקף וכל המדינות החברות באו"ם נדרשות, מנקודה זאת ואילך, לדווח כיצד הן מקדמות את יישום היעדים הללו. כמו כן, מאוחר יותר אומצה מסגרת למדדים גלובליים לבחינת .התקדמות היעדים מטרות9 עוסק בהשגת שוויון מגדרי והעצמת כל הנשים והנערות והוא כולל5 יעד מספר מדדים לבחינת התקדמות המדינות, לרבות בתחום של אלימות על רקע מגדרי. מטרה14 -ו קוראת באופן מפורש להגדלה משמעותית של זמינות נתונים איכותיים, ‏מהימנים17.18 ואמינים ‏מפולחים לפי הכנסה, מגדר, גיל, גזע, מוצא אתני, סטטוס הגירה, נכות, מיקום של הוועדה47/101 גיאוגרפי ‏ומאפיינים רלוונטיים ‏אחרים לכל מדינה. בהחלטה מספר הסטטיסטית של האו"ם הודגשה חשיבות שיתוף הפעולה בין המדינות לבין האו"ם בכל הנוגע להעברת מידע ופילוחו כתנאי ‏יסודי ליישום המדדים לקידום יעדי האו"ם לפיתוח בר 20.SDGs(( קיימא קיימא- אישרה ממשלת ישראל החלטה להטמעת יעדי האו"ם לפיתוח בר2019 ביולי בתוכניות אסטרטגיות של הממשלה, לרבות קביעת מדדים הנוגעים לתחומי הפעולה של כל אולם, למרות האמור, משרדי הממשלה האמונים על מימוש היעדים אינם עומדים21.משרד UN Statistical Commission Decision 47\101, “Global indicator framework for the goals 20 .קישור ,)and targets of the 2030 Agenda for Sustainable Development” (2016 .קישור ,)2019( בתוכניותיה עולמיים קיימא-בר פיתוח מדדי להטמיע הממשלה החלטת על הודעה 21 94 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל 22.במחוייבותיהם, במיוחד בכל הנוגע לתחום של שוויון מגדרי . יישום חובת המשטרה להגנה על נשים פלסטיניות2 בפרק ד') מעידות על3 - ו2 'תוצאות הנתונים הכמותיים במחקר הנוכחי (טבלאות מס קיומם של שני מסלולים נפרדים לנשים יהודיות ונשים פלסטיניות בכל הנוגע לאכיפת החוק במקרי רצח. הנתונים מעידים על חוסר שוויון משווע ואפלייה בוטה של נשים פלסטיניות על .ידי רשויות אכיפת החוק בישראל על פי הנתונים כאמור, רק כמחצית מתיקי הרצח של נשים פלסטיניות מגיעים לכדי הגשת בלבד). הסיבה לכך היא כי במקרים34%( כתבי אישום ומיעוט מהם מגיעים לכדי הרשעות רבים, כתבי אישום המוגשים נתקלים בקשיים בהוכחת העבירה בבית המשפט ונסגרים ). מסקירת המקרים עולים קשיים3 'בהסדרי טיעון עם עונשים מופחתים (ראו טבלה מס כאלו במיוחד בתיקים המתרחשים בערים כגון רמלה לוד ויפו. בדו"ח שהגישה למבקר המדינה, מצביעה ח"כ חנין זועבי על ליקויים קשים בטיפול המשטרתי בתיקי רצח בחברה הפלסטינית המתבטאים באי מיצוי חקירות גם כשזהות החשוד ידועה, על ביצוע חקירות חלקיות, אי בדיקת חומר מצולם במצלמות אבטחה במרחב הציבורי והפרטי ואף ניסיונות 23.להניא עדים ממתן עדות לרבות בתיקי אלימות במשפחה מהנשים הפלסטיניות שנרצחו הגישו תלונות80% -עוד מצביעה ח"כ זועבי על כך ש .קודמות למשטרה ועל אי הבטחת שלומם של עדים מאויימים גם לאחר סיום מתן העדות נושא הבטחת הגנתם של עדים היא בעלת חשיבות מכרעת, במיוחד בכל הנוגע לעדויות ולקורבנות אשר נמנות על משפחות פשע, שכן ללא הבטחת הגנה במהלך העדות וגם .בסיומה, העד למעשה עלול להפוך לקורבן הבא של מעשה הרצח נחקק לראשונה בישראל חוק להגנת עדים אשר הורה על הקמת רשות להגנה2008 בשנת "שירין בטשון ודיויד דוניץ "יעדי פיתוח בר קיימא בראי משבר הקורונה: דו"ח של ארגוני חברה אזרחית 22 .קישור ,2020-2021 .18 ‏, הע"ש2017 חנין זועבי 23 95 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל על עדים תחת אחריות המשרד לביטחון הפנים, אשר תפקידה לסייע בהגנה על עדים החלה הרשות2010 ובשנת2008 הרשות הוקמה בשנת24.מאויימים ברמת סיכון גבוה .להיות פעילה מבחינה מבצעית ולקלוט עדים מוגנים הלכה למעשה על פי המשרד לבטחון פנים נבחנת האפשרות לכלול נשים מאויימות ונפגעות אלימות במסגרת החוק שכן מסתמן כי זו לא היתה המשימה הראשונה והמרכזית שלשמה הוקמה 25:הרשות כבר בשיחתנו הראשונה" השר ארדן גם התייחס למאבק באלימות נגד נשים וציין כי ביקשתי מראש הרשות, כאשר נכנס לתפקידו, להכין תכנית ניסיונית לשילוב נשים ברמת איום גבוהה בתוך הרשות. נכון, זו לא הייתה המשימה הראשונה והמרכזית ,שלשמה הוקמה הרשות אבל כולנו מבינים שמדובר במקרי רצח רבים, קשים וכואבים ושלנו כמדינה יש חובה לתת כל מענה אפשרי להגנת אותן נשים הנמצאות בסכנת ."חיים מבחינה מוסרית, חובתה של מדינה להגן על הנשים הללו" השר ארדן הדגיש כי בעיניו עולה על חובתה להגן על עבריינים. מודלים כאלו קיימים בעולם ואנו נצא לדרך עם .) לא במקור- (ההדגשה26".2019 פרויקט ניסיוני כבר בשנת נכון להיום, מלבד עדויות בודדות על טיפול בנשים במסגרת התוכנית להגנת עדים אותם מלווה משרד הרווחה, אין מידע מפורט אודות החלת התוכנית על קבוצות הסובלות מחשיפה לרמת מסוכנות גבוה. כך, למרות רמת האיום הגבוה ממנה סובלות נשים פלסטיניות ולמרות . אין מידע אודות שילובן של נשים פלסטיניות בתוכנית27,דרישותיה של ח"כ זועבי לעשות כן בדו"ח מצביעה ח"כ זועבי אף על הסתייעות המשטרה בארגוני פשיעה בחברה הערבית לביצוע "סולחות" ומדיניות של העדר איסוף נשק חם, הגורמים להחלשת שלטון החוק .קישור ,2008- חוק להגנה על עדים, תשס"ט 24 .קישור ,2.8.2017 ,ישראל היום ," בתוכנית להגנת עדים- "יוזמה: נשים מוכות 25 .קישור ,27.12.2018 ,המשרד לבטחון פנים ,עשור להקמת הרשות להגנת עדים 26 .18 , הע"ש2017 זועבי חנין 27 96 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל 28.בחברה הערבית גם ח"כ עאידה סולימאן התריעה במחקרה מפני הסתייעות המשטרה בגורמים פטריארכליים בחברה באופן שהוביל נשים אל מותן. היא תיארה מקרה של כשלון המערכות בישראל להגן 29.על קטינה פלסטינית למרות קיומה של חקיקה המחייבת את המדינה לעשות כן התקיים דיון בוועדה לקידום מעמד האישה בנושא רצח נשים פלסטיניות, בו2014 בשנת הודה נציג המשרד לבטחון פנים כי המשטרה עדיין מסתייעת ביועצים לענייני ערבים. משרת .1949 -יועץ לענייני ערבים נוצרה במשרד ראש הממשלה ‏לאחר ביטול משרד המיעוטים ב , הערבים- ‏תפקידו של היועץ כאמור היה תיאום מדיניות הממשלה בקרב המיעוטים בארץ הדרוזים, הצ'רקסים ‏והבדווים, לרבות תיאום פעולות משרדי הממשלה, גופים ומוסדות ציבוריים, וקביעת מדיניות כלפי הערבים בארץ ‏בתחומים שונים. עם זאת, היועץ האחרון אך ‏נראה שהפרקטיקה199930 -לענייני ערבים במשרד ראש הממשלה סיים את תפקידו ב ‏.של שימוש ביועץ כאמור עדיין נמשכת 31:מתוך פרוטוקול הוועדה לקידום מעמד האישה כאמור לביטחון המשרד ,ישראל משטרת ,מ"באח עבירה נפגעי ד"רמ( מאיר ברקוביץ :)פנים כלל בדרך ,ערבית אוכלוסייה של גדולים ריכוזים שיש במקומות ,תראי" כלל בדרך שהוא ,ערבים לענייני יועץ כלל בדרך המחוז למפקד יש ,העל גורם ...שמכיר מישהו :לביא עליזה ר"היו ?כמה יועצים כאלה יש בארץ .18 , הע"ש2017 חנין זועבי 28 .10 , הע"ש2005 תומא סולימאן 29 .קישור , לשכת היועץ לענייני ערבים, ארכיון המדינה- אודות לשכת ראש הממשלה 30 הוועדה לקידום ,109 ' דרכי התמודדות, פרוטוקול ישיבה מס- אלימות ורצח נשים ערביות 31 .קישור ,5.11.2014 , 19 -מעמד האישה ולשוויון מגדרי, הכנסת ה 97 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל :ברקוביץ מאיר .אני לא יודע להגיד לך. אני יכול לבדוק ולהגיד לך :מיכאלי מרב .זה יועץ גבר שמין הסתם עובד עם הגברים במשפחה :ברקוביץ מאיר .לא, לא, באמת שלא :לביא עליזה ר"היו ?יש גם יועצת :קריאה יועץ לענייני ערבים, סליחה, עם כל הכבוד יש ברמה המחוזית בכל .מחוז :ברקוביץ מאיר נכון, נכון, אבל תראו, בסוף, כשהבעיות האלה קיימות בדרום, אני רוצה להגיד לכם שהרבה מאד מקרים, חלקם מגיעים אלי מתוקף התפקיד רק בגלל כל מיני פתרונות בין משרדיים שצריך למצוא שם. יש מקרים שזה על הסף של הרצח וצריך למצוא פתרונות מאד מאד יצירתיים, כדי למצוא כל מיני פתרונות וכל מיני סיפורי כיסוי, שנותנים איזה שהוא מעלה. בלי שיתוף פעולה שיש עם הארגונים שפועלים גם בדרום ובלי שיתוף הפעולה גם של .גורמי הרווחה – זה לא יצליח שיתוף הפעולה נעשה עם אנשים שמכירים את האוכלוסייה, שבאים מתוך האוכלוסייה. זה לא יעבור אחרת. יכול להיות שנגיע פעם למצב שיהיו הרבה יותר, אז נניח שיכפילו וישלשו וירבעו את מספר השוטרות 98 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל .) לא במקור- הדוברות ערבית" (ההדגשה בשנה האחרונה התפרסמה ידיעה בכלי התקשורת אודות מקרה הרצח של וופא עבאהרה שנרצחה באכזריות על ידי בן זוגה לאחר שהיתה מוכרת היטב לרשויות. וופא היתה נשואה לגבר אלים אשר הורשע בעבר בעבירות של אלימות, איומים וירי. היא הצליחה להימלט למקלט לנשים נפגעות אלימות וקיבלה גירושין בית הדין השרעי אולם המשיכה להיאבק על משמורת על ילדיה. במקרה של וופא כל הרשויות הרלוונטיות בישראל לרבות מערכת המשפט, הרווחה והמשטרה ידעו על המקרה, אולם אף אחת מהן לא הצליחה להעניק לה הגנה ראויה. שיחת טלפון אותה קיימה הנרצחת עם שוטר כשהיתה במקלט לנשים נפגעות אלימות לפני התרחשות אירוע הרצח חושפת תמונה קשה של יחס מזלזל ורשלני. להלן 32:11 חלקים מתוך הקלטת השיחה בין הנרצחת לשוטר, מתוך כתבה בכאן מה שאני יודעת עכשיו שבתפקיד שלך כשוטר אתה "וופא: "אני לא יודעת אבל צריך עכשיו להגן עליי ועל הבנות וזה יהיה כאילו אתה מודע לכל הדברים שאני ."יוצאת וצריכה הגנה "וופא, אל תלמדי אותי את העבודה שלי :השוטר וופא: "סליחה אני לא התכוונתי לזה, אבל כאילו שאני יוצאת, אותו הדברים הם לא ."השתנו. כאילו הפחד והדאגות אותן דאגות אם אותן דאגות אז אל תצאי. מה שאנחנו עשינו בשום מקום לא היית" השוטר "מקבלת שירות כזה .""וופא: "אני עד היום לא יודעת מה ידעתי מה אתה עשית זמן קצר לאחר מכן, וופא נרצחה על ידי בן זוגה בדקירות סכין לאחר שהיתה בדרכה מבית המשפט בעניין משמורת הילדים. למרות זהותו הידועה של בן הזוג ועברו האלים, לקח .קישור ,12.11.2020 ,שיחה מקומית ,""כשהשופט והשוטר הם גברים, לוופאא עבאהרה לא היה סיכוי 32 99 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל 33.לאתר ולעצור אותו שלושה שבועות למשטרה :גם בית המשפט שדן בתיק האלימות לא העניק הגנה לוופא ואף ציין בהחלטתו מעשיו אינם קלים אך אינם נמצאים ברף החמור של עבירות האלימות" 34.11 במשפחה" מתוך כתבה בכאן מקרה רצח נוסף המעיד על כשלון רשויות אכיפת החוק להגן על הנרצחת הוא רצח זהירה , על ידי הגרוש שלה ביישוב דבורייה. באותו מקרה2013 ג׳יג׳יני ושתי בנותיה אשר בוצע בשנת ,זהירה התלוננה נגד בעלה לשעבר בפני כל הגורמים האפשריים: משטרה, רווחה ובית משפט אולם כל אלה לא הצליחו לסייע לה ובית המשפט אף דחה את בקשתה לצו הגנה. בסופו של מספר שנים לאחר מכן אחיה ואמה של הנרצחת הגישו .דבר היא נרצחה יחד עם בנותיה 35.תביעה נזיקית נגד המדינה בגין רשלנות המערכות השונות בהגנה עליה מקרי הרצח של וופא עבאהרה ושל זהירה ג׳יג׳יני אינם מקרים בודדים אלא מתווספים למקרים נוספים של נשים פלסטיניות שחוסלו לאור יום ולעתים אף לנגד עיני ילדיהן. חלק בחלק מאותם36.גדול ממקרים אלה נותרו לא מפוענחים ולא הוגשו בהם כתבי אישום מקרים אף נטען כי נשכרו שכירי חרב לביצוע הרצח, תופעה חדשה בחברה הפלסטינית 37.שהתחילה להרים את ראשה רק בעשור האחרון המסקנה העולה מהמקרים המתוארים לעיל היא שמדינת ישראל נכשלת בהגנה על נשים פלסטיניות ונכשלת להגיב באמצעות חקירת המקרים והעמדה לדין. הנתונים הגבוהים על פי מרכז74%( אודות אחוז הנשים הפלסטיניות שהגישו תלונות קודמות למשטרה .) מדברים בעד עצמם38 על ידי ח"כ חנין זועבי80% -המחקר והמידע של הכנסת ו ,28.1.2021 ,משטרת ישראל ,סיום חקירת רצח המנוחה ופאא עבאהרה, שנדקרה למוות סמוך לעראבה 33 .קישור .32 , הע"ש2020 שיחה מקומית 34 .קישור , 26.7.2018 ,וואלה חדשות ,""תביעת ענק נגד המדינה: זהירה נרצחה בשל רשלנות הרשויות 35 .קישור ,24.9.2016 ,YNET ,""הבן היה עד לרצח אמו: "הוא דחף אותנו והצמיד אקדח לראשה 36 .קישור ,20.10.2010 ,גלובס ," מעשי הרצח בלוד3 -"המשטרה סבורה כי לכדה את האחראים ל 37 .18 והע"ש1 הע"ש 38 100 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל כישלונה של המדינה להגן על נשים פלסטיניות ולהעמיד לדין את האשמים, עומדת בניגוד ,)ICCPR( לחובותיה על פי המשפט הבינלאומי, לרבות האמנה לזכויות אזרחיות ופוליטיות ), האמנהCAT( אנושיים או משפילים-האמנה נגד עינויים ונגד יחס ועונשים אכזריים, בלתי ) וכן האמנה לביעור כל צורות האפלייה נגדCERD( בדבר ביעור כל צורות האפליה הגזעית .) ) והוועדה הפועלת מטעמהCEDAW נשים חובתה של המדינה, ברף המינימלי ביותר, הוא להפעיל את החוקים הקיימים ולהקים מוסדות שביכולתם להגן ‏על חיי אזרחיה ולהגן על הערך של קדושת החיים ושלמות גוף. כמו ,כן, על המדינה מוטלת החובה לנקוט ‏באמצעי הגנה מיוחדים כלפי אנשים במצבים פגיעים 39.בשל איומים ספציפיים או דפוסים קיימים מראש של ‏אלימות ו/או הוועדה") כי המשטרהCEDAW וועדת" : (להלןCEDAW - קבעה וועדת ה2015 בשנת )ומערכת המשפט בקנדה לא הצליחו להגן ביעילות על הנשים האבוריג'יניות (ילידות אשר ייצוגן בקרב קורבנות רצח עולה על שיעורן באוכלוסיה הכללית, בהשוואה לגברים .ובהשוואה לנשים אחרות הוועדה קבעה כי קנדה נכשלה בהעמדה לדין של עבריינים והבטחה שהקורבנות יקבלו . הוועדה ציינה את זכותןCEDAW -פיצוי וכן כי הייתה פגיעה חמורה בזכויותיהן לפי אמנת ה של נשים ילידות לחיים ובטחון אישי, הזכות להגנה שווה בפני החוק ולסעד יעיל ואת החובה .של המדינה לבער את כל צורות האפליה נגד נשים ולמגר סטריאוטיפים מזיקים המלצות לפעולה למדינה, כולל ביצוע חקירה לאומית עצמאית בנוגע38 עוד קבעה הוועדה למקרים של אבוריג'יניות נעדרות ונרצחות, איסוף מידע שיטתי וקבוע לפי מוצא אתני באופן המחייב את כל אגפי המשטרה, לפעול למיגור הסטיגמות הקיימות כלפי נשים שיועברו לכל ,העובדים ברשויות אכיפת החוק, להאבק בסטיגמה באופן בו נשים אלה מוצגות בתקשורת לשבור את מעגל חוסר האמון שיש כלפי המשטרה ולפתח תוכנית פעולה לאומית לטיפול Sonia Boulos, “Policing the Palestinian Minority in Israel: An international Human Rights 39 .)Perspective”, Journal of Holy Land and Palestine Studies 19 (2), pp. 151–174, (2020 101 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל , מהמלצות הוועדה34 בתגובתה קיבלה קנדה40.בכל סוגי האלימות נגד נשים אבוריג'יניות .אם כי לא את הקריאה לביצוע חקירה לאומית במקרי רצח נשים ילידות בקנדה התאפשרה בזכותCEDAW-התערבותה של וועדת ה חתימתה של המדינה על הפרוטוקול האופציונלי לאמנה לביעור כל צורות האפלייה נגד לפרוטוקול האופציונלי כאמור, אם הוועדה8 . כך, בהתאם לסעיף2002 נשים באוקטובר מקבלת מידע מהימן המצביע על הפרות חמורות או שיטתיות של הזכויות הקבועות באמנה של פרטים או קבוצה מסויימת, היא תזמין את המדינה לשתף פעולה בבחינת המידע ואף תוכל למנות אחד או יותר מחבריה לערוך בירור ולדווח בדחיפות לוועדה. במידת הצורך לפרוטוקול8 ובהסכמת המדינה, החקירה עשויה לכלול ביקור בשטחה. על פי סעיף האופציונלי יש צורך בהסכמת המדינה בכל השלבים של החקירה שמבצעת הוועדה יש לציין כי בניגוד לקנדה, ישראל לא חתמה עד היום על הפרוטוקול האופציונלי41.כאמור 42 .CEDAW לאמנת Canada’s failure to effectively address murder and disappearance of Aboriginal women 40 .קישור ,‘grave rights violation’ - UN experts, OHCHR, 6.3.2015 Optional Protocol to the Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination 41 .קישור ,against Women ., קישורRatification Status for CEDAW-OP, OHCHR 42 102 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל )Naming( . שיום הרצח של נשים פלסטיניות בישראל3 פורסמה ידיעה בעיתון מעריב על מקרה בו אח רצח את אחותו1957 ביולי8 ביום : ילדים בדקירות סכין4 -שהיא אישה נשואה ואמא ל הדם ניגר ליד הוואדי. אח רוצח את אחותו כדי לשמור על כבוד המשפחה" (ההדגשה" .) ש.ב- המדובר היה ברצח של אישה יהודייה אשר התגוררה יחד עם משפחתה במעברה. כך :מתארת הכתבה את המניע לרצח "היה פועל חקלאי ואף סחר ברוכלות ירקות ופרנס אישה וחמשה ילדים. במעברה היה ידוע כאדם שקט. אלא בזמן האחרון התחילו לרנן כי אחותו יוצאת מביתה 43"ומטיילת עם גברים אחרים ואליהו החליט כי אחותו ממיטה קלון על המשפחה .8.7.1957‏ ,מעריב ,""הדם ניגר ליד הוואדי. אח רוצח את אחותו כדי לשמור על כבוד המשפחה 43 103 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל .) לא במקור- (ההדגשה מקרה נוסף של רצח אישה יהודייה בישראל שתואר כרצח על כבוד המשפחה הוא של צויין כי שבעה בני1964 בפברואר5 המנוחה רינה דלי. בכתבה שפורסמה בעיתון מעריב ביום 44.משפחה נעצרו ונחשדו בחטיפתה ורציחתה על רקע קשר עם בחור לו המשפחה התנגדה ‏ידיעות אלו בהן התקשורת עושה שימוש בשיח ה"כבוד" כדי לתאר מניע לרצח של נשים יהודיות הן נדירות עד כדי לא קיימות כלל כיום. ידיעות אלה מסמנות אבן דרך חשובה בה נראה כי השימוש במונח "כבוד המשפחה" הפך להיות עם השנים נחלתן הבלעדית של .הנשים הפלסטיניות בישראל ובפרק זה ננסה לעמוד על הסיבה לכך במאמרה על הפוליטיקה של הכבוד, טוענת מנאר חסן כי בניגוד ליהודים שהגיעו ממדינות ערב איתם נהגה המדינה ‏ביד קשה במטרה לשלבם, יחס המדינה ומוסדותיה לפלסטינים לא היה רצון לשלב אלא לבודד ולשלוט. לכן, למעשה בכל הנוגע לנשים פלסטיניות, המדינה ורשויותיה אפשרו המשכה של פרקטיקת "הכבוד" על ידי הפעלת "נכבדים" להשגת פשרה עם המשפחה ומתן חנינות לרוצחים על רקע "כבוד", מדיניות אשר איפשרה התנערות המדינה מאחריות והזנחה ממסדית. היא מתארת כיצד טיפול המדינה במקרי רצח של נשים פלסטיניות מתאפיין באוריינטליזם, המייחס גורמים תרבותיים ואינהרנטיים לחברה הערבית הפלסטינית ככאלה שאינם משתנים עם הזמן. אוריינטליזם זה מאפשר המשכה של 45."פרקטיקת רצח נשים ונעשה באמתלת גישת כיבוד "רב תרבותיות השיח הרב תרבותי בישראל בהקשר של החברה הפלסטיניות נעשה כאילו מטעמים ליברליים ודמוקרטיים ומצטייר על ידי המדינה כאקט של סובלנות, אולם בפועל הוא מהווה אשליה ואף מלכודת עבור המיעוט הפלסטיני ובמיוחד עבור נשים. שיח הרב תרבותיות כאמור מאפשר פיצול בהתייחסות המדינה לרוב היהודי ולמיעוט הפלסטיני בכל הנוגע לשאלות של דת ומדינה. כך, בכל מה שנוגע ליהודים, ההכרה במוסדות הדת נחשבת חלק . 5.2.1964‏ ,מעריב ,""שבעה בני משפחה נעצרו כחשודים ברצח רינה דלי 44 .9 , הע"ש1999 מנאר חסן 45 104 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל מהספירה הציבורית של ‏מדינת ישראל, מעצם הגדרתה של ‏המדינה כמדינה יהודית, בעוד שההכרה במוסדות הדת של החברה ‏הפלסטינית נחשבת כשייכת לספירה הפרטית ועל כן 46.המדינה נוטה להתערב בה פחות הדבר בולט בהקשר של בתי הדין הדתיים בישראל אשר מנהלים פרקטיקה הפוגעת בזכויות יסוד של נשים בחסות החוק הישראלי ומתוך הנחה של רב תרבותיות, זאת בניגוד לדעתן של פעילות פמיניסטיות רבות אשר קוראות להפסקת אפלייתן של נשים פלסטיניות בתחום 47.זה ) ממקרי הרצח מבוצעים על ידי בן זוג60% -ממצאי המחקר הנוכחי מראים כי רוב (כ‏ מהמקרים), מה שמוכיח שוב כי אין שום40%( או אחר לא ידוע ולא על ידי בן משפחה .הצדקה להמשך השימוש בשיום של "כבוד" בכל הנוגע לרצח נשים פלסטיניות בישראל הרוצח זהות בישראל פלסטיניות נשים רצח :5 טבלה 27.8% בן זוג בוצעו על ידי 40.3% בן משפחה בוצעו על ידי 31.7% אחר בוצעו על ידי ,אחר כולל מקרים פליליים .רוצח לא ידוע או רוצח שכיר תיקי רצח של104 מתבססת על סיכום תוצאות המחקר הכמותי הכולל סך של5 'טבלה מס 2008-2018 נשים פלסטיניות שהתרחשו בין השנים Michael Karayanni, A Multicultural Entrapment: Religion and State Among the Pales� 4­ .)tinian-Arabs in Israel, Cambridge University Press (2020 ,""להשתחרר ממרותו של הדין הדתי, שירין בטשון קוראת לחנין זועבי לפעול למען נישואים אזרחיים 47 .קישור The War on Women in Israel”, the Nation, 19.8.2015“ ;קישור ,8.3.2013 ,הארץ 105 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל הוקדש מסמך מיוחד של מרכז המחקר והמידע של הכנסת בנושא 'רצח על2001 בשנת חילול כבוד המשפחה'. במסמך מתוארת התופעה כשאלה סבוכה עבור המדינה המודרנית 48:והדמוקרטית "תופעת הרצח על "חילול כבוד במשפחה" מציבה, אם כן, עבור המדינה המודרנית והדמוקרטית שאלות סבוכות. כיצד צריכות הרשויות להתמודד עם תופעה אשר מחד מבטאת תופעה תרבותית של קבוצת מיעוט אתנית ומאידך שוללת זכויות אדם ואנוש. מה צריכים להיות גבולות הסבלנות התרבותית והפלורליזם אותו צריכה לא- המדינה לקבוע מול תופעות כגון "רצח על חילול כבוד במשפחה" (ההדגשה .)במקור , הוחלט על החלפת2013 בדו"ח של מרכז המחקר והמידע שהתפרסם מאוחר יותר בשנת קטגוריית "כבוד המשפחה" בקטגוריית "רצח על ידי בן משפחה" בעקבות החלטה של ראש 49:) לדו"ח4 אגף חקירות ומודיעין במשטרה אשר צוטטה בדו"ח (הע"ש ,לא נעשה2012 פי החלטה של ראש האגף לחקירות ולמודיעין במשטרה משנת-"על עוד שימוש במונח "רצח על רקע כבוד המשפחה". מונח זה הוחלף במונח "רצח אינה-(ההדגשה "זהים התבחינים ,השם שינוי למרות ."על רקע משפחתי אחר .)במקור בעקבות ההחלטה כאמור, בדו"חות המאוחרים של מרכז המחקר והמידע, לא נעשה שימוש במונח של "כבוד המשפחה" והמתודולוגיה שונתה בהתאם. אולם, למרבה הצער ולמרות ההחלטה על שינוי השיום כאמור לעיל, המשטרה ובכיריה לא הפסיקו לעשות שימוש במונח ."ה"כבוד כך לדוגמא, במסיבת עיתונאים מיוחדת שערכו ראש הממשלה, בנימין נתניהו והשר לבטחון מרכז המידע והמחקר של הכנסת ,"'רחל ורצברגר, "מסמך רקע בנושא 'רצח על חילול כבוד המשפחה 48 .קישור ,)2001( מוגש,מרכז המידע והמחקר של הכנסת ,"2013 ריכוז נתונים לשנת‎ – ‎יובל בוגייסקי, "אלימות כלפי נשים 49 .קישור ,)2013( ‏לוועדה ‏לקידום מעמד האישה 106 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל 50:פנים, יצחק אהרונוביץ', בעיר לוד בעקבות גל של רציחות, אמר השר לבטחון פנים עם תגבור הכוחות. כוחות "המשטרה עושה פה עבודה מצוינת, ותמשיך לעשות מקרי הרצח האחרונים .המשטרה ייעודם להכניס תחושת ביטחון יותר טובה .) לא במקור- ברובם הם על רקע כבוד המשפחה” (ההדגשה אמר גלעד ארדן, השר לביטחון הפנים, כי2019 כמו כן, בריאיון לרדיו ירושלים בשנת "קודים תרבותיים". הוא התייחס לנושא-החברה הערבית אלימה מאוד וכי הדבר מקורו ב :רצח נשים ואמר אלימה"... "שאמא יכולה לתת- ועוד אלף פעמים מאוד- "היא חברה מאוד מאוד 51."אישור לבן לרצוח את האחות כי היא יוצאת עם גבר שלא נראה למשפחה לזאת יש להוסיף כי התקשורת בעברית רוויה אף היא בשימוש במונחי "כבוד" בסיקור מקרים של רצח נשים פלסטיניות ובסטיגמות אשר מתארות את החברה הערבית פלסטינית התפרסמה כתבה בעיתון מעריב הנושאת את2014 כ"פחות נאורה". כך לדוגמא בשנת הכותרת "רצח על רקע חילול כבוד המשפחה: איך זה עדיין קורה בישראל". הכתבה מתחילה בסיפור של ‏אישה איראנית אשר הוצאה להורג בסקילת אבנים בגין ניאוף ומחברת אותה לרצח על רקע "כבוד המשפחה" ‏בישראל המתרחש בחברה הפלסטינית. בכתבה ‏ :מתראיין גורם במערכת הבטחון אשר מנסה להסביר את התופעה .בחלק מהמקרים זו תרבות" ,‏"המניע בחלק גדול מהמקרים הוא דתי", אומר הגורם גם בטרור יש מניעים ‏דתיים ותרבותיים. עם זאת, זה מאוד נסיבתי. אנחנו לא עוסקים בקשר הזה. מרבית מבצעי הרצח על רקע כבוד ‏המשפחה הם אומנם .) לא במקור- (ההדגשה52".דתיים, אך לא טרוריסטים קישור. כתבה דומה פורסמה בעיתון 7.10.2010 ,MAKO ,""נתניהו: לוד לא תהיה המערב הפרוע 50 .קישור ,גלובס ,""ארדן: החברה הערבית מאוד אלימה. בסכסוכים שאצלנו נגמרים בתביעה, הם שולפים נשק 51 .קישור ,מעריב בעיתון פורסמה דומה כתבה .קישור ,7.10.2019 ,הארץ .קישור ,28.10.2014 ,מעריב ," "רצח על רקע "חילול כבוד המשפחה": איך זה עדיין קורה בישראל 52 107 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל אם כן, מדוע מתעקשת המדינה ומוסדותיה לאמץ שיח "הכבוד" בכל הנוגע למקרי רצח נשים פלסטיניות בניגוד לזעקתם של ארגוני נשים, פעילות, חברות כנסת ומלומדות ?בחברה הפלסטינית הקוראות לה להפסיק את השימוש בשיום כאמור כמו כן, מדוע בוחרת המדינה להתעלם מקולותיהן של אלה וממשיכה להסתייע בחוות דעתם של יועצים לענייני ערבים למיניהם וגורמים במשרד הבטחון כדי להבין את ?מעשי הרצח במאמרה של מנאר חסן היא מתארת את שורשיו של דפוס הרצח על רקע "כבוד" וכיצד השתנה עם הזמן. על פיה, מי שרוצח את האישה על רקע כבוד ‏הוא שאירה האגנטי של ‏האישה (יש לו קשר דם איתה) ועליו ‏מוטלת חובת הטיהור. במנהג המקורי הגבר שחילל ‏את כבודה של האישה הוא המטרה לרצח אך עם הזמן הוא הוחלף ברצח האישה כי זה זול יותר לחברה ‏ולמשפחה, שכן רצח של גברים גורר מעגל ‏קסמים של נקמות בין שבטים שונים‏. כבר אז הצביעה חסן כי ערכם של הכבוד ושל ה"עיב" בחברה הפלסטינית (מושג הבושה בערבית בו נעשה שימוש תדיר ביחס לגופן ומיניותן של נשים) ‏הוא לא אחיד ואף תיארה כיצד במדינות ערב יש שינויים לטובה כגון ביטול הפחתה בעונש לרוצח ממניעים בדומה לחסן, גם ח"כ תומא53.של ‏"כבוד", כמו גם שינויי עמדות בקרב אנשי ציבור ערבים סולימאן וח"כ חנין זועבי הצביעו על פעילותם של ארגוני נשים פלסטיניים היוצאים נגד מקרי "האלימות והרצח והתריעו מפני השימוש בשיח ה"כבוד" ושימוש ב"מאפיינים תרבותיים 54.כאמתלה לאי מיצוי הדין במקרי רצח נשים פלסטיניות 56 נאדרה שלהוב קבורקיאן וסוהאד דאהר נאשף55,לאלה מצטרפות גם נבילה אסבניולי .9 , הע"ש1999 מנאר חסן 53 .18 הע"ש2017 וחנין זועבי10 , הע"ש2005 עאידה תומא סולימאן 54 Honor killings – Culture as excuse for murdering Arab women”, The Jerusalem Post,“ 55 .קישור ,20.9.2021 .11 , הע"ש2013 שלהוב קבורקיאן וס. דאהר נאשף .נ 56 108 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל ) שהינו חלק מתופעהFEMICIDE( הקוראות להחלפת שיח ה"כבוד" במונח רצח נשים רחבה של אלימות על רקע מגדרי אשר שורשיה מצויים בפרקטיקות של אי שוויון בין המינים 57.ובשימוש לרעה בכוח ובמבני כח במסגרת דיון בוועדת פנים, קראו מספר חברי כנסת למשטרה2014 זאת ועוד, בשנת ולתקשורת "להפסיק להסתתר מאחורי הסיסמה של ‏"רצח על כבוד המשפחה'", לחקור 58.‏לעומק את מקרי רצח ולהגיע לחקר האמת לזאת יש להוסיף כי מדיניות הזנחת הטיפול במקרי אלימות ורצח של נשים פלסטיניות נובעת לא רק מהשיום עצמו אלא מהפרקטיקה שמתייחסת לחברה הפלסטינית כאחרת .ולסטיגמות המופעלות כלפי החברה הפלסטינית בישראל ,מלבד החובה להקים גופי חקירה וגופים משפטיים ומוסדיים להגנה על הזכות לחיים מדינות נדרשות גם ‏להתמודד עם חסמים פוליטיים, חברתיים ותרבותיים המונעים את ההנאה מזכויות האדם. בתי משפט בינלאומיים ודו"חות של האמנה לביעור כל צורות האפליה נגד נשים התייחסו לסטיגמות בהן מחזיקות רשויות המדינה כלפי נשים ילידות או נשים המשתייכות לקבוצות מיעוט וכיצד שחזורן הופך ‏להיות אחת הסיבות הבסיסיות 59.לאלימות מגדרית כמו גם גורם המונע מנשים לפנות לרשויות על כן, כדי להבטיח הגנה שווה על זכות החיים של האזרחים הפלסטינים, על תפיסת המשטרה בכללותה להתחלף בגישה מבוססת זכויות אדם, המתבססת על הכרה בפלסטינים כאזרחים שווים, הזכאים להגנה שווה על זכותם האנושית הבסיסית. אימוץ גישה מבוססת זכויות אדם אינה יכולה להתקיים בתנאים בהם יש העדפה לזכויותיו של הרוב היהודי במדינה והעדפה של משטור האזרחים הפלסטיניים במרחב הפוליטי על חשבון משטור Frequently asked questions: Types of violence against women and girls, UN 57 .קישור ,WOMEN מסקנות ועדת הפנים והגנת הסביבה בעקבות החלטה על דיון מהיר בנושא אוזלת ידה של המשטרה ב�מ 5­ ,24.11.14 ביום הכנסת התשע עשרה לוד ובחברה הערבית, אשר הונחו על שולחן-ניעת רצח נשים ברמלה .קישור .39 , הע"ש2020 סוניא בולוס 59 109 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל 60.והגנה במרחב האזרחי בהקשר זה מחקרים רבים הצביעו זה מכבר על חוסר אמון החברה הפלסטינית בישראל במערכת אכיפת החוק כתוצאה מאי הגנה נאותה על זכויותיה הבסיסיות. מחקר שיזם מרכז המחקר והמידע של הכנסת מצביע על אחוזים גבוהים של העדר תחושת בטחון אישי בקרב לעומת33%( נשים פלסטיניות לעומת נשים יהודיות לרבות חוסר בטחון בפנייה למשטרה 61.) בקרב נשים יהודיות20% רינאוי את הפחד וחוסר-במחקר שביצעה בתחום של אלימות מינית מראה סאידה מוקארי האמון של הנפגעות במוסדות שאמונים על אכיפת החוק כתוצאה מסטיגמות אלה וכי נפגעות תיארו את החוויה של המפגש עם המשטרה כחוויה שהתבטאה בנורמליזציה של 62.הפגיעה, ‏מינימליזציה, חוסר קבלה ואפליה . "כבוד המשפחה" בבתי המשפט בישראל4‏ ) בהן נמצאו הרשעות2008-2018( החלטות בתי משפט שנבחנו בשנים הרלוונטיות למחקר וגזרי דין בתיקי רצח של נשים פלסטיניות, העידו כי מערכת המשפט בישראל מגלה חוסר סלחנות כלפי שיח "תרבותי" ו/או טיעונים של נאשמים להפחתה בעונש על רקע "כבוד המשפחה". בחלק נכבד מההחלטות, השופטים אף הביעו אמירות עקרוניות נגד המושג :רצח על רקע "כבוד". להלן מספר דוגמאות .39 שם, הע"ש 60 מרכז ,"2016 לאומי-שלי מזרחי סימון "תחושת הביטחון האנושי של נשים בישראל יום האישה הבין 61 .קישור ,)2016 המחקר והמידע של הכנסת, ‏(מרץ רינאוי, "פגיעה מינית בנשים ערביות פלסטיניות בישראל ומערכת אכיפת החוק-סאידה מוקארי 62 .)2011( האוניברסיטה העברית בירושלים ).(המשטרה)" ‏עבודת גמר (מ.א 110 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל 63קנטור טענת ובחינת מחאמיד הילאלה רצח בעניין הדין הכרעת בערעור על הרשעה של שני אחים ברצח אחותם, דחה השופט א. שהם, שופט בית המשפט העליון, את טענת המורשעים לקנטור המבוססת על טיעונים תרבותיים אותם העלו הנאשמים. משמעותו של הקנטור במשפט הפלילי היא מעשה התגרות שקדם למעשה ההמתה, ואשר גרם לנאשם לאובדן שליטה. טענת הגנה זו מאפשר אחריות מופחתת .והקלה בעונש לנאשמים השופט שהם דחה את טענת המערערים וציין כי מדובר בטענה מקוממת ומוטב היה לו לא נטענה ואף לא הועלתה על הכתב. הוא ציין כי אופיו של המבחן האובייקטיבי לקיומו של קנטור כפי שבית המשפט העליון קבע אינו משתנה בהתאם לארץ מוצאו של הנאשם, גזעו או עדתו, וזאת, בין היתר משום מעמדו של עקרון קדושת החיים, והפגיעה האפשרית בעקרון .השוויון, כתוצאה מנקיטת עמדה שונה ביחס לנאשמים הנמנים על קבוצות מסויימות :בסיום דבריו הוסיף וציין "”כבוד המשפחה" הפך לביטוי שגור, שגור מדיי, בפי אלה הבוחרים ליטול חייהן של .נשים, בין אם בנות, אחיות או רעיות, על שום רצונן לחיות את חייהן כאחד האדם אין מדובר בהישג הטומן בחובו כבוד כלשהו, אלא במעשה שפל, אכזרי ונפשע, יהיו מבצעיו אשר יהיו. מעשה המטיל קלון ובושה על יתר בני המשפחה. אין ליתן למעשה ."מסוג זה כל גושפנקא, משפטית או מוסרית 64אלבחירי חנאן בעניין הדין הכרעת גם כאן בדיון בעניין גזר הדין שהוטל על רוצחיה של חנאן אלבחירי ציין בית המשפט כי אין :"להשלים עם תופעת רצח על "כבוד המשפחה .) (פורסם בנבו22.10.2012 מחמוד מחאמיד נ' מדינת ישראל, ניתן ביום 10/502 ע"פ 63 .) (פורסם בנבו5.8.2020 , ניתן ביום'מדינת ישראל נ' אלבחירי ואח ) (מחוזי באר שבע39446-06-17 תפ"ח 64 111 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל "אין להשלים עם תופעה זו. יש להילחם בה בכל האמצעים העומדים לרשות מערכת אכיפת החוק. מדובר במלחמה עיקשת, קשה שההצלחה בה לא מובטחת, אך חברה מתוקנת לא יכולה להרשות לעצמה להרים ידיים ולוותר. ברור שלמלחמה זו חייבים להירתם כל הגורמים ולא רק מערכת אכיפת החוק ומערכת החינוך היא זו שצריכה לעמוד בראש המאבק. מדובר בצורך חיוני לגרום להפנמת נורמות מוסריות שיוקיעו את הנורמה החברתית הפסולה, שמובילה לאותו רצח המכונה "רצח על רקע כבוד .""המשפחה 65'פרג אמאני רצח בעניין הדין הכרעת .במקרה זה הורשע אביה של אמאני בעבירת שידול לרצח ונגזר עליו עונש של מאסר עולם ג'ובראן כתב את פסק הדין ערעורו של האב נדחה על ידי בית המשפט העליון. השופט סלים העיקרי ובו הביע עמדה ברורה המגנה את המונח רצח על רקע "כבוד המשפחה" תוך שהוא :מצטט את הפעילה הפמיניסטית הידועה נוואל אלסעדאווי בפסק דינו . עבירות על רקע "כבוד המשפחה" מגלמות בתוכן למעשה חוסר כבוד במובנו128" השורשי ביותר. זהו חוסר כבוד לאישה הבודדת ולזכותה לחיים ולאוטונומיה, וזהו .חוסר כבוד לנשים ככלל, המוכפפות למשטר אלים על ידי הגברים הסובבים אותן ....תופעה זו יש להוקיע מן השורש, ויש לפעול נגדה במירב האמצעים שהחוק מקנה ,)نوال السعداوى( סעדאווי-. יפים לעניין זה דבריה מעוררי ההשראה של נוואל א129 שעד היום נאבקת בחירוף נפש למען זכויות נשים במצרים, ובין היתר נאבקת בעונשים המקלים (ולעיתים אף העדר ענישה כלל) בחלק מהמדינות המוסלמיות :"במקרים של רצח על "כבוד המשפחה Virginity is a strict moral rule which applies to girls alone. Yet one“ .) (פורסם בנבו19.8.2013 עופי פרג' נ' מדינת ישראל, ניתן ביום 10/4178 ע"פ 65 112 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל would think that the first criterion of a moral rule, if it is indeed to be moral, should be that it applies to all without exceptions, and does not yield to any form of discrimination whether on the basis of sex, color or class. However, moral codes and standards in our society very rarely apply to all people equally. This is the most damming proof of how immoral such codes and standards really are” (Nawal El Saadawi, The Hidden Face of Eve: Women in the Arab World 41 (2nd .")ed., 2007 66אזברגה בעניין הדין פסק אזברגה נ' מדינת ישראל, התייחס השופט‎ 10358-08‎‏ במקרה העוסק בנקמת דם, ע"פ סלים ג'ובראן בשבתו כשופט בערכאת הערעור לטיעון של הגנה תרבותית במשפט הפלילי ושאלת הרב תרבותיות. הוא טען כי יש לדחות טענות אלה ולנהוג בהן בגישה של אפס :סובלנות "הרב תרבותית הליברלית צריכה להתמודד עם אתגר משמעותי ומורכב: מה דינה של תרבות שאינה ליברלית? האם המדינה הליברלית הרב תרבותית צריכה להיות סובלנית כלפי פרקטיקה תרבותית כגון נקמת דם או רצח, כפי שמכונה "על רקע כבוד המשפחה"? ברי, כי "במדינת חוק לא ניתן להשלים עם המנהג של "נקמת דם", ויש להוקיעו. משכך אין ליתן משקל לקולא בעת גזירת הדין לעובדה שהמעשים סלומון נ' מדינת ישראל (טרם6095/08 בוצעו כ"נקמת דם" של בן משפחה" (ע"פ לפני ההכרה בזכותו של הנאשם לתרבותו .)); פרשת חמאד29.12.2008 ,פורסם יש להגן על זכותו של הקורבן על חייו ועל שלמות גופו. על כן, לסובלנות בחברה הרב תרבותית יש גבולות. גבולות אלו יקבעו על ידי איזון בין הגישה הרב .)‏ (פורסם בנבו16.3.2010 אזברגה נ' מדינת ישראל, ניתן ביום‎ 10358-08‎‏ ע"פ 66 113 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל 'תרבותית לבין הגישה הליברלית (על נוסחת איזון מוצעת ראו רובינשטיין, עמ ). מובן הוא כי באיזון זה מנהגים אלימים, כגון נקמת דם, רצח "על רקע כבוד88 המשפחה" וכדומה, יוצאים אל מחוץ ל"מגרש" הרב תרבותי. אין שום דרך לקבל מנהג תרבותי הנוקט דרך של אלימות קשה. יש להילחם מלחמת חורמה במנהגים אלימים מעין אלו. אנו מחויבים לשמור על אמות מידה מוסריות בסיסיות, ובראשן קדושת החיים ושלמות הגוף. מנהג תרבותי שיש בו פגיעה בערכי יסוד בסיסיים אלו ), ויש לנהוג כלפיו40 'אינו מקובל בחברה ליברלית רב תרבותית (ראו גונטובניק, עמ בגישה של אפס סובלנות. אשר על כן, כאשר נטען כי גילוי אלימות נעשה על רקע תרבותי, אין מקום ליתן לכך משמעות במסגרת הדין הפלילי, וזאת מכיוון ש"המשפט הפלילי מהווה את הגבול העליון של הסובלנות, אשר מעבר לו התחשבות וסובלנות .)613 'כלפי תרבויות לא ליברליות ולא סובלניות אינן בגדר הרצוי" (רבין וואקי, עמ אסור לתת לגישה הרב תרבותית לגבור על ערכים ליברלים בסיסים, ואין מקום לשמר ערכים שאינם הולמים זכויות אדם בסיסיות ובראשם את קדושת החיים ושלמות הגוף. "ברור הוא כי טיעון בדבר שונות ויחסיות תרבותית אינו יכול להיות מעטה להכפפתה של קבוצה באוכלוסיה ולדיכויה ... ובוודאי לא להוות הצדקה לקלות .) אינה במקור-הבלתי נסבלת של נטילת חיי אדם בשמו של ערך זה” (ההדגשה הפער בדפוסי המדיניות של המשטרה בכל הנוגע לרצח נשים פלסטיניות והאופן שבו בתי .המשפט בישראל דחו בעבר טיעונים "תרבותיים" להפחתה בעונש, אינה בגדר מגמה חדשה גם חסן ועם עאידה תומא סלימאן הצביעו על כך במחקרים שפירסמו ונראה שמגמה זו 67.משתמרת עד היום אולם למרות האמור לעיל, במבחן התוצאה, גם בתי המשפט נכשלים בהגנה על נשים פלסטיניות ורף העונשים הנמוך המוצג במחקר הנוכחי מדבר בעד עצמו. כך, לעומת עונשים .10 הע"ש2005 , עאידה תומא סולימאן9 הע"ש1999 מנאר חסן 67 114 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל 14- מינימליים שהוטלו על מורשעים בעבירות רצח או הריגה של נשים יהודיות הנעים בין שנה, העונש המינימלי המוטל בגין עבירת רצח או הריגה של נשים פלסטיניות הגיעו18 ). זאת ועוד, במקרים רבים של רצח נשים3 ' שנים (ראה טבלה מס5.5 לרף נמוך מאוד של פלסטיניות, אישומים חמורים בגין רצח הומרו בהרשעות בעבירת סיוע לרצח, סיוע לאחר מעשה או קשירת קשר לפשע עליהם נגזרו עונשים נמוכים ביותר אשר נעו בין שנה וחצי שנות מאסר בפועל בלבד. יש צורך לבחון את תהליך אישורם של הסדרי הטיעון10 -ל המאפשרים עונשים מופחתים כגון אלה ובעיקר לבחון את השמירה על זכויותיהם של נפגעי . לרבות שאיריה של האישה הנרצחת200168-עבירה על פי חוק זכויות נפגעי עבירה, תשס"א ,החוק אינו מחייב את בית המשפט לקבל את עמדתו של נפגע העבירה ו/או של בן משפחתו אולם הוא מעניק לו את הזכות להביע את עמדתו לעניין הסדר הטיעון. כך לדוגמא במקרה של רצח חנאן אלבחירי המוזכר לעיל, למרות אמירותיו של בית המשפט הקובעות כי אין להשלים עם תופעת רצח על רקע "כבוד", בפועל בית המשפט אישר הסדרי טיעון בניגוד .לדעתה של אם הנרצחת המדובר במקרה בו החשודים ברצח היו שני דודיה ובן דוד. הנרצחת היתה יתומה מאביה ואחד מדודיה (אחד הנאשמים) לקח עליה חסות, חיתן אותה עם גבר הסובל מפיגור שכלי ,ממנו התגרשה לאחר מכן. על פי כתב האישום המקורי, שלושת בני המשפחה חטפו אותה , בסופו של דבר נגד שניים מהנאשמים ביניהן דודה כאמור69.רצחו אותה ושרפו את גופתה הומרו אישומים מעבירת רצח לעבירות של סיוע לרצח והשמדת ראיה ובית המשפט אישר : שנים מאסר בפועל10 הסדר טיעון הגוזר עונש של "אם המנוחה, מתנגדת להסדר הטיעון. קראנו בעיון את התסקיר העוסק בנפגעי העבירה. מפאת צנעת הפרט וביטחון נפגעי העבירה לא נפרט את הדברים הקשים שנכתבו בתסקיר. נציין, שמדובר בתסקיר קשה וליבנו עם נפגעי העבירה. בנסיבותיו .קישור ,2001-חוק זכויות נפגעי עבירה, תשס"א 68 .קישור ,14.1.2020 ,YNET ," ורצחו אותה- "תיעוד: חטפו צעירה בדואית 69 115 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל ,של תיק זה ומאחר והנאשמים הורשעו בכתב האישום המתוקן כפי שהורשעו 70."נראה, שההסדר העונשי מצוי במתחם הסבירות ויש לקבלו . הקשר בין רצח נשים לבין התגברות הפשיעה בחברה הפלסטינית5 אי אפשר להבין את העלייה באחוזי הרצח של נשים פלסטיניות בישראל וייצוג היתר שלהן ), בלי להבין את הקשר שלהם להתגברות הפשיעה1 'בשנים האחרונות (ראו טבלה מס ממקרי רצח נשים31.7% בחברה הפלסטינית. תוצאות המחקר המוצג כאן מצביעות כי פלסטיניות בוצעו על ידי אחר הכולל מקרים פליליים, רוצח לא ידוע או רוצח שכיר (ראו .)5 'טבלה מס משרדית תחת אחריות משרד הרווחה למניעה וטיפול- הוקמה וועדה בין2014 בשנת משרדית"). המלצותיה העיקריות של-הוועדה הבין" :בתופעת האלימות במשפחה (להלן הוועדה נוגעות לצורך בשיתוף פעולה בין גורמי המקצוע המעורבים בטיפול בנפגעי האלימות - אלא שהוועדה הבין71.במשפחה, כבסיס לשיפור המענה הלאומי בהתמודדות עם התופעה משרדית אשר הוקמה כדי לטפל בבעיית האלימות במשפחה מתמקדת אך במקרי רצח על ועל כן אין בה כדי לפצח את72ידי בן זוג ואינה עוסקת ברצח על ידי בן משפחה או על ידי זר .רוב מקרי הרצח של נשים פלסטיניות במסמך שהכין מרכז המחקר והמידע לקראת דיון הוועדה המיוחדת למיגור הפשיעה בחברה הערבית בנושא רצח נשים מצויין כי הוא פנה למשרד לבטחון פנים בבקשה לקבל נתונים אודות יישום נוהל תיאום בין המשטרה למשרד הרווחה במקרה של נשים בסיכון .64 מדינת ישראל נ' אלבחירי ואח'‏, הע"ש 70 משרדית למניעה וטיפול-לוטן, "יישום המלצות הוועדה הבין-רינת בניטה רינת ואורלי אלמגור 71 מרכז המידע והמחקר של,בתופעת האלימות במשפחה" מוגש לוועדה לקידום מעמד האישה .קישור ,20.11.2017 ,הכנסת בחברה הערבית בנ�ו ע. אבגר וא. אלמגור לוטן "נקודות לדיון הוועדה המיוחדת למיגור הפשיעה 7­ .קישור ,)2020 (אוגוסט מרכז המחקר והמידע של הכנסת ,"שא רצח נשים 116 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל 73.גבוה (לרבות נשים פלסטיניות) אך לא קיבל כל מענה מחקרים מצביעים על קשר הדוק בין שכיחות מקרי הרצח של נשים לבין רמת הפשיעה ביישובים הערבים: ככל שרמת הפשיעה ביישוב גבוהה יותר בשל הימצאות כלי נשק במרחב, כך עולה השכיחות למקרי רצח נשים. מצב זה אף אינו מתואר כמצב ייחודי בישראל שכן דוגמאות אחרות בעולם (כגון מקסיקו) מצביעות על הימצאות כלי נשק רבים בחברה 74.כגורם סיכון מובהק לגידול בשכיחות רצח נשים באותה החברה בזמן שבו המדינה ממשיכה לייחס את העלייה באחוזי רצח נשים פלסטיניות ל"מאפיינים תרבותיים" כאלה או אחרים, אנשי תקשורת, פעילים ופעילות, ארגונים, אנשי ציבור וח"כים מפנים דווקא אצבע מאשימה למדינה ולמוסדותיה. אותם פעילים ואנשי ציבור מתריעים מזה שנים על תחושת חוסר האונים הקיימת בחברה הפלסטינית והפגיעה בתחושת הבטחון של .הפלסטינים אזרחי ישראל נוכח תופעת הרציחות והפשיעה האלימה , מצא כי2011-2019 מחקר שנערך על ידי עמותת בלדנא, הבוחן מקרי רצח בין השנים מקרי רצח בממוצע בשנה בחברה הפלסטינית המתגוררת בישראל, כפול ממספר64 ישנם המקרים המתרחשים בחברה היהודית ולמעלה מכפול ממספר המקרים המתרחשים בגדה המערבית, בה מספר התושבים הוא כפול ממספר הפלסטינים אזרחי המדינה. המחקר , בוצעו באמצעות נשק חם וכן כי אחוז הרציחות הגבוה74% -מראה כי מרבית המקרים, כ ביותר ביחס למספר התושבים היה באזור המרכז, במיוחד בערים יפו, רמלה ולוד. המחקר אף מראה כי עיקר הנפגעים מהתגברות הפשיעה בחברה הפלסטינית הם גברים שכן הם 75. אחוז מהנרצחים80% -מהווים למעלה מ הגישה ח"כ חנין זועבי תחקיר למבקר המדינה המתמקד בפשיעה בעיר יפו2016 בשנת .שם 73 ,"דמוגרפי-דיין, ראסם חמאיסי, אחמד חליחל "רצח נשים ערביות בישראל: מבט חברתי חוה 74 .)2020( 143-165 ,)2(מגמות נה Nine Years of Bloodshed: A Statistical Report on Homicide Cases among Palestinians in“ 75 Israel (2011-2019)”, Baladna Association for Arab Youth and Centre for Trust, Peace and .)Social Relations, Conventry University UK (2020 117 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל ,ומתבסס על ראיונות עומק שהתבצעו עם ראשי רשויות מקומיות, אנשי חינוך, קציני מבחן פעילים חברתיים וכן עדים במקרי פשע. הדו"ח מתאר תמונת מצב לפיה המדינה יצרה שטחי הפקר ביפו באופן מכוון המתבטא בהימנעות מחקירת מקרי אלימות וכתוצאה מכך 76.בחוסר אמון של החברה הפלסטינית במשטרה העידה ח"כ חנין זועבי על התגברות2017 גם בדו"ח שהגישה למבקר המדינה בשנת הפשיעה ודרשה לחקור את מחדליה של המשטרה בטיפול בפשיעה כאמור וחיזוק שלטון החוק בחברה הפלסטינית. הדו"ח מצביע בפירוט על שורה של כשלים בטיפול המשטרה בפשיעה בחברה הערבית ומתאר כיצד כתוצאה מכך ארגוני פשע השתלטו על חלקים לא 77.מבוטלים של החיים ביישובים ערבים וכן בערים מעורבות עדויות מראות כי התגברות הפשיעה בחברה הפלסטינית אף קשורה קשר הדוק למדיניות בסדרת תחקירים שערכה78.של עצימת עין ואף עידוד סמוי, מצד המשטרה והמדינה סוהא עראף היא מתארת את השתלטות ארגוני הפשיעה על החברה הפלסטינית וכן על (החלטת ממשלה אשר אמורה היתה להקצות922 הרשויות המקומיות לאחר החלטה לרשויות המקומיות תקציבים גדולים לשיפור תשתיות בתי ספר וכו'). השתלטות זו מתבטא בהשתלטות על מכרזים וכן בשלל מקרי איומים יריות ואף מקרי רצח של בכירים ברשויות חוליות פשע אלה מפעילות נערים שלרוב מגיעים מרקע קשה של מצוקה עוני79 .המקומיות 80."ואלימות אשר אף מצהירים כי "לא אכפת להם למות ,בסדרת התחקירים כאמור, מיוחסים מספר גורמים להתגברות הפשיעה בחברה הפלסטינית מוגש למ�ב "?כישלון או מדיניות מכוונת :תחקיר "פעילות משטרת ישראל בחברה הערבית ביפו 7­ .)2016( ח"כ חנין זועבי קר המדינה על ידי .18 , הע"ש2017 חנין זועבי 77 שיחה מק�ו ,סוהא עראף, "מדינה בתוך מדינה": כך השתלטו ארגוני פשיעה על החברה הערבית 7­ .קישור ,14.1.2020 ,מית ,שיחה מקומית ,"סוהא עראף "איך הפכו רשויות מקומיות ערביות למכרה זהב של ארגוני פשיעה 79 .קישור ,14.1.2020 ,16.1.2020 ,שיחה מקומית ,”חיילים" בארגוני פשיעה מדברים: "לא איכפת לנו למות“ סוהא עראף 80 .קישור 118 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל מהן: ירידה באחוזי הפשיעה בחברה היהודית והתחזקות ארגוני הפשיעה הערבים אשר היו קבלני משנה שלהם, משתפי פעולה שישראל הביאה מהגדה המערבית ומעזה אחרי והאינתיפאדה השנייה וכן הזנחה של המדינה המאפשרת את השתלטות2000 אוקטובר ארגונים אלה על החברה הערבית. זאת בנוסף למעורבות משפחות המזוהות עם פשע זאת ועוד, גם עראף וגם זועבי81.בסולחות ביוזמת המשטרה, דבר המחזק את מעמדן בציבור ,הצביעו על הקשר בין עליית הפשיעה לבין הימצאותם של אלפי כלי נשק בלתי מורשים שרובם ‏נמצאים בחברה הפלסטינית בישראל, לצד אי אכיפת החוק בנוגע להחזקתם של כלי 82.נשק כאמור וכן מספר ‏גבוה של תיקים לא מפוענחים פירסם מבקר המדינה דו"ח שדן בנושא הימצאות כלי נשק ביישובי החברה2018 בשנת הערבית וביישובים המעורבים המציג נתונים מדאיגים: שיעור המעורבים בעבירות אלימות פי ‏שניים- נגד גוף ‏באוכלוסייה הערבית גבוה פי שניים משיעורם באוכלוסייה, ובתיקי רצח משיעור17.5 וחצי. כמו כן, שיעור עבירות הירי בקרב ‏אוכלוסיית החברה הערבית גבוה פי העבירות האמורות ‏באוכלוסייה היהודית. הדו"ח מצביע על ליקויים בטיפול המשטרה 83.הגשת כתבי אישום בגין עבירות ירי-לרבות אי מסמך של מרכז המחקר והמידע של הכנסת שהוכן על פי בקשתה של ח"כ עאידה תומא מראה אף הוא שבעוד שאחוז החשודים הערבים בעבירה של נשיאה והובלה84סולימאן של נשק שלא כדין עלה בשנים האחרונות, אחוז הגשת כתבי אישום בעבירות אלה נמוך ). עדויות נוספות מצביעות39% לעומת30%( יותר בהשוואה לעבירות בהם חשודים יהודים עמד אחוז הגשת כתבי אישום בעבירות ירי ואמצעי לחימה בחברה2020 על כך שבשנת ,שיחה מקומית ,"סוהא עראף "המשטרה הפכה חממה לפושעים: קשרי עבריינים, שוטרים וסולחות 81 .קישור, 19.1.2020 .78-81 הע"ש2020 וסוהא עראף18 , הע"ש2017 חנין זועבי 82 הערבית החברה ביישובי ירי ואירועי חוקיים לא לחימה אמצעי החזקת עם ישראל משטרת התמודדות 83 .קישור ,)2018( מבקר המדינה ,מעורבים וביישובים יהודי", מרכז המחקר והמידע- לוטן "נתונים על אלימות חמורה במגזר הלא-רינת בניטה ואורלי אלמגור 84 .קישור ,)2018( של הכנסת 119 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל 85. בלבד27% הערבית על בנושא התמודדות משטרת ישראל עם נערך דו"ח ביקורת מיוחד בכנסת2018 בשנת .החזקת אמצעי לחימה לא חוקיים ואירועי ירי ביישובי החברה הערבית וביישובים מעורבים יו"ר הועדה לענייני ביקורת המדינה, ח"כ שלי יחימוביץ, ניהלה את הדיון אליו הוזמנו נציגים : כך פתחה היו"ר את דברי הועדה86.ממשרד מבקר המדינה ומהמשרד לבטחון פנים אזרחים בחברה הערבית. זה1,300 נרצחו לכל הפחות2000 "מאז תחילת שנת מהציבור20% פי חמש מאשר בכל החברה הישראלית, כשערביי ישראל מהווים בישראל, מאזרחי מדינת ישראל. אנחנו מדברים על כמויות נשק כבירות שנמצאות במגזר, מחסנים של אמל"ח. על כך שכל מי שיש ברשותו מחסן נשק גדול, מטיל אימה ופחד ונהנה משליטה וכוח על אנשים חפים מפשע, אזרחים מן השורה. אנחנו מדברים על אכיפה רופסת מאוד, על מיעוט של כתבי אישום, על אובדן אמון של ."ציבור ערביי ישראל במשטרת ישראל "אני מרשה לעצמי לומר ואני חושבת שזה יהיה אפילו מובן מאליו שאני אומר שלו העבריינות הזאת הייתה מופנית כלפי החברה הכללית ולא פנימה אל תוך .החברה הערבית, אני מניחה שמשאבים רבים מאוד היו כבר מופנים לשם יכול להיות שזה כבר היה מוגדר כאירוע טרור. היה שיתוף פעולה מלא של כל זרועות הביטחון. אבל כיוון, במירכאות כפולות ומכופלות, שהיעד לפשיעה הוא אזרחים ערבים, לצערי הרב מאוד אנחנו רואים משאבים דלים שמופנים לשם .) לא במקור- (ההדגשה "ומאמצים קטנים מאוד ואם לא די בכל הנאמר לעיל, עדויות שעלו בתקשורת הישראלית בחודשים האחרונות ,12.1.2020 ,YNET ," כתבי אישום על רצח30- הוגשו רק כ2020-"למרות אכיפה נרחבת בחברה הערבית, ב 85 .קישור , בנושא התמודדות משטרת ישראל עם ה�ח358 'פרוטוקול מס ,הוועדה לענייני ביקורת המדינה 8­ דו"ח ,זקת אמצעי לחימה לא חוקיים ואירועי ירי ביישובי החברה הערבית וביישובים מעורבים .קישור ,2018 באוקטובר16 ,ביקורת מיוחד הכנסת העשרים 120 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל קושרות את התגברות הפשיעה בחברה הפלסטינית לחסינות לה זוכים עבריינים המשתפים פעולה עם השב"כ, מה שמחזק את הטענה כי מדובר במדיניות מכוונת של אי אכיפת החוק 2021 ברחוב הפלסטיני אשר הובילה לרפיון בשלטון החוק. כך, בכתבה שהתפרסמה ביוני מסרו גורמים בכירים במשטרה כי העבריינים שמובילים את הפשיעה בחברה הערבית הם 87.משתפי פעולה של השב"כ הנהנים מחסינות וכן כי ידיה של המשטרה כבולות ;קישור ,30.6.21 ,MAKO ,” משתפי פעולה של השב"כ- "המשטרה: רוב מחוללי הפשיעה בחברה הערבית 87 ק�י ,20.7.21 ,YNET דעות, "­ ?עו"ד אמל עוראבי ומחמוד נסאר, "שב"כ והפשיעה הערבית? מה מפתיע פה .שור 121 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל סיכום ומסקנות ו. התוצאות הכמותיות והאיכותניות של מחקר זה מעידות באופן ברור על יחס שונה ולא שווה של רשויות אכיפת החוק ובראשן המשטרה בישראל, בכל הנוגע לטיפול במקרי רצח של נשים פלסטיניות בישראל. הנתונים אותם מציג המחקר הנוכחי מעידים על פערים באחוזי ) וכן34% לעומת75%( ), פערים באחוזי הרשעות56% לעומת94.3%( הגשת כתבי אישום שנות14-18( פערים בעונשים המינימליים המוטלים על נאשמים בעבירות רצח והריגה שנים), כולם לרעתן של הנשים הפלסטיניות. פערים אלו מעידים5.5 מאסר בפועל לעומת על קיומם של שני מסלולים נפרדים לנשים יהודיות ונשים פלסטיניות: בעוד שעבור הנשים היהודיות שלטון החוק עובד ומיושם בצורה שיש בה כדי להרתיע את הרוצחים, עבור הנשים הפלסטיניות שלטון החוק אינו עובד ואינו מיושם. נתונים אלה אינם מתקיימים בחלל ריק והם מתווספים לנתונים של מוסדות מדינתיים (מבקר המדינה ומרכז המחקר והמידע של הכנסת) המעידים על החמרה במצבן של הנשים הפלסטיניות בישראל וייצוג יתר שלהן במקרי רצח המתרחשים בישראל, באופן העולה בהרבה על שיעורן באוכלוסייה. כך בעוד ומעלה, שיעורן מבין כלל18 מכלל הנשים מגיל19% ששיעור הנשים הפלסטיניות עומד על , שיעורן מבין כלל המקרים בהם58% הגיע לכדי2018-2020 הנרצחות בישראל בין השנים וכן שיעורן מבין התיקים הלא מפוענחים73% הוגשו תלונות קודמות למשטרה עומד על 88.84% עומד על מגמת האפלייה של נשים פלסטיניות אף מתקיימת באמצעות מדיניות המשטרה אשר אינה מפרסמת נתונים דרך קבע ובאופן שיטתי על פי לאום ומגדר ואינה נוהגת בשקיפות בכל הנוגע לחשיפת מידע זה. אחד הדברים שעלו בבירור במחקר זה הוא שבכל הנוגע לנשים יהודיות לא היה קושי באיתור נתונים בתקשורת ובמאגרי מידע המשפטיים ולא היה צורך לפנות למשטרה ולפרקליטות בבקשות לחופש מידע. לעומת זאת, בתיקי רצח של נשים .‏1 , הע"ש2020 מרכז המחקר והמידע 88 122 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל פלסטיניות נתקל המחקר בהתנגדות מצד המשטרה לחשיפת נתונים באמתלות שונות ומשונות. בסופו של דבר נאלצה עמותת נשים נגד אלימות המובילה מחקר זה אף לעתור .לבית המשפט לעניינים מנהליים ונאלצה להמתין פרק זמן של כשנה לקבלת נתונים חלקיים בנוסף לאמור לעיל, בכל הנוגע למקרי רצח של נשים פלסטיניות נחשפה מדיניות של שימוש נרחב בצווי איסור פרסום אשר אין לה אח ורע במקרים אחרים של רצח נשים יהודיות, דבר .המקשה מאוד על חקר האמת בעוד שהמשטרה תולה את התנגדותה להעברת נתונים על פי לאום בחשש לתיוגה של האוכלוסייה הערבית (כפי שנטען על ידה בתשובה לבקשות לחופש מידע ובעתירה), נראה כי היא עושה את ההיפך הגמור וכי פיה וליבה אינם שווים. שימוש המשטרה בשיח רצח על "כבוד המשפחה" הוא המתייג את החברה הערבית כחברה אלימה ולא חשיפתם של נתונים 2013 בפני ארגונים המסייעים לנשים החיות במעגל האלימות. כמו כן, למרות החלטה משנת של בכיר במשטרה להמרת קטגוריית רצח על רקע "כבוד המשפחה" בקטגוריית "רצח על ידי בן משפחה", שרים לבטחון פנים ובכירים במשטרה לא היססו לתייג את החברה הפלסטינית כאלימה תוך המשך שימוש בשיח ה"כבוד" כהסבר לעלייה במקרי רצח של שיום ה"כבוד" בו עושים שימוש שרים ובכירים במשטרה כדי להסביר89.נשים פלסטיניות מעשי רצח נשים פלסטיניות אינו נעשה מטעמים של רגישות תרבותית אלא הוא פועל כדי .לשעתק תפיסות סטריאוטיפיות המצדיקות בסופו של דבר הזנחה מדינתית כמו כן, למרות קריאתם של ארגוני נשים, פעילים ופעילות, חברות כנסת ומלומדות בחברה ,הפלסטינית, הקוראים למשטרה להפסיק לעשות שימוש בשיח "הכבוד" ובשיח התרבותי המדינה מתעלמת מקולות אלה ואף ממשיכה להסתייע בחוות דעתם של יועצים לענייני מחקרים מעידים כי המדובר במדיניות ולא מקריות שבה המשטרה מגלה90.ערבים למיניהם ) וכי בכך היאOTHER( יחס סלחני כלפי מקרי רצח של נשים פלסטיניות והפיכתן לאחר .51 - ו50 ראו הע"ש 89 .31 ראו הע"ש 90 123 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל 91.משמרת את מבני הכח הקיימים כלפי החברה הפלסטינית וכלפי נשים המחקר הנוכחי מראה עוד כי אי אפשר להבין את העלייה באחוזי הרצח של נשים פלסטיניות בישראל וייצוג היתר שלהן בנתונים בשנים ‏האחרונות, בלי להבין את הקשר של העלייה כאמור להתגברות הפשיעה בחברה הפלסטינית וכן לאפלייה הממסדית ‏של המיעוט הפלסטיני בישראל. בזמן שבו המדינה ממשיכה לייחס את העלייה באחוזי רצח ,‏נשים פלסטיניות ל"מאפיינים תרבותיים" של החברה, אנשי תקשורת, פעילים ופעילות ארגונים, אנשי ציבור ‏וח"כים מפנים דווקא אצבע מאשימה למדינה ולמוסדותיה נוכח התגברות תופעת הרציחות והפשיעה האלימה. ‏עדויות ודו"חות רבים מצביעים על שורה של כשלים ומחדלים של המשטרה בטיפול בפשיעה בחברה הערבית הכוללים: מדיניות של עצימת עין ועידוד סמוי לארגוני הפשיעה בחברה הערבית, חיזוק מעמד ארגוני הפשיעה על ידי פנייה אליהן לביצוע סולחות, העדר אכיפת מדיניות איסוף כלי נשק בלתי חוקיים, אי ביצוע מאמצי חקירה ראויים ואחוז גבוה של תיקים לא מפוענחים ואף חסינות אליה זוכים ‏ .עבריינים בשל שיתוף ‏פעולה עם השב"כ תוצאתה של מדיניות זו היא העדר תחושת בטחון עבור הפרט הפלסטיני החי בישראל וכן כי אזרחותם של הפלסטינים בישראל לא מבטיחה להם שוויון, חיים בכבוד או עתיד מדיניות זו אף עומדת בניגוד למשפט הבינלאומי הקורא להגן על הערך של ‏קדושת92.מזהיר החיים ושלמות גוף והמחייב את רשויות אכיפת החוק להגן ולהגיב למעשי אלימות ורצח של תוצאתה של מדיניות זו היא גם בכישלון מערכות אכיפת החוק לעשות צדק או לייצר93.נשים .הרתעה מפני פגיעה בנשים פלסטיניות לעניין זה יפים דבריה של שולמית אלוני עת נתבקשה להתייחס לנושא רצח נשים פלסטיניות .9 ומנאר חסן הע"ש11 ס. דאהר נאשף הע"ש-נ. שלהוב קבורקאין ו 91 Palestinians in Israel: Between Fragile Citizenship and the"Himmat Zoabi,‎ 92 Threat of Organized Crime”, H. Ghanim (ed.) MADAR Strategic Report 2020: The .)Israeli scene 2019, pp. 225-257 (Arabic .39 , הע"ש2020 סוניא בולוס 93 124 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל ‏ :1988 על רקע "כבוד" בשנת ‏"אנחנו חיים בשיטת האפרטהייד. המערכת לא מנסה ליישם ברחוב הערבי את אותם ערכים, ולהתאים אותם ‏לחברה מודרנית, שהרצח הוא רצח ואישה היא גם בן אדם. מדינת :ישראל לא מתייחסת לערבים כאזרחים שווים. לא ‏אכפת לה פיגור. דבר אחד הם כן חילקו 94".גלולות נגד היריון, שהאישה הערבית לא תלד הרבה ילדים .305 ), עמוד9 (הע"ש1999 , בתוך מנאר חסן1988 מוניטין, ינואר 94 125 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל המלצות לשינוי מדיניות ז. 1 1 . פילוח ופרסום קבוע של נתונים על פי מגדר ולאום המחייבים את כל אגפי המשטרה .SDGs(( והפרקליטות, ברוח המשפט הבינלאומי ויעדי האו"ם לפיתוח בר קיימא ,אחד הדגשים של יעדי הפיתוח כאמור הוא חשיבותם של מידע ואיסוף נתונים 95.)17.18 לרבות על פי מגדר ומוצא אתני (מטרה 2 2 . ,פרסום נוהל תיאום בין המשטרה למשרד הרווחה במקרה של נשים בסיכון גבוה לרבות נשים פלסטיניות, וכן הנגשת המידע אודות מספר הנשים הנופלות תחת .קטגוריה זו לארגונים העוסקים בהגנה על נשים 3 3 . התאמת מתודולוגיית הדו"חות השנתיים שמבצע מרכז המחקר והמידע של הכנסת בנושא אלימות ורצח על רקע מגדרי תוך התמקדות בנשים פלסטיניות לבחינת זהות ,הרוצחים, סיבות הרצח, כלי הרצח ומאמצי מיצוי הדין בכל הנוגע אליהן. כמו כן .הצלבת מידע ונתונים בכל הנוגע לעלייה ברמת הפשיעה בחברה הפלסטינית 4 4 . החלת התוכנית להגנת עדים על נשים פלסטיניות מאויימות וכן על עדים המצויים .בסיכון גבוה, במיוחד במקרים של מעורבות ארגוני פשיעה 5 5 . משרדית לטיפול באלימות במשפחה באופן-הרחבת המנדט של הוועדה הבין .שיכלול התייחסות למקרי רצח שבוצעו על ידי בן משפחה ו/או על ידי זר 6 6 . מיגור סטיגמות קיימות כלפי נשים וכלפי החברה הפלסטינית בקרב רשויות אכיפת החוק ובראשן המשטרה וכן בתקשורת הישראלית. כמו כן, החלפת התפיסות הקיימות בגישה מבוססת זכויות אדם, המתבססת על הכרה בפלסטינים כאזרחים .שווים והסרת חסמים פוליטיים וחברתיים המונעים הנאה מזכויות אדם 7 7 . פיתוח תוכניות פעולה לאומיות לטיפול בכל סוגי האלימות נגד נשים פלסטינית ושבירת מעגל חוסר האמון הקיים כלפי המשטרה. כמו כן, הגברת אחוזי פענוח .20 ראו הע"ש 95 126 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל ‎.מקרי רצח נשים פלסטיניות כולל אחוזי הגשת כתבי אישום ואחוזי הרשעות 8 8 . ביצוע מחקרים נוספים המתייחסים לקשר בין רצח נשים פלסטיניות לבין רמת הפשיעה בחברה, כמו גם מחקרים המנתחים את החלטות בתי המשפט בתיקי רצח של נשים פלסטיניות. כפי שמחקר זה הראה, אמנם בתי המשפט דחו טענות של הגנה של רצח על רקע "כבוד" אולם במבחן התוצאה בתי המשפט אישרו הסדרי טיעון עם עונשים מופחתים. על סוגייה זו להיבחן יותר לעומק, לרבות בהקשר של .חוק זכויות נפגעי עבירה 9 9 . .מיגור הפשיעה בחברה הערבית ואיסוף של נשק בלתי חוקי 10 1 0 המאפשרCEDAW -לפעול לחתימת ישראל על הפרוטוקול האופציונלי של אמנת ה הגשת תלונה פרטנית בשם פרט או קבוצה שטוענת לפגיעה בזכויותיה על פי 96.האמנה 11 1 1 לבסוף – על המדינה להפסיק את השימוש במונח של "כבוד" או בטיעונים ."תרבותיים" כדי להצדיק המשך אי ההגנה על נשים פלסטיניות ‏ בערעור על10828/03 לעניין זה יפים דבריו של כבוד השופט רובינשטיין בע"פ "הרשעה של אח ברצח אחותו מאחר ולטענתו התנהגה "בניגוד למנהגי עדתם בו הוא מותח ביקורת על טענות קנטור המובאות בפני בית המשפט הקשורות 97:למיניותה של האישה "יצוין כי בפרשת אזואלוס, נמצאה בת זוגו של הנאשם בזרועות אחר, והוא .המית את שניהם, והוכח קינטור שבעטיו הומרה עבירת הרצח בהריגה ,במאמר התייחסה ד"ר קמיר ל"גבר הסביר" החוסה בצל הגנת הקינטור וכלשונה בתיאור ביקורתי של הדימוי: "'הגבר הסביר' הוא איש כבוד, פגיע ורגיש. כאשר פוגעים בזכותו על קניינו או פוגעים בגבריותו חייב הוא להשיב .קישור ,פרוטוקול אופציונלי לאמנת ביעור כל צורות האפלייה נגד נשים 96 .) (פורסם בנבו28.7.05 טאהא נג'אר נגד מדינת ישראל, ניתן ביום ‏10828/03 ע"פ 97 127 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל ...את כבודו והוא הורג בלהט הרגע את בת זוגו ומאהבה כבוד" רבות, כגון אלה הים תיכוניות, הדרת כבודו של-ב"חברות הדרת גבר – וזה הנושא בו עסקינן – כערך מכונן תלויה בשני רכיבים: "האחד הוא התנהגות מוחצנת, אמיצה, עצמאית, רחבת יד, יהירה ואגרסיבית שלו עצמו"; והאחר הוא "'צניעותן', תומן, חסידותן, צייתנותן ומסירותן של חשיבות מיוחדת .")הנשים הקרובות אליו (אמו, אחותו, אשתו ובנותיו מיוחסת לאי נגישותן המינית של הנשים, שכן חילול מיניותה של אשה נתפס כמקור לבושה, הפוגע לא רק בהדרת כבודה שלה אלא בכבודו של ."הגבר האחראי על שמירת הנגישות למיניותה :בהמשך דבריו הוא מציין .""אין לעניין זה הבדל בין רצח כזה לכל רצח אחר 128 ‏ טיפול המשטרה במקרי רצח נשים פלסטיניות אזרחיות ישראל